Бачханов Мигьрали Букарович 1910-йисуз Кьасумхуьруьн райондин (ги­лан Мегьарамдхуьруьн район) Та­гьир­хуьруьн-Къазмайрал юкьван лежбердин хизанда дидедиз хьана.

Мигьралидин буба Букара 1903-йиса­лай 1913-йисалди Бакуда фялевал авуна. Ахпа ам хуьруьз хтана, хуьруьн майи­шатдал машгъул хьанай. Пачагь тахтунай гадарна, большевикри власть чпин гъиле кьур вахтунилай гуьгъуьниз юкьван лежбервал авуна. Хуьре колхоз тешкилай 1931-йисуз ам колхоздин членвиле кьабулна. Ана ада гьакъисагъвилелди зегьмет чlугуна ва 94 йисан яшда аваз ам 1945-йисуз рагьметдиз фена.

Тагьирхуьруьн сифтегьан школада кlелзавай Мигьралиди  тарсарилай­ гуьгъуьниз диде-бубадиз майишатдин кlва­лахра вичин тlем акакьдай вири куьмекар гана. 4-классда кlелдайла, ам ВЛКСМ-дин членвиле кьабулна. 19 йисан яшда аваз ам Кьасумхуьрел алай жегьил лежберрин школадик экечlна. Яшар хьанвай диде-бубадиз килигдай кас авачиз, кьуд вацралай ам школа гадаруниз мажбур хьана. Хуьруьз хтана, ада хуьруьн майишатда кlвалахна.

Кlелунрал рикl алай ва агалкьунар­ къалурзавай жегьил 1930-йисан февралдиз Буйнакск шегьерда авай методистар-инспекторар гьазурдай са йисан школа­диз ракъурна. Анаг акьалтlарна хтайла, Мигьрали Тагьирхуьруьн газетар, кта­бар кlелдай кIвалин заведующийвиле эцигна. Идахъ галаз сад хьиз, ада ВЛКСМ-дин райондин комитетда комсомолрин ячейкадин секретарвиле ва, штатдик квачир пропагандист яз, жеми­ятдин кlвалахда активнидаказ иштиракна. Гьакlни адан хиве къвалав гвай кьве хуьруьн нянин школайра чlехибурун савадсузвал тергдай пунктуна тарсар гунин везифани тунвай.

А вахтунда ада сифтегьан партийный тешкилатдиз коллективизация авунин карда — хуьрера колхозар тешкилиз  зурба куьмекар гана.

Алатай асирдин 30-40-йисара пионеррин тешкилат вилик тухунин ва коммунистический тербия гунин мураддалди партияди отрядринни дружинайрин кlвалах школайрин базада тухудай къарар кьабулна. Пионеррин отрядрин арада соцсоревнование (кlелунра, зегьметдин, оборонно-массовый ва спортдин кlвалахра) тухун чкlана.

1933-йисан мартдиз еке алакьунар­ авай, инсанрихъ галаз рахадай чlал чидай Мигьрали ВЛКСМ-дин Кьасумхуь­руьн райкомди сифте культпросветитель­, гуьгъуьнлай пионерринни школьникрин отделдин заведующий яз кlва­лахал кьабулна.

Кьуд йисуз райкомди вичел ихтибар авур кIвалах ада намуслувилелди кьилиз акъудна. Райондин пионеррин тешкилат республикада вилик жергейра хьана, соцсоревнованийра са шумудра кlвенкlвечи чкаяр кьуна.

Вичел тапшурмишай гьар са кlвалах гьа­къисагъвилелди тамамарзавай Мигьрали Бач­ханов къуллугъдин рекьяйни хкажза­ва­. 1938-йисуз Кьасумхуьруьн райондин об­­разованидин отделда ам сиясатдин ре­кьяй чирвал гудай инспекторвиле тайи­нарна. Гьа и йисуз райондин просве­щенидин халкьдин комитетди Мигьрали РСФСР-дин просвещенидин халкьдин комитетдин Москвада авай политпросветработникрин дережа хкаждай институтдиз пуд вацран курсариз ракъурна. Институтда чирвилер къачузвай вахтунда ам  партиядин жергейриз кьабулна.

Курсар акьалтlарна хтай М. Бачханов Кьасумхуьруьн райондин образованидин отделдин заведующийвиле тайи­нарна. Цlийи къуллугъдал са йисузни­ зегьмет чlугун тавунмаз, ВКП(б)-дин райкомди ам райондин финансрин отделдиз ракъурзава. Ина ада сифте Госстрахдин старший инспектор, ахпа райфинотделдин заведующий яз зегьмет чlугуна. И къуллугъдихъ галаз санал ада райис­пол­­комдин председателдин заместителдин везифаярни тамамарна.

Финансрин органра кlвалахай вад йисан чешнелу кlвалахдиз гьукуматди ла­йих­лу къиметни гана. Мигьрали Букарович ДАССР-дин НКФ-дин (финансрин халкьдин комитет), ДАССР-дин Верхов­ный Советдин гьуьрметдин шабагьриз­ ва СССР-дин НКФ-дин «Финансрин кlва­лахдин отличник» лишандиз лайихлу хьана.

1943-йисуз Мегьарамдхуьруьн район тешкилайла, М. Бачханов райисполкомдин председателвиле тайинарна. Ватандин Чlехи дяведин йисара цlийиз арадал атанвай район вилик тухун патал бегьем кlвалахар кьиле тухвана. Югъ-йиф талгьана, хуьруьн майишатдин кlвалахар тешкилиз, ам халкьдин арада хьана. Фронт хуьруьн майишатдин суьрсетралди­ таъминарун патал далу пата амай яшлубур ва жаванар, бязи вахтара 10-12 йиса авайбурни кlвалахрал желбна.

А четин йисара техил кlватl хъувунин­ карда къазанмишай агалкьунрай М. Бачханов «Ватандин дяведин 2-дережадин»­ ордендиз, «Кавказ хуьнай», «Гьунарлу зегьметдай» медалриз, такьатар кlватlу­най ва госзаём тешкилунай кьуд сеферда пулдин премийриз лайихлу хьана.

Коммунист са шумудра сифтегьан пар­ттешкилатдин секретарвиле­, пленумдин ва партиядин РК-дин бюро­дин­ членвиле хкяна. Ам Дербентдин ок­ругдин комитетдин пленумдин членни тир.

Са шумудра райондин ва округдин депутатвиле хкягъай Мигьрали Букаро­вич 1947-йисуз республикада кьиле фейи сечкийрин вахтунда Верховный Со­ветдин депутатвиле хкяна.

1950-йисуз кар алакьдай регьбер райкомдин теклифдалди пешекарвал хкажиз областдин кьве йисан партшколадиз ракъурна. Кlелунрилай гуьгъуьниз ВКП(б)-дин обкомдин теклифдалди ам Дербент шегьердин зегьметчийрин депутатрин советдин исполкомдин председателдин заместителвиле хкяна. И къуллугъдал ада 1962-йисалди зегьмет чlугуна. Дербент шегьердин исполкомда яргъал йисара чlугур гьакъисагъ зегьметдай Бачханов ДАССР-дин Верховный Советдин Гьуьр­метдин шабагьдиз лайихлу хьана.

Ахпа партиядин Дагъустандин обкомдин теклифдалди М. Бачханов Герейханован тlварцlихъ галай совхозда хъсан кIвалах тешкилун патал Кьасумхуьруьн райондиз ракъурна.

М. Бачханован регьбервилик кваз Герейханован хуьр Кьиблепатан Дагъус­танда лап гуьрчегбурукай садаз элкъве­на. Дурумлу зегьметдин нетижайрини чеб яргъалди гуьзлемишиз тунач: хуьре рабочияр патал кьве мертебедин муьжуьд кlвал, участокдин больница, контора, типовой мектеб, аялрин бахча, пекарня, фермаяр, культурадин макан, Юсуф Герейхановаз ва Ватандин Чlехи дяведин ветеранриз памятникар ва маса имаратар эцигна.

Совхоздин парттешкилат районда чlе­хибурукай сад тир. Ана 15 бригада­дин­, консервиярдай заводдин, мехпар­кунин ва маса карханайрин патай 160 кас векилар авай. Республикадин Гьуьр­метдин доскада Герейханован сов­хоз ла­йихлу чкадал алай. 1970-йисуз  къа­зан­мишнавай чIехи агалкьунрай М. Бач­ха­­новаз,   В. Ленинан 100 йис тамам хьуниз талукьарна акъуднавай «Гьакъисагъ зегьметдай» медаль гана. 1973-йисуз рагьметдиз фидалди, ада директордин везифаяр тамамарна.

Стlал Сулейманан райондин 90 йис тамам хьунин юбилейдин сергьятра аваз, чlехи регьбер М. Бачханова хуьр патал авур хъсанвилер рикlел аламай Герейханов хуьруьн агьалийри, хуьруьн библиотекада «Халкьдин абадвал патал­ вири уьмуьр — женгина» лишандик кваз ам рикlел хкунин межлис тешкилна, хъсандиз кьилени тухвана. Хуьруьн кьил Руслан Алдырова куьмек гуналди, библиотекадин заведующий Эльза Рустамовади тухвай межлисда хуьруьн агъсакъалрин советдин председатель Исмаил Тагьирова, М. Бачханован руш Ламунат Бачхановади, хтул Муьгьуьдин Бачханова, шаирар тир Сажидин Саидгьасанова, рагьметлу Шагьабудин Шабатова, муаллимри, аялри ва хуьруьн жемятди иштиракна.

Межлисдал рахайбуру М. Бачханова хуьр аваданламишун патал чlугур зегьметдал, тамамарай къени крарал, жемятдин арада къазанмишай гьуьрметдал ва адаз республикада хьайи авторитетдал дамахзавайди къейдна. Ам рикlел хкай виридан кьилин фикир сад тир: уьмуьрдин рекьи инсандин лайихлувал, ада тур гел къалурда.

Къагьриман  Ибрагьимов