Украинадин миллетбазрикай, цIийи фашистрикай Донбассдин чилер, хуьрер азад авунин мураддалди гъиле кьур дяведин махсус серенжем кьиле тухуз кьуд йис хьанва. Россияди шумудра и мес­эла ислягьвилин, дипломатиядин рекьелди гьялун теклифнатIани, Минскда, Стамбулда, икьрарар кутIунда лугьуз­, кьве терефдин векилар кIватI хьанатIани,  Россиядиз жезмай кьван гзаф зиян гуз алахънавай коллективный западдин макьамдал кьуьлзавай Украинадин кьилевайбуру дяве акъвазарнач, ам мадни къизгъинарна.

Гъиле кьур кар кьилиз акъу­дун, четинвилер ацалт­за­ватIани, телефвилер жезва­тIани, нацистрин диб хкудун лазим я. Украинадин халкь абурун викIиник кумукь тийидайвал. Россиядин хатасузвал таъминардайвал. Уьлкведин Яракьлу Къуватрин кьушунри чпин вилик эцигнавай везифаяр галай-галайвал кьилиз акъуд­зава.

КьетIендиз къейд ийин хьи, Ватандин итижар хуьзвай, душмандихъ галаз женгер тухузвай, Донбасс­дин­ хуьрер­, ше­гьерар азадзавай чи аскеррин ви­кIегьвилер тешпигь авачирбур я. Абу­рукай газет­рани кхьизва, телеканалрайни передачаяр, очеркар гузва. СВО-да иштиракзавай 19 дагъустанвидиз­ Россия­дин Игит лагьай баркаллу­ тIвар ганва. Орденриз, медалриз лайихлу хьанвай чи кьегьалрин кьа­дар са шумуд­ вишелай алатнава. Алай вахтундани да­гъустанвийри зурба викIегьвилер къалурзава.

Чна газетда Къизляр райондай тир 28 йиса авай разведчик-сапёр Закарья Алиев саки къад юкъуз, я недайди, я хъвадайди гвачиз, душмандин гуьллейрин кIаник кумукьайдакай кхьенай. Багърийриз «куь хва игитвилелди телеф хьана» лугьудай хабарни гайидалай гуьгъуьниз Закарья сагъдиз амайдакай гайи кьвед лагьай хабарди багърияр цавук хкIурнай. Ада вични хвена, душмандин аскеррихъ, дронрихъ галаз женгни чIугуна.

Гьа и жуьредин викIегьвал жергедин аскер Гьажимурад Къазанбиевани къалурна. Душмандин тупарин гуьллейрик акатай, кIвачел, гъилерал залан хирер хьайи, фашистри акъваз тийиз гьужумар ийизвай гьалара ада, окопда чуьнуьх хьана, хирер са гьилле кутIунна, ахпа ам вич къутармишунал вил алаз акъвазна.

Масадбур агъан тийидай дирибашвал, жуьрэтлувал Кьурагь райондин Хпуькьрин хуьряй тир жергедин аскер Ризван Рамазановани (шикилда) къалурна. Бедендал залан херни хьанвай ада пуд гьафте, я бегьем недайди­, я яд гвачиз, душмандин гуьзчивилик квай окоп­ра акъудна ва вичин командирдиз душмандикай, ам авай терефрикай датIана къиметлу малуматар гана…

Ризван Рамазанов 1995-йисуз Къизляр­ райондин Черняевка хуьре дидедиз хьана. Хпуькьрин ва гьакI Кьурагь райондин Ашарин, Шимихуьруьн, Куквазрин хейлин агьалияр 1966-йисуз, Кьиблепатан Да­гъус­танда пис залзала хьайила, Къизляр райондин хуьрериз куьч хьанай. Хпуькьвийри чпиз Черняевка ва маса хуьрера бинеяр кутуна. Бубайрин ерийрихъ галазни алакъа атIанвач. Ара-ара кьил чIугвазва  дагъда амай хуьруьнвийрал.

Юкьван школа куьтягьна, Ризван Да­гъустандин хуьруьн майишатдин академиядик экечIна. Вуз куьтягь тавунмаз, гада Россиядин армиядин жергейриз тухвана. Ина ада кьатIана хьи, агрономвилин пешедиз адан майил авач. Аскервилин, военный кеспи рикIиз пара хуш хьана. Идахъ вичин себебни авай. Аял, жаван чIавара ам рикI алаз военный кинойриз килигдай. Военный кеспидиз вичин уьмуьр бахшнавай Шамил дахдивайни Ва­тандин ЧIехи дяведа фашистрихъ галаз женгер чIугур чIехи бубадин, миресрин­ викIегьвилерикай чир хьанай.

Украинадин миллетбазрихъ галаз дяведин махсус серенжемдив эгечIайла, икьрар кутIунна, Россиядин армияда­ къуллугъзавай чIехи стха женгерик экечI­на. Чизвай хейлин гадаярни Ватандин эвер гунал гьаниз фена. Ризваналайни секиндиз кIвале ацукьиз хьанач. Хизан, таза бала туна, оборонадин министерстводихъ галаз икьрар кутIунна, амни махсус серенжемдиз фена. Аскервилин йикъар Ризвана икI рикIел хкизва:

– Стхади Запорожьедин областда чи кьушунрихъ галаз кьетIен везифаяр тамамарзавай. Военный пеше чаз гъвечIи чIа­валай хуш тир. Бедендив кьунвай офицердин партал алай дахдал чна гьамиша дамахдай. Ада чун викIегьбур яз вердишарунизни гьамиша фикир гудай. Стхадин гуьгъуьналлаз зунни 2024-йисан 21-январдиз гуьгьуьллувилелди­ СВО-дин кьушунрик экечIна. Зунни За­порожье­диз­ акъатна. Командиррин сифтегьан тапшу­­ругъни чи дестеди рази жедайвал кьи­лиз­ акъудна. Чакай садни хкатнач. Ида чак мадни руьгь кутуна. Виликдай квай хьтин кичIевални квахьна. Амма дяведин гьайиф­дин, хажалатдин терефни акуна заз…

Женгер сад-садалай къизгъинбур жезвай. Дронрин, минайрин, ракетайрин дяве лап инсафсузди тир. Ризваназ ротадикай хкатайбурни, лап залан хирер хьайибурни, разведкадиз фена, аскерар ахкъат тавур дуьшуьшарни акуна. Абур я есирда гьатзавай, я душмандин пата телеф хьайи чкадал аламукьзавай. Ихьтин йикъара лап дертлу жедай. Гьар са женгини душмандин гьужумрикай хуьдай амалар чирзавай, тежриба гузвай.

Дяведин махсус серенжемда иштиракзавай вахтунда Рамазанова игитвилиз барабар са шумуд викIегьвал авуна. Абурукай сада адан уьмуьрда гьейранвалдай хьтин чка кьазва. Духтуррин патав хкай аскер авай гьал акурла, абуру «им анжах аламатдин кар я» лагьанай.

Ротадиз чи аскерриз виликди  физ манийвалзавай душмандин сенгер кукIва­рунин буйругъ гана. Амма мил­­летбазри вири майдан минайрив ацIурнавай. Командирри душмандин да­ях тергдай ас­кер авани лагьана хабар кьурла, Ризвана «зун фида» лагьана. Гьелбетда, им пара хаталу серенжем тир. ЯтIани Ризван йифиз душман галай терефдихъ фена. Душмандин дронар идара ийизвайбуруз Россиядин аскер акуна ва адаз тупарай гуьл­ле гуз эгечIна. Ризван минаяр квай патаз финиз мажбур хьана. ТахьайтIа, тупарин цIук акатдай. Белки­, бахтуни гъида лагьана авур фикир дуьзди хьанач. КIвачик мина акатна ва ам хъиткьинуни аскер са патахъ гадарна. Вири душмандиз аквазвай. Миллетбазар Ризванавай 200-300 мертдин яргъа хьиз авай. Абуру ягьанатзавай жуьреда чи аскердал гуьллеяр ахъайзавай. Амма Ризван вич-вичивай квахьнач. Окопдиз хкадарна, ада иви физвай кIвач кутIунна. Хирез герек дарман яна, кIвачел кьве жгут  чIугуна. Вири и гьерекатар ада роботди хьиз авуна.

12-июлдилай 3-августдалди­ Риз­­­ван Рамазанов душмандин­ гуьл­­лей­рик окопда хьана. Га­тун­ 35-40 гра­дус­дин зегьемдик­ кIвач гангрена­ та­­хьун патал жуьрэтлу­ гадади ам кIус-кIус хьанвай кIарабрикай михьна, цIийи кьилелай кутIун хъувуна, кIвачиз рабни яна.

Душмандин гуьллейрик, дронрик телеф тахьун патал Ризвана датIана вич кIеви хьанвай чкаяр дегишарзавай ва командирдихъ галазни алакъа хуьзвай. Адаз миллетбазрин гьерекатрикай, техника физвай терефдикай ва маса малуматар гузвай. Гьабурал асаслу яз, чибуру душмандал гуьллейрин харни къурзавай.

Ругуд лагьай юкъуз недайдини, ядни саки куьтягь хьана. Юлдашривай адаз са куьмекни гуз жезвачир. Дирибаш аскерди рикIел хкизва: «Зав тIал секинардай­ рапар ва шоколадни гумай. Сифте йи­къа­ра абуру заз хейлин куьмекна. Рекьидай, душмандин окопра пуч жедай фикир за жував гатIумарзавачир. Жуванбуруз мад гьикI куьмек гудатIа, гьадакай фикирзавай. Агъунвай хьи, женгинин юлдашри  зун къутармишдай са рехъ жа­гъур­да. Гьава дегиш хьунални вил алай, галчIур жез – галчIур жез, чи терефдихъ хъфидайвал. ГьакIни чизвай хьи, са акьван яргъал тушиз, хер хьанвай «Горбун» тIвар алай чи мад са аскер кIеви хьанва. Адан патав фидай фикирни авай.

Амма нацистри вил ахъайиз тазвачир. Са гъвечIи гьерекат авунмазди, гьа чка ядай. Къвез-къвез кIеве гьатзавай. Недайдакай, цикай дарвили беден зайи­фарзавай. И йикъара зун хейлин яхун хьанвай. Ара-ара ахварал физвай. Ахварикай кватнамазди, кьуд пад ахтармишдай ва генани саламат чка жагъурдай. Пуд гьафтедилай алатнавай. Командирди «куьмек къведа» лагьана хабар гана. Атана. «Партизан» лакIаб алай викIегь ас­кер. Ада зун 8 километрдиз вичин далудал алаз галчIур хъувуна. Ара-ара чна, акъвазиз, душман галай патахъ­ гуьл­леярни ахъайзавай. Аллагьдиз­ шукур, чун сагъ-саламатдиз ахгакьна. Авайвал лугьуда: заз Сад Аллагьдини, зи хизандини, зи вад йисавай бицIек рушани къуватар гана…»

Токмак шегьерда Рамазановаз сад лагьай операция авуна. Кьве сятдилай­ ам военный госпиталдиз агакьарна. Эр­чIи кIвач метIелай атIана. Маса чара амачир. Адак сагъардай са кIарабни кумачир. Гьа гьалда аваз ада командирдин тапшуругъ кьилиз акъудна. Адан ви­кIегьвилел, жуьрэтлувилел духтурри-хирургри гьейранвална. Вичин тIал эхиз, ам госпиталда авай маса аскеррин гуьгьуьл хкажиз алахъдай. Лап кIеве гьатайлани, руьгьдай ават тавур, душмандихъ галаз женг чIугур ва командирдин тапшуругъ кьилиз акъудай Рамазанов игитрин, халисан ватанпересрин жергедай я.

Гьар жуьмя юкъуз Ризван мискIиндиз физ аквада. РикIивай Аллагь-Тааладихъ инанмиш кьегьал вичин ва хизандин гележегни хъсанди жедайдахъ агъунва. Исятда адаз яшайишдин манийвилер алудиз дидеди, стхайри, ваха куьмек ­гузва.

Абад  Азадов