Аллагь-Таалади Вичин тамам камаллувиляй са вахтариз муькуь вахтарилай ва са чкайриз муькуь чкайрилай — артуханвал, вини дережа ва кьетIенвилер ганва. Гьа икI — Ада йисан цIикьвед вацракай — 1-мугь́аррам, 2-сафар, 3-раби́уль-ав­­валь, 4-раби́у-с́са́ни́, 5-жума́даль-у́ля́, 6-жума́да-сса́ни́, 7-ражаб, 8-шаѓьба́н, 9-ра­мазан, 10-шавва́л, 11-зуль-къаѓь­дагь­­, 12-зуль-гь́иж­жагь — мугьаррам вацраз зурба лайихлувилер гана, адан эгьмият ва метлеблувал чIехи авунва: ам къада­гъа алай кьуд вацракай сад яз авунва, (санлай къачурла, а къадагъа алай варцар ибур я: зуль-къагьда, зуль-гьижжа, мугьар­рам ва ражаб). ГьакIни и вацра «А́шу́ра́ъ»- югъ ава…

А́шу́ра́ъ югъ:

Са шумуд югъ идалай вилик, 16-июндиз, гьижрадин цIийи йис алукьна: 1448-йисан 1-мугьаррам.

«А́шу́ра́ъ» югъ — им мугьаррам вацран цIуд лагьай югъ я (алай йисуз ам 25-июндал, киш йикъал, ацалтзава).

Мусурманри цIийи йис къейдзавач ва диндин жигьетдай кьуртIа, гуьгъуьнавай йис алукьун ахьтин са карни туш.

Лугьун лазим я, мугьаррам варз ада тек са «А́шу́ра́ъ» хьтин югъ хьуналди берекатлу туш: и варз гьакIни сив хуьналди берекатлу я, вацран кьиляй-кьилиз, гьар са юкъуз. Вучиз лагьайтIа, Аллагьдин расулди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьанва (мана):

«Рамазандилай кьулухъ виридалайни хъсан (лайихлу) сив хуьн – им Аллагьдин вацра сив хуьн я, мугьаррам вацра». (Муслим:1163)

А́шу́ра́ъ йикъан тарих

И юкъуз, цIуд лагьай мугьаррамдиз, са шумуд асир идалай вилик еке тир вакъиа кьиле фена — Аллагьдин мужизат. Муса пайгъамбар (Аллагьдин салам хьуй вичиз) вичин халкьни галаз чпив агакьариз кIанзавай ва кьиле фиръаван авай Мисрдин (Египетдин) кьушунрикай катзавай. Аллагь-Таалади (и чIавуз) Исраилан несилрин вилик (яни Мусадинни адахъ галай жемятдин) гьуьлуьн ятар а къайдада кьве пайна хьи, юкьвай дегьлиз арадал атана, яд (лагьайтIа), дагълар хьиз, кьве патахъ акъвазна, чил гьа и вахтунда лап кьуруди тир. Фиръаван ва адан аскерар чпин кафирвили ва лавгъавили акьван буьркьуь авунвай хьи, кьиле физвай кардин керематлувилизни килиг тавуна, абуру (Мусадивни адахъ галай жемятдив) ахгакьарун патал гьуьлуьн къене арадал атанвай рекьерай гьахьдай жуьрэтлувал авуна. (Яни фиръавандизни адан кьушунриз чпин вилик хьанвай еке мужизат акунатIани, абурун акьулар акьван квахьнавай хьи, и керематди абур акъвазарнач, акси яз, чпин калтугунин кар давамарна, кьве пад хьанвай гьуьлуьн къене гьахьна). Муса пайгъамбар ва адахъ галай жемят а къерехдиз экъечIайла, (дагълар хьиз хкаж хьана, кьве патахъ пай хьанвай гьуьлуьн) ятар сад-садав агат хъувуна ва Аллагьдин вири душманар (яни фиръаванни адан кьушунар), Мусадинни адан жемятдин вилериз акваз-акваз батмишна. Шаксуз, им (и вакъиа) алемрин Раббидин патай чIехи керемат ва еке регьим тир, вичяй Исраилан несилри Аллагьдиз шукур авун лазим тир. Амма рикIер дегиш жедайбур я, (кар) акI хьана хьи, гьа и халкь (яни Аллагьди чеб фиръавандикайни адан кьушунрикай къутармишай халкь — «ягьудар») Гьахъдин ва пайгъамбаррин лап гзаф пис душмандиз элкъвена.

А́шу́ра́ъ юкъуз сив хуьн

Хабар гузва хьи, бес Ибн Аббас асгьабди лагьана (мана):

«Пайгъамбар Мединадиз атана ва «ягьудри» А́шу́ра́ъ-юкъуз сив хуьзвайди­ акуна. Ада абурувай хабар кьуна (мана)­; «Им вуч я?» Абуру жаваб гана: «Им диндар югъ я, и юкъуз Аллагьди Исраилан несилар абурун душмандикай къутармишна ва Мусади и юкъуз сив хвена». А чIавуз Пайгъамбарди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьана, (мана): «Зун генани лайихлу я Мусадиз, квелай». Ахпа ада сив хвена ва и сив хуьн эмир гана. (Аль-Бухари: 2004)

Аллагьдин расулдивай (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) А́шу́ра́ъ юкъуз сив хуьникай хабар кьуна, ада жаваб гана (мана):

«Ада (а юкъуз сив хуьни) алатай йисан гунагьар «багъишламишуниз себебвалда». (Муслим)

Гьи юкъуз сив хвена кIанзава?

Винидихъ къейд авурвал, А́шу́ра́ъ югъ мугьаррам вацран цIуд лагьай югъ я. Аллагьдин расулди (Аллагьдин сала­ват ва салам хьуй вичиз) чаз эмир ганва и юкъуз сив хуьн. ГьакIни А́шу́ра́ъдин вилик ва кьулухъ галай йикъарани (яни кIуьдаз ва цIусадаз). Имни ихьтин кар патал я: «ягьудриз» ва «насарайриз» (хашпарайриз) ухшар тахьун патал…

Ибн Аббас асгьабдилай агакьарзава (Аллагь рази хьуй вичелай), бес Аллагьдин расулди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Эгер зун къведай йисалди аму­кьайтIа, за, дугъриданни, сив хуьда (мугьаррамдин) кIуьд лагьай юкъузни». (Муслим: 2723)

ГьакIни ибн Аббас асгьабдилай хабар гузва, бес Аллагьдин расулди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«А́шу́ра́ъдин юкъуз сив хуьх (куьне) ва «ягьудриз» ва» «насарайриз» къаршивал (аксивал) ая: адан — яни А́шу́ра́ъдин — вилик квай юкъуз ва я адан кьулухъ галай юкъуз сив хуьналди». (Агьмад: 2154).

А́шу́ра́ъдин югъ Ислам динда сувар яз къейдзавайди туш. И кар патал гьич са делилни авач.

 (Куьруь авуна гузвай и макъала гьазурдайла,

«Вучиз Ислам?» сайтда чапнавай «Ашура» тIвар алай материалдикай менфят къачунва)