Дишегьлийрикай, абурун кьадар-кьисмет­ди­кай, игитвилерикай тIимил ктабар кхьенвач. Журналист, писатель Нариман Ибрагьимован гъиликай хкатнавай, и мукьвара зав пишкеш яз агакьай «Уламрай яна, гъетерихъди» ктаб за еке гьевесдивди кIелна. Ам бахшнавай гьуьрметлу Зара Агьмадовна Латифова республикадин уьмуьрда дерин, тарифлу гел тунвай кас яз гзафбуруз чида. Тийижирбуруз и ктабда адакай ганвай малуматри — адахъ галаз санал кIвалахай, ам чидай, адакай куьмек хьайи ксарин рикIел хкунри — Зара вах, дугъриданни, амайбурулай кьетIен кьадар-кьисметдин сагьиб, лугьудайвал, кьилел бармак алай дишегьлийрикай тирди тестикь жезва. Са кьадарбурун жергеда аваз, ктабда «Живая легенда» кьил ганвай зи рикIел хкунрини чка кьунал за шадвалзава…

Гатфарин бере алукьнавай, дишегьлийрин сувар къейдзавай и йикъара Расул Гьамзатова адакай лагьанвай гафари (абур, зи фикирдалди, ктабдин эвел кьиле гуниз кутугайбур тир) гьикьван иердиз ванзаватIа, садра куьн килиг: «Гьуьрметлу Зара Агьмадовна! Календарда гатфар 22-мартдиз алукьзавайди къалурнава. Амма зун патал гатфар 8-мартдилай я, гьикI хьи, гатфарин кьилин лишан дишегьлидин гуьгьуьл я эхир. И юкъуз­ за Квез лугьузва: хийирар, гатфарин муза, тебрикзава за Куьн — планетадин гатфар. Квехъ сагъламвал ва хушбахтлувал хьурай.

Я гъетерин, я чилерин дявеяр садрани тахьурай».

Ктабда Зара Латифовадин тIварунихъ лагьанвай ихьтин^­ чи­ми келимаяр гзаф ава. Амма зун кIевелай инанмиш я, абурун­ кьадар са ктабда ганвайбуралди акьалтIдач. Ада жуьреба-жуьре хъсанвилер гзаф авунва, кIва­лахдал акъвазиз, партиядин жергейриз­ гьахьиз, вузрик экечIиз, яша­йишдин кIвалералди таъ­мина­риз, сагъсузбуруз группа тагуз­, абур инжик­лу ийиз­вайбуруз… Мадни Зара вах Максим Горькийдин «Жув инсанриз мукьвади, герекди яз гьиссунилай виниз тир лезет, еке шадвал авайди туш» гафариз лайих­лу жез алахъна. Адалай и кар алакьни авунвайди якъин я. Бубадин тербия, адан гаф ада садрани чилел вегьенач. Ингье са мисал: «КичI-затI рикIе твамир, чан бала. Жемятрихъ галаз рахадай чIал чир хьайитIа, вири хъсан жеда. Ваз гьуьрметун, вун руководителдай кьун валай, ви намусдилай гъейри, къени крарилай, инсанрив эгечIзавай тегьердилай аслу жеда». Им Агьмад бубади, Зара­ вах КПСС-дин Агъул­ райкомдиз 2-секретарвиле кIвалахал рекье турла, гайи насигьат тир. Ана кьве йисни зура кIвалахна, Зара Агьмадовнади еке гьуьрмет къазанмишна. Ам хъфизвайдакай хабар хьайила, инсанри гьайифар чIугуна. РичIарин школадин директордин «Агъулай рагъ хъфена» лагьай келимади дагълух чара районда жегьил дишегьлиди вичин къуллугъ синих квачиз, абурлудаказ кьилиз акъудайди къалурзавачни бес! Дугъриданни, девирар дегиш хьанатIани, Зара Агьмадовнади вичин уьмуьрдин принципар дегишнач — кьилиз акъудай гьар са къуллугъдал ада халкьдиз къуллугъна, гьамиша гъилел михьи хьана, ришвет къачунач, ам халис вичин буба­дин руш, анжах намуслу, гьакъисагъ зегьметдалди еке гьуьрмет ва авторитет къазанмишайди я. Девлетра вил туна, халкьдин, гьукуматдин хазинадал гъил яргъи ийизвай, къуллугърикай анжах вич, вичин хизан патал менфят къачузвай, ришветбазвилиз кьил ягъай гьикьван регьберрин, чIехи къуллугърал хьайи ксарин эхир кьил гьихьтин перишанди хьанатIа, лап хъсандиз чизва. Мисалар тIимил авач.

Зара Латифовадихъ галаз зун алатай асирдин 90-йисарилай­ та­ниш я, амма мадни мукьувай­ 2002-йисуз, Россиядин праводин­ академиядин Кеферпатан Кавказ­дин филиалда тарсар гуз эге­чIай­­ла, таниш хьана. Зара Агьмадовна ина муаллим­ни­, ученый секретарни тир. Зун гьамиша адал гьей­ран жедай, ам вири крар кьилиз акъудиз гьикI агакьзаватIа лугьуз. Кьилин кIвалахдилай гъейри­, ада общественный крарни тамамарзавай эхир. Къени крара вичи чешне къалуруналди, ада амайбурни руьгьламишдай. Са кар за мадни фад кьатIанай: ам вири хьтинди, хьайиди хьуй лугьудайди тушир. Гьар садан гьарайдиз гьай лугьудай. Санал кIвалахзавай юлдашрин, дустарин, мукьва-кьи­лийрин дердиярни, дерт-гъамни  ада фикир тагана садрани тадачир. Виридан кьилив физ, виридан рикIериз сабурар гуз алахъдай.

КIвалах лагьайтIа, ада вини дережада аваз кьилиз акъуддай, амайбурувайни истемишунардай. Парабуруз хьиз, зазни ам гзаф сабурлу, а патал алай касдихъ эхирдалди яб акалдай инсан яз чида.  Сад­рани заз ам я вичихъ галаз суьгьбетзавай, я вичин гъилик кIвалахзавай касдихъ галаз ван хкажна рахана акунач. Амма виридалайни гзаф заз адан инсанвилин виниз тир ерийрихъ, жавабдарвилихъ, кIвалахдив рикI гваз эге­чIунихъ галаз сад хьиз, вич амайбурулай виняй такьун иллаки бегенмиш я. Зарафат туш, Зара Латифовадикай кьве сеферда министр хьана — ДАССР-дин недай-хъвадай шейэрин промышленностдин ва ахпа соцобес­печенидин. КПСС-дин Мегьарамдхуьруьн райкомдин­ 1-секретарь, ДАССР-дин Вер­ховный Совет­дин депу­тат… Чи баркаллу ваха кьилиз акъудай кьван кIва­лахрикай, кIваче акьур кьван цацарикайни ктабда гегьенш­даказ кхьенва. Инсандиз адан крариз килигна къимет гуда. Ктабда авторди­ гъизвай мисалри тестикьарзавайвал, З. Латифова­дал четинвилерни гзаф ацалтна, амма четин вири­ уламрай яна, гъетерихъди адалай лайихлудаказ экъечIиз алакьна. Ктабди заз адакай икьван гагьди тийижир чинарни ачухарна. Мисал яз, Зара Агьмадовнадин кIвалах ахтармишиз (мумкин я са ни ятIани авунвай арзадин бинедаллаз), райондиз атай вахт. Ахтармишна ва къарар акъудна: «Мадни виниз тир къуллугъдиз ­лайихлу я». Гьа икI, генани жавабдар къуллугъдал хутахзава…

Зара Агьмадовнадихъ галаз яргъал йисара санал кIвалахна, ам хъсандиз чир хьайила, за адаз «Живая легенда» лугьузва. Къуй вахъ чандин сагъвал, рикIени гатфар хьурай, гьуьрметлу Зара вах! Ктаб ва алукьзавай дишегьлийрин суварни ваз рикIин сидкьидай мубаракрай!

PS. Эхирдай заз са шумуд теклифни гуз кIанзава: хъсан, абурлу кар жедай ктаб раиждай мярекат – презентация кьиле тухун. ГьикI хьи, чIехи къуллугъар­ кьилиз акъудай, гзаф уламрай экъечIай, дагъви дишегьлидиз хас тирвал­ уьмуьр кьиле тухуз алакьай, рикIни, ниятарни михьи Зара Агьмадовна – чи халкьдин баркаллу руш — гьакъикъатдани, акьалтзавай несилдиз чешне я. Ам къенин юкъузни республикадин ­уьмуьрдивай къерех хьанвач. Дагъустандин Кьилин патав тешкилнавай Агъсакъалрин Советдин член яз, ада республикадин ­уьмуьрда активнидаказ иштиракзава, вичин кIвалахдин тежриба, уьмуьрдин камаллувал масадбурув агакьарзава. Ам чи халкьдин, чи рес­публикадин дамах я.

Мадни. Яргъал йисара чIе­хи къуллугъар тама­мар­натIани, адаз ганвай са акьван чIехи тIварар, шабагьар авач, Дагъустан Респуб­ликадин госкъуллугъдин лайихлу работник лагьай тIвар квачиз. Чи кьегьал вах виниз тир тIварариз, гьуьрметриз, шабагьриз­ лайихлу­ я. И кардизни фикир ганайтIа, хъсан жедай.

Жарият  Гьасанова,

Дагъустандин Верховный суддин судья