Бисмиллягьи-ррагьмани-ррагьим

Играми ватанэгьлияр! Гьар йи­сан ра­ма­зандин вацра газет­ кIел­за­вай­бу­­рун­ арада диндин конкурс кьиле тухун хъсан адетдиз элкъвенва. И серенжем, вилик йисара хьиз, цIини медениятдинни ма­ри­фатдин А. ­Гьа­санан тIварцIихъ галай цент­радини «Лезги газетдин» редакцияди саналди тешкилнава.

Лагьана кIанда, конкурсдин асул макь­­садрик газет кIел­завайбурухъ дин­­дин рекьяй авай чирвилер артуха­рун, инсаният патал Исламдихъ авай метлеб, кье­тIенвал къалурун, кIелза­вайбурун арадай диндин­ дерин чирвилер авайбурун алакьунар къейд авун акатзава.

Конкурсдин кьилин шартIарикай сад ам я хьи, ана Ис­лам­дин­ университетар, медре­са­яр акьал­­тIар­навайбуруз, кьилдин алим­ри­вай­, имам­ри­вай чирвилер къачунвайбуруз иштирак­дай ихтияр авач. Вучиз лагьайтIа, абур хъсандиз­ диндин гъавурда ава ва конкурсдин суал­риз абурувай, са четинвал­ни авачиз, жавабар гуз жеда. И конкурс асул гьисабдай жемят, адетдин газет кIел­за­вайбур (чпихъ Исламдай имамрихъ­, муаллимрихъ, алимрихъ хьтин чирви­лер­ ава­чирбур) патал я. Яшарин жигьетдай тайин сергья­тар­ авач, конкурсда жегьилривайни иштиракиз жеда, яш­лубурувайни­.

Конкурсдин суалриз жавабар 23-мартдалди гуз жеда.  Адалай кьулухъ жавабар кьабул хъийи­дач. Иштиракчий­ри­вай чпин жавабар­ редакциядиз, пуд жуьредикай менфят къачуна, ракъуриз ­жеда:

1) почтадин алакъадин отделе­нийрай (РД, Махачкъала, пр-т Нас­рут­динова, 1 «а»­, 7-этаж);

2) интернетдин куьмекдалди­ «Лезги газетдин» электронный поч­­тадиз (адрес – lezgigazet@etnomediadag.ru);

3) ватcапдиз (телефондин нум­ра – 8-989-653-42-35) рекье тваз жеда.

Гьи жуьре къулай ятIа, гьам хкягъа. Жавабар аваз рекье твазвай чарчин сифте кьиляй «Конкурсдиз» гаф кхьиз рикIелай алудмир.

Гъалибчияр пуд кас хкяда. КIвен­кIвечи чкаяр кьурбуруз савкьатар гуда:

1-чка – телефон, 15 агъзур манат;

2-чка – рикIел аламукьдай савкьат, 12 агъзур манат;

3-чка – капI ийидай халича, 9 агъзур манат пул.

Идалайни гъейри, абуруз дипломарни лезги чIалал Ислам диндикай кхьенвай ктабар пишкешда.

Эгер цIи конкурсда иштирак­дай­бурун­ кьадар вилик квай йисарилай гзаф хьайи­тIа, абурун арада конкурсдин кьилин савкьат – умрадиз фидай путёвкани къугъвада. Адаз виридалайни гзаф баллар къазанмишай кас лайихлу жеда.

Иштиракчияр патал мад са шартI ава: редакциядиз жавабар рекье твадайла­, тIварни фамилия, яшамиш жез­­­вай чка (шегьер, район, хуьр) ва телефондин нумра къа­­лурун чарасуз я.

Конкурсдин нетижаяр апрелдин вацран эвел кьилера кьада ва гъалибчийрин тIварар газетдай малумарда. КIвен­кIвечи чкаяр кьурбу­рувай савкьатар мус ва гьинай вахчуз жедатIа, тешкилатчийри абуруз, зенг авуна, хабар гуда. Конкурс­дин кIва­лах­­риз баллрин куьмекдалди къимет гуда.

ЦIинин йисан конкурс 17 суалди­кай ибарат я. Къейд ийин­ хьи, абур 2025-йисан 10-нумрадилай инихъ (2026-йисан 7-нумра­дал къведалди) «Лезги газетдин» чинриз акъатнавай диндин макъалайрин бинедаллаз гьазурнава.

*  *  *

Исламди вири мусурманривай чир­ви­лер­ къачун истемишзава. И кар тес­ти­кьарзавай гзаф делилар ава. Ми­сал яз, гьадисда лагьанва (мана): «Чирвилер (Ша­риатдин илим) тIа­лабун гьар са му­сурман касдиз ферз я». (Ибн Мажагь).

Аллагь-Таалади чи Пайгъам­бар­диз­ (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) ракъурнавай сифте аят, сифте­ гаф «Икъраъ», я???ни «КIела» гаф я! Ал­­лагь-Таалади Къуръан­­да Вичин Пай­гъам­бардиз лугьузва (20-сура­, 114-аят, мана): «Ва лагь (вуна)­: «Рабби! Заз чирвилер артухара». Имам Агьмада ла­гьа­на: «Инсанар Шариатдин илимдихъ абур недайдахъни хъвадайдахъ муьгьтеж хьу­нилай гзаф муьгьтеж я, вучиз ла­гьайтIа, абур недайдахъни хъвадайдахъ йикъа са ва я кьве сеферда муьгьтеж жезва, Шариатдин илимдихъ авай муьгьтежвал абуру къачузвай нефесрин кьадар кьван я».

Чирвилер къачудай рекьер гзаф ава, абурукай сад «Лезги газетдин» гьар нумрада «Дин» рубрикадик кваз гузвай макъалаяр кIелун ва абурун бинедаллаз, Исламдиз талукьарна, тешкилзавай конкурсда иштиракун я.

Адет хьанвайвал, алай йисан рамазандин вацрани диндин конкурс кьиле тухузва. Буюр, иштирака, чирвилер къачу – Аллагьдин патай сувабар, и дуьньядани менфятар жедайвал. Аллагьди чаз агалкьунар гурай. Амин.

 «Лезги газетдин»

диндин рубри­ка­ тухузвай ва агъадихъ галай

суалар гьа­зур­навай

алим Ямин гьажи Мегьамедов.

______________________________________

Суалар

1. Рамазандин вацран чIехи лайихлувилерикай кьвед кхьихь, абур субутзавай аятарни (мана) галаз.
2. 2. Закатуль-фитIр (зеэр):

а) ам мус (гьи йисуз) ферз авунва?

б) ам ферз авунин делил (гьадис, мана) кхьихь;

в) зеэр гудай малдин жинс ва кьадар кхьихь;

г) зеэр гуникай авай кьве менфят кхьихь.

3. 3. Дуьньядин эхирдин лишанрикай я:

а) мусурманринни румвийрин арада чIехи дяве кьиле фин ва КьустIантIиниййа (Стамбул) гъалибвилелди ачухун. И кар субутзавай Муаз абн Жабал асгьабдилай атанвай гьадис (мана) кхьихь;

б) Абу Гьурайра асгьабдилай атанвай гьадис (мана) давамара: «Румвияр аль-Аъмакьдиз ва Да́бикдиз гьахь тавунмаз, Къияматдин югъ алукьдач…»

4. 4. Дуьньядин эхирдин лишанрикай я:

а) ирсинай гьалтай затI пайдач ва дяведа душманривай гьатай затIарал инсанри шадвалдач. А кар субутзавай Абдуллагь ибн Масъуд асгьабдилай атанвай гьадис (мана) кхьихь;

б) чатун устIардин целци уф гана цIурурнавай ракь зирзибилдикай михьдайвал, Мединади вичин къеняй пис инсанар чукурда. А кар субутзавай Абу Гьурайра асгьабдилай атанвай гьадис (мана) кхьихь;

в) вагьши гьайванар, чан алачир затIар…рахун. А кар субутзавай Абу Саид аль-Худрий асгьабдилай атанвай гьадис (мана) кхьихь.

5. Зуль-гьижжа вацран сифте цIуд йикъазчIехи дережа ава:

а) ам субутзавай Ибн Аббас асгьабдилай атанвай гьадис (мана)  кхьихь;

б) къурбанд авунин ибадатдикай авай зурба суваб субутзавай кьве гьадис (манаяр) кхьихь.

6. Гьаж Исламдин вад лагьай дестек я:

а) гьаждин лайихлувилер ва сувабар субутзавай кьве делил: са аят (мана) ва са гьадис (мана) кхьихь;

б) гьаж гьижрадин гьи йисуз чи уьмметдиз ферзнава?

в) къурбанд авуниз талукь еке менфятар ава, абурукай кьуд кхьихь.

7. Дуьньядин эхирдин лишанрикай я:

а) Къуръан ктабрай ва инсанрин хуруйрай квахьда… А кар субутзавай Гьузейфа асгьабдилай атанвай гьадис (мана) кхьихь;

б) кьушунди Кябедал гьужумда… А кар субутзавай Умму Салямагь асгьабдилай атанвай гьадис (мана) кхьихь;

в) Гьабашадай (Эфиопия)  тир итимдин гъилералди Кябе чукIурда…  А кар субутзавай Абдуллагь ибн Амр асгьабдилай атанвай гьадис (мана) кхьихь.

8. Мугьаррам варз ва А́шура́ъ югъ:

а) Исламдин тарих къалурзавай календарь гьи халифади тайинарна ва вучиз а вакъиадин тарих хкяна?

б) Ашураъ юкъуз сив хуьнин лайихлувал субутзавай са гьадис (мана) кхьихь.

9. Дуьньядин эхирдин лишанрикай я:

а) санай масаниз фидай цIийи улакьар (машинар) пайда хьун… А кар субутзавай Ибн Умар асгьабдилай атанвай гьадис (мана) кхьихь;

б) Магьди (Мегьти) загьир хьун… А кар субутзавай Абдуллагь Ибн Масъуд асгьабдилай атанвай гьадис (мана) кхьихь.

10. «Мухтасару Сахих-аль-Бухарий» ктабдикай:

а) имам аль-Бухарийдин тIвар вуж я ва адан бубадин тIвар вуж я? Ам гьижрадин гьи йисуз дидедиз хьана ва гьи йисуз рагьметдиз фена? Гьи шегьерда дидедиз хьана ва гьи шегьерда кьена?  

б) эхирдалди кхьихь и гьадис (мана): «Гьакъикъатда гьар садан амалриз (гафариз ва крариз)  эвез (къимет) гуда…»

11. Мугьаммад пайгъамбардин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз)­ ­уьмуьрдай:

Кябе цIийи кьилелай эциг хъувурла, Пайгъамбарди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) а карда гьикI иштиракна ва адан шумуд йис тир?

12. «Мухтасару Сахих-аль-Бухарий» ктаб:

а) Пайгъамбар (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) Гьира́ъ-дагъдин магъа­рада аваз сифте «вагьй» атуникай гьадис (мана) кхьихь: «КIела!…»;

б) Аллагьдин расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) Гьиракълидиз ракъурай кагъазда кхьенвай гафар: «Бисмиллягьи рРагьмани рРагьим. Им…» – эхирдалди кхьихь и гьадис (мана);

в) Ибн Умар асгьабдилай атанвай и гьадис (мана) давамар хъия (эхирдалди кхьихь): «Ислам эцигнава (тикмишнава) вад асасдал…»

13. «Регьят тафсир» ктаб:

а) «Тафсир» гафунин мана лезгидалди вуч я; вучиз сура «аль-Фа́тигьадиз» «Ачухзавайди» лагьай тIвар ганва; «Амин»- гафунин мана вуч я?

б) «Гъайб» гафунин мана вуч я?

в) «аль-Бакъара» (Кал) сурадин сифте вад аят – инсанрин са жуьредикай, ругудни ирид лагьай аятар — инсанрин маса жуьредикай, муьжуьдалай къад лагьай аятдал кьван инсанрин пуд лагьай жуьредикай рахазва. Гьибур я а жуьреяр?

14. Дуьньядин эхирдин лишанрикай я:

а) аль-Магьди загьир хьун… Халисан Аль-Магьди чириз жедай гзаф лишанар ава, абурукай кьуд лишан кхьихь;

б) аль-Магьди инкарзавай бязи ксари ихьтин гафар делил яз кьазва: «Адакай гьадисар кьве «Сагьигьдани» гьич гъанвач»! Ахьтинбуруз вуч жаваб гуда?

15. «Мусурмандин рехъ» ктабда вад раздел (пай, хел) ава, гьибур я абур?
16. Мугьаммад пайгъамбардин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй ви­чиз)­­ ­уьмуьрдай:

а) Пайгъамбардиз (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) сифте аятар атайдалай кьулухъ «вагьй» атун (яни сир ачухун) са кьадар вахтунда акъваз хьана: Ибн Аббас асгьабдин фикирдалди а муддат шумуд югъ хьана?

б) Джибриль малаик «вагьй» гваз кьвед лагьай сефер хтайла, Аллагьди гьи сурадин аятар (авудна) ракъурнай?

17. Сив ни ва гьикI хуьн лазим я?

а) низ сив хуьн ферз я?

б) сив хуьникай авай менфятар, абурукай пуд кхьихь;

в) сив гвай касдиз, сив хкуддайла тIуьн гун еке суваб авай кар я, ам субутзавай гьадис (мана) кхьихь;

г) сив хуьзвай касдиз экуьнин кпIунин азан гудалди вилик сугьур (сахур) авун хъсан я. Сугьур вуч я? Адаз баянар це.

«Лезги газет»