(Эхир. Эвел – 15-нумрада)

Уьмуьрдин уламар

Шад хьана дидени буба. Бес жечни! Хва — офицер, военный духтур, адалай командирар рази я. Абуру кIвализ разивилин чарни рахкурнавай. Гила мехъерардай вахтни алукьнава. Хци кIелунар куьтягьнава. Къуллугъдал ала. Яшни лап кутугайди я. Яргъал вегьиникай дад авач.

Лейли диде сусан суракьда авай. Амни жагъана. Раисадиз, Робертан вахаз. Каминат тIвар алай руш. Махачкъалада яшамиш жезвай ам каникулриз къуншидал алай Гилинагъа эмедин патав хквезвай. Раисани­ ам дустар хьанвай. КIахцугъвидин руша тех­никум куьтягьнава, са гьина ятIани кIва­лахзава. Дуст руш Раисади дидедизни къалурна. Лейлидиз ам хуш хьана.

Роберта диде-бубадин къайгъуяр секин­диз кьабулна. Хизан мехъеррин гьазурвилерив эгечIна. Эмирбег халуни илчидиз – ара­чи­диз элкъвена. Каминатан хизан Редук­тор­ный поселокда яшамиш жезвай, Эмирбеган саки къунши. КIвализ фена, месэла кьве тереф патални разивилелди гьялна. Анжах гележегдин къавум Абдуллагьа лагьанай:

– На чи жегьилрин гележегдин гьакъин­дай жавабдарвал ви хивез къачузватIа, Эмирбег стха, за разивал гузва. Зи рушан вилел нагъв къведай гьалар тахьурай.

– Жедач, жедач, Абдуллагь стха, за ваз жаваб гузва…

Абдуллагьан секинсузвилихъ, рушан гьакъиндай кьетIен къайгъу чIугунихъ себебар авазвай. Уьмуьрдин юлдаш, пуд аялдин диде, Каминатан ругуд йис тирла, чIуру азардик рагьметдиз фенай. Дишегьли галачиз пуд аялдиз тербия гун, абур кIвачел акьалдарун четин жедайди чиз, итимди кIва­­лиз маса дишегьли хкана. Адакай аялриз къайгъудар диде жеда лагьана. Амма хкайди  етим аялрин ваъ, вичин къайгъуда гзаф жедайди тир. И кар ачух хьайила, Абдуллагьа ам рекье хтуна ва балайриз бубавални, дидевални авуна, абурув кIелизни, уьмуьрда герек пешеярни къачуз туна.

Ингье къе рушан кIвачел илчиярни атанва. Са патахъай, – шадвал, муькуь пата­хъай­, – гьайифдин кар. Аллагьдиз шукур, Эмирбег стха, адан хизанар ихтибар ийиз жедайбур я. Абуру руш бейкефардач, – гьа ихьтин фикирдал атана Абдуллагь.

Къуллугъдин дережаяр

2001-йисан 15-ноябрдиз мехъерарна­. Ро­берта свас Чечнядиз хутахна. Са йисалай­ гъилиз хва атана. Адал Хайируллагь тIвар эцигна. РикIик гьамиша къалабулух­ квай­тIа­ни, жегьил хизанда шадвилин йикъарни пайда жезвай. Мирзоев къуллугъдин­ гурарай винелди экъечIзавай. Вичин везифайрив, къуллугъдив ам рикIивай эгечIза­вайвиляй, аскеррин сагъламвилин къара­вул­да уьтквемдиз акъвазнавайвиляй­. 2005-йисуз Роберт Гудер­мес шегьердиз ра­къурна ва адаз майорвилин чин гана. 2007-йисуз лезги офицер полкунин медицинадин къуллугъдин начальниквиле тайинарна. Полкунин сагъламвал хиве гьатнавай духтурдиз ял ядай вахт амукьзавачир. Хизанни чIехи хьанвай. Пуд аялдин къайгъуни чIугваз, частуна кIвалахни ийиз, Камината вичин духтурдиз (ам гъуьлуьхъ галаз «духтур» лугьуз рахадай) кIвале ял ядай хъсан шартIар тешкилзавай.

2011-йисуз подполковникдин чин ганвай Мирзоев ватандиз рекье хтуна. Адакай Махачкъалада авай 102-бригададин медицинадин къуллугъдин начальник хьана. Инани ада тарифлудаказ, гьуьрмет аваз, регьбердин, духтурдин везифаяр михьивилелди тамамарна. 2018-йисуз ам отставкадиз экъечIна. КIвалахдик квачиз акъвазиз хьанач. Медицинадин хсуси са центрадиз фена. КIвалахай чкайрикай малум хьайила, ам хирургиядин отделенидин заведующийвиле тайинарна. Са вацрани кIвалахнач, Роберт «медицинадин центрадай», адан тIварни кьаз кIанзавач, эхкъечIна – медицинадин персоналдин савадсузвал, пешекарсузвал, абуру начагъбур, пулар къачуз, мадни набут ийиз акурла.

– КIвалахдик квачиз йикъар, гьафтеяр акъатзавай. Зи духтурдин гуьгьуьлар серинбур тир, – суьгьбетзава Камината. – Са юкъуз­ ада заз малумарна: «Зун Краснодардиз фида, ана захъ галаз къуллугъ авур офицерар ава. Килигда, белки, анай са кар жагъин». Адан цуру гьал аквазвай заз ваъ лу­гьудай жуьрэт хьанач. Пуд-кьуд югъни алат­нач, ада зенг авуна ва вичиз кIвалах жа­­гъан­вайдакай муштулух гана. Зунни­ шад хьана. Хтана, герек вири шейэрни гваз хъфена. Нубатдин сеферда зенг авурла­, ада вич командадихъ галаз Африкадиз физвайдакай хабар гана. ООН-дин ислягьвилин миссия я ла­гьана. КIеве авай агьалийриз куьмек гуз. Зи гафарихъ къуват амачир, ада вири вичи гьялнавай. За фикирнай хьи, ана гзаф вахт жедач­. Амма пуд йисуз ам Африкада амукьна. Судандин, Сахарадин, Ценральный Африкадин Республикадин, Нигериядин агьалийрин сагъламвилин къаравулда акъвазна. Абур ара-ара дявеяр физвай чкаярни тир. Са гьикьван вахтунда ятIани Роберт Сирияда, Иранда хьана.

Африкадай азарлу яз, бедендин заланвилин са пай гадарна хтанвай гъуьлуьхъ зун рикIивай гелкъвена, – давамарзава Ка­мината. – Бедендал са тIимил чIар ахкьал­тайла, ада вич мад Африкадиз хъфена кIан­завайдакай лагьайла, заз пис хьанай. Рази тежедай чара авачир ам военный тир. 2022-йисан январдиз Роберт базадиз ва анай Африкадиз хъфена. Гьи уьлкве ятIа заз малум тушир, я ада заз садра кьванни лугьунни авурди туш, чеб гьина аватIа. Анжах Африкадай хтай чIавуз ада ара-бир чаз, иллаки балайриз, вич хьайи чкайрикай ахъайдай. Аялри ара-бир суфрадал алай хуьрекар недачир, гьяз авачир амалардай, гьатта за гьазурай хуьрекриз тикъет ягъиз­, туьквендин ерисуз шейэрин тарифдай. Хцин, рушарин патай ихьтин гьал акурла, Робертан кефияр чIур жедай.

«Чан балаяр, – лугьудай ада, – квез зун хьайи чкайра авай инсанар, абур яшамиш жезвай шартIар акунайтIа, куьне дидедин тIямлу ва чи милли хуьрекриз тикъетар ядачир, чилел аватай кIус фуни вахчуна недай. Африкадин аялрал алай гьал акуртIа, куьне са чIавузни ахьтин амалар ийидачир. Ана инсанар датIана гишила, недай са вуч ятIани жагъурунин къайгъуда ава, чан балаяр».

Кьил акъат тавунвай сир

Февралдин эхирра хьиз ада зенг авуна ва посылкаяр рахкурнавайдакай малумарна. Са гьафте, кьвед яни чидач, почтадай извещенияр хкана ва за посылкаяр вахчуна. Ахъаяйла, Робертан парталар, шейэр, документар… Зани фикирна, Роберт вични хкведа. Амма посылкайрал алай адресди зун тажубарна. Кьуд посылкадин винелни Донецк шегьердин печать алай. Зун ерли гъавурда акьунач. Африка гьинай, Донецк гьинай? Зенг авуна, тажубвал къалурайла, ада лагьанай:

— Чахъ галаз къуллугъзавай кьве юлдаш Донецкдиз хъфизвай. За абурув ваз рекье хтун патал зи шейэрни вахкана.

Амма зи духтур, «Парацельс» лакIаб алай офицер Донбасс азадзавай, миллетбазрин, фашистрин гуьллейрик, ракетайрик­, дронрик акатзавай, хирер жезвай чи аскерар, офицерар кьиникьикай къутармишунин­ женгина авай кьван… «Парацельс» 1500-йисара яшамиш хьайи Швейцариядин алхимик, духтур, философ, ятрохимиядин бине кутурбурукай сад яз гьисабзавай Филипп Теофраст Бомбаст фон Хохенхаймдин тахаллус тир. И гафунихъ патав гвайди, арада авайди, къадим Римдин медицинадин устад Цельсаз барабарди лагьай мана авай. Роберта вичизни гьахьтин лакIаб къачун дуьшуьшдин кар тушир. Ада Римдин, Китайдин, арабрин медицинадин устад­рин, жерягьрин, духтуррин тежрибадиз талукь гзаф чешмеяр кIелнавай. Идахъ галаз сад хьиз, ада вич датIана начагъ, кIеве авай инсанрин патав гвайди, абуруз куьмек гуз гьазур тирди яз гьисабзавай.

Уьлкведин Президентдин къарардалди дяведин махсус серенжемдив эгечIайла, Роберта къуллугъзавай кьетIен батальонни Донецкдин Республикадиз хканвай.  Каминатаз гьикI чир хьана лагьайтIа, – картадиз гъуьлуьн пенсия тахтайла. Африкадиз хъфидайла, ада вичин банкдин карта кIвале тунвай. Пенсия татунин себеб чириз фейи дишегьлидиз талукь идарадай «ви гъуьл пенсия гана кIанзавай сиягьда амач» лагьана.

– Зун чIал кьуна амукьна, – рикIел хкизва гьа перишан макъам Камината. – Им гьикI жезвай кар я? Вучиз сиягьда амайди туш? И гафарин гъавурда гьикI акьун лазим я? Зун михьиз жув-жувавай квахьна. Чидач зун кIвализ гьикI хъфенатIа. Кьил, белки, иски пекерив ацIурнавай тупуниз ухшар тир жеди. Ада ерли фагьумзавачир. Бейни­ элкъвенвай. Низ лугьун? Зи талукьриз? Гъуь­луьн багърийриз? Вучиз Роберт сиягьда амайди туш? Кьилени, рикIени авайди гьа и суал тир. Ада зун михьиз пайгардикай хкудзавай. Кьвед-пуд югъ гьа икI акъатна. Ахпа заз бюрократия гьакъикъатдани гьихьтин инсафсуз, къанажагъсуз, зулумдин къеле ятIа чир хьана. Гьиниз зун фенатIани, жаваб рикI тIардайди тир. Санайни, садавайни дуьз хабар, гъуьлуькай гьакъикъи малумат жагъизвачир. РикI лагьайтIа, пад жезвай. Жуваз чизвай Росгвардиядин векилар, чи частунин командир, гъуьлуьн багърияр кардик кутуна. Эхирни вири дуьнья­ чIу­лавар авур туькьуьл, зегьерлу хабар: «Подполков­ник Мирзоев Роберт Загьирбе­гович рагьметдиз фенва». «Телеф хьанва»­ ваъ, «рагьметдиз фенва». Гьа и ибарадин­ инсафсузвални, къанажагъсузвални заз гуь­­гъуьнлай ачух хьана: аялар Москвадин­ вузрик кутадайла, буба СВО-да телеф хьайи­вилин гьакъиндай справка истемишайла. Амма заз санайни гьа справка гузвачир, «ви гъуьл рагьметдиз фенвайди я» лугьуз. Жуьрэтлувилин кьве орден, «Жуьрэтлувиляй» медаль авай ва, Бахмут азаддайла, телеф хьайи офицер рагьметдиз гьикI фидайди хьуй? Зи и суалдиз баянар гудай касни хьанач. Роберта къуллугъай часть сирлуди яз хьана. Адан лакIабни Парацельс тир. Роберт Мирзоев яз, ам командирдилай гъейри, садазни чизвачир. Вучиз ятIани, ам телеф хьайибурун сиягьдайни акъудна. Зун гилани идан гъавурда гьатзавайди туш.

Шедай кьван вилин кIанер дакIуна, накъ­вар кьурана. Россиядин армиядин рагьметдиз фейи офицердин мейит жагъурун мадни четин акъвазна. Камината гъуьлуь къуллугъ авур чкайриз чарар кхьена. Бязи жавабдар офицерриз зенгер авуна. Эхир суракь жагъа­на. Росгвардиядин Махачкъаладин подразделенида къуллугъ авур Оксана Ростовдин военный госпитаталдин аптекадин начальник тир. Ада Робертан мейит авай морг жагъурна. Залай аниз физ алакьнач. Бюрок­ратиядихъ галаз женг чIугур зи бедендихъ къуват амачир. Ростовдиз гъуьлуьн стха Радик рекье туна. Моргдиз фейи адаз стха чир хъхьанач. Ада зенг авуна ва вичиз къалурайди Роберт туш лагьана. «Шикил яна, ракъу­ра заз», тIалабна за. Ракъурна шикил. Беденни, рикIни зурзана, вири бедендиз къайи гьекь акъатна. За лап кIевиз гьарайна жеди, аялар чукурна атана патав. Са шумуд вацра чуру тун тавунвай зи гъуьл чир жедайвал амачир, амма шикилда авайди Роберт тир. Радик стхадиз зенг хъувуна: «На ракъурай шикилда авайди ви стха я, хкваш ам», – лагьана за. Им сентябрдин варз тир.

ВикIегь хирург, гзаф аскерар ва офицерар кьиникьикай къутармишай, пешекарвилин ва офицердин везифаяр михьивилелди, намуслувилелди тамамарай кас Эминхуьре кучукнава.

– Каминат Абдуллагьовна, офицер Мирзоев телеф хьуниз талукь дуьз документ агакьнавани квев? – хабар кьуна за.

– Гьайиф хьи, – ваъ. Ам тахьуни зун лап кIеве туна. Хва Хайируллагь МГУ-дин юридический факультетдик экечIнавай. Гьар йисуз 400 агъзурдав агакьна кIелунин пул гузвай. Роберт телеф хьайидалай гуьгъуьниз ам бюджетдин гьисабдай кIелдайбурук кутаз кIан хьана. Амма буба СВО-да телеф хьайи­вилин справка гвачирвиляй кар туькIвенач. Зун тефей идара хьанач, амма гьа справка зи гъиле гьатнач. Эхир за уьлкведин Президентдиз арза авуна. Са юкъуз заз Президентдин советник Алексей Журавлева зенг авуна ва гьал-агьвалдикай хабар кьуна. За ам мес­эладин гъавурда туна. Са сятдилай ада зенг хъувуна ва Хайируллагь ректордин кабинетдиз фена кIанзавайдакай малумарна. Са гафуналди, хва фена ва ректорди, сагърай ам, «чна вав, чан хва, университетдин гьисабдай кIелиз тада, куьне пул вахкун герек амач», – лагьана. Росгвардиядин офицеррин­ куьмекдалди эхир гьа справкани зи гъиле гьатна. Ам себеб яз, руш Лейла Москвадин социальный госуниверситетдик экечIна. Хва исятда юридический академиядин аспирант я. ГъвечIи руш Амалияди фортепианодай музыкальный школа куьтягьна, гила Москвадин са школада 8-классда кIелзава. Зун гьеле ина ама. (Къейд ийин хьи, К. Мирзоевади 2003-йисалай Рос­гвардиядин жергейра къуллугъзава. Вичин­ везифаяр лап хъсандиз тамамарзавай адаз «Къуллугъда тафаватлу хьунай» медаль ганва.)

Каминат Мирзоевадиз вичин «духтурдиз» талукь мад са сир ачух хьана. Са юкъуз адаз гъуьлуь къуллугъ авур частунин базадай зенг авуна ва Краснодардин крайдин Молькино поселокдиз атун буйругъна. «Вучиз, вуч патал?» суалриз куьрелди жаваб гана: «Ви гъуьлуьн шейэр ама ина, атана абур хутах».

Фейила, генералди Каминатав хъсандиз чIагурнавай еке кьвати вахкана. «Ина подполковник Мирзоеван шабагьар ава,- лагьана генералди. – Ам викIегь, дирибаш офицер, вафалу юлдаш ва лап хъсан хирург тир…»

Кьватида Робертан орденар, медалар, грамотаяр, сагълугъвилин чарар, дипломар­ авай. Каминат тажубар авур делил – лезги хциз Африкадин ва Ближний Востокдин­ 12 уьлкведин президентри, премьер-ми­нистрри орденар, медалар ганвай. Идакай Роберта уьмуьрдин юлдашдиз са гафни лагьайди тушир. Дугъриданни, адан уьмуьр­дин эхиримжи йисар сирлубур хьана. Россиядин Федерацияди 26 ва 12 уьлкведи чпин кьилин шабагьар гудай гьихьтин игитвилер авунайтIа Мирзоева? И суалдиз гьеле жаваб авач. Гьа и карни сир яз амукьда. «Телеф» хьайи чкадал «рагьметдиз фена» лугьудай ибарадихъни вичин сир ава. Са вахт алатайла, белки, анай кьил акъатин.

Нариман  Ибрагьимов