18-июндиз ДГУ-дин майдандал вуздин ректор Муртузали Рабаданов, адет хьанвайвал, рес­пуб­ликадин СМИ-рин ва жемиятдин тешкилатрин векилрихъ галаз гуьруьшмиш хьана. Мяре­кат алай йисуз университетдиз абитуриентар кьабулунин кампания башламишуниз, кьилди къа­чуртIа, 2026-йисуз вуздиз кьабулунин къайдайриз, абитуриентар патал кьезилвилериз ва кьетIен шартIариз, кардик кутунвай цIийи программайриз ва университетдихъ образованидин рекьяй авай мумкинвилериз талукьарнавай.

Гегьеншдаказ тешкилнавай пресс-­кон­ференцияда гьакIни ДГУ-дин образованидин рекьяй кьиле тухузвай кIвалахдай прорек­тор Азиза Гьасангьажиевади, филологиядин факультетдин декандин везифаяр тамамарзавай Эльмира Ширвановади, са жерге кафедрайрин регьберри, преподавателри ва абитуриентрин диде-бубайри иштиракна.

Кар ана ава хьи, эхиримжи вахтара вири уьлкведин мулкунал­ кьилин образованидин  стандарт­риз­ цIийикIа килигунин, кьилди къа­­чуртIа, технический кадрияр гьа­­зурунин месэладиз кьетIен фикир гуз башламишнава. Къейд ийин­, гьеле алатай йисан сифте кьиле уьлкведин Президент Владимир Путина, Россиядин  карханайра илллаки еке кьитвал арадал атун себеб яз, адетдинбур тушир серенжемар кьабулунин чарасузвиликай лагьанай. Адан гафаралди, технологийрин рекьяй вилик финин карда Россиядиз асул хилерай базарда гьуьжетиз жедай мумкинвилер арадал гъана­  кIанда: уьлкведиз  проектар ва тадаракар туькIуьрунин хилерай алай аямдин эхиримжи технологияр ишлемишиз жедай пешекарар герек я.

Алай йисан майдиз Россиядин премьер-министр Михаил Мишус­тина инженервилин кадрияр гьазурун технологийрин рекьяй вилик чкайрал акъатунин рекье асул фикир гана кIанзавай тереф тирдакай, уьлкведин вузра бюджетдин тахминан са пай чкаяр технический пешекарвилерал гьалтзавайдакай лагьанай. РФ-дин илимдин ва высший образованидин министр Валерий Фалькова  гьисабзавайвал, уьлкведиз неинки гъиле вуздин диплом авай пешекарар, гьакIни вичиз тешпигь авачир инновациядин суьрсет арадал гъиз алакьдай бажарагъар герек я.

Федеральный центради фикир гузвай месэлаяр гьялун, и рекье ийизвай истемишунриз жаваб гун патал государстводин вузри образованидин программайра­ са жерге дегишвилер тунва. ДГУ-да цIийивилерикай пресс-кон­фе­ренциядал проректор Азиза Гьасангьажиевади тамамдаказ суьгьбетна.

ИкI, алай йисуз университетди бакалавриатдин 36 хиляй, специалитетдин 6 пешекарвиляй ва магистратурадин 27 рекьяй абитуриентар кьабулдайвал я. КIелунин 2026-2027-йис патал бюджетдин гьисабдай тир (яни пулсуздаказ кьабулдай) чкайрин умуми кьадар 1257-даз барабар я (алатай йисуз  – 1158). Абурукай бакалавриатдал ва специалитетдал 973 чка (вилик йисуз – 897) гьалтзава, магистратурадал – 284 (261).

Гьакъидихъ кIелзавайбур патал, малум хьайивал, 2400 чка (абурукай 1440 – бакалавриат/спе­циалитет, 960 чка магистратура паталди я) фикирда кьунва. Гьа­къи­дихъ кIелдай чкайрин кьадар, проректорди хабар гайивал, РФ-дин Гьукуматдин ва  образованидин министерстводин къараррин бинедаллаз сергьятламиш­нава.

Россиядин Президентди об­разованидин ва илимдин рекьяй Советдал гайи тапшуругъар кьилиз акъудун яз ва регионда педагогикадин рекьяй кадрийрин кьитвал аваз хьун фикирда кьуналди, ДГУ-ди математикадин, тIебии, технический ва инженервилин илимрин хилера программаяр цIийи хъувунва. Гила студентривай педа­гогикадин алава модулдай пулсуздаказ чирвилер ва «Муаллим» лагьай пешекарвал къачуз жеда.

«Алай йисуз чна  образованидин программайрин «чанта» виле акьадайвал цIийи хъувунва. ИкI, физикадинни технический фа­куль­тетди информатикадин ва информациядин технологийрин факультетдихъ галаз санал санлай кьве пешекарвал (квалификация) гудай бакалаврдин программаяр кардик кутазва – «Робототехника ва системный програмирование», «Вычислительный физика ва информациядин технологияр». И программаяр чна  промыш­ленный рекье чи амадагрихъ – «Дагдизель» заводдихъ, КЭМЗ концерндихъ – галаз санал туькIуьрнава. Вилик эцигнавай макьсад  виниз тир технологийрин производствояр патал  пешекаррин командаяр гьазурун я», – къейдна Муртузали Рабаданова.

Ректордин гафаралди, алай йисуз физикадинни технический факультетда гьакIни технический физикадин «Физикадин ва биоме­дицинадин электроника» пешекарвиляй специалитетдин цIийи программа кардик кутада. И рекьяй кIелуналди, мисал яз, медицинадин хилен тадаракрай (МРТ-дин, рентгендин аппаратар ва икI мад) кьил акъудиз жедай пешекарар гьазурда.

«Гележегдин инженерриз чна неинки адетдин физикадин  ва математикадин сирер ачухда, гьакIни програмированидин, электроникадин ва делилар ахтармишунин, абур гъилелай авунин алай аямдин къайдаяр чирда. КьетIен фикир тIебииди тушир акьулдиз гузва – студентриз ИИ-дин куьмекдалди  электронный системайрин проектар арадал гъиз ва  интеллектдин куьмекдалди ахтармишунин тадаракар  туькIуьриз чир жеда», – гьисабзава ректорди.

РАН-дин Дагъустандин федеральный ахтармишунардай цент­радин институтрихъ галаз ала­къа­­да аваз, санлай кьве рекьяй пешекарвал гудай магистрвилин цIийи «Инженервилинни физикадин ахтармишунра прикладной информатика» программа арадал гъанва. Ам, алай аямдин илимдин эхиримжи агалкьунрин бинедаллаз гьазурнавай программаяр туькIуьрдайбур ва ахтармишдайбур яз, илимдин рекьяй кIвалах башламишзавай  бакалавриатдин выпускникар патал гьазурнава.

ЦIийи программайрикай раха­дайла, вуздин ректорди гьакIни управленидин факультетдихъ ва юридический институтдихъ галаз санал арадал гъанвай «Экономикадин рекьяй  хатасузвал ихтиярралди таъминарун» программани къейдна. И рекьяй кIелай выпускникривайни  санлай кьве пешекарвал – экономист ва юрист – къачуз, гьакIни «кьве тахан» дипломрин магистрвилин «Международный бизнес» программа акьалтIариз (ам Вирироссиядин къецепатан алишверишдин академиядихъ (Москва) галаз санал уьмуьрдиз кечирмишнава) жеда.  Выпускникриз  «Менеджмент» рекьяй ВАВТ-дин диплом ва «Экономика»  рекьяй ДГУ-дин диплом ­гуда.

Алай йисуз абитуриентдиз документар вини кьил вад вуздиз вугудай ва абурукай гьар садай вадав агакьна пешекарвилер хкядай  ихтияр ава.

Ректорди хабар гайивал, Россиядин илимдин ва высший образованидин министерстводи алай йисуз умуми образовани­дин саки вири рекьерай вузрик экечI­за­вайбур патал ЕГЭ-дин агъа кIа­нин баллрин кьадар хкажнава — информатикадай, физикадай, химиядай, биологиядай, тарихдай ва къецепатан уьлквейрин чIаларай и сергьят са шумуд баллдин виниз авунва.

Тайин макьсаддихъ элкъуьр­на кIелзавайбурун къурулушдани дегишвилер гьатнава: кьабулдай кампания гьеле башламишдалди вилик «Россияда кIвалах» платформада макьсаддалди кьабулзавайбурун тамам кьадар (целевая квота) чапнава. Ида абитуриентриз чирвилер къачунин жигьетдай заказ  ийизвай карханаяр гьибур ятIа аквадай ва ана къалурнавайбурун сиягьдик квай чкадал экечIдай арза вуздик экечIунин арзадихъ галаз санал вугудай мумкинвал гузва.

Юкьван пешекарвилин обра­зование (СПО) къачунвайбурукай­ рахайтIа, алай йисуз ДГУ-дин  ихьтин абитуриентар 8 рекьяй кьабулда. Абурукай кьвед – «Прог­раммайрин таъминвал арадал гъун ва идара авун», «Информациядин системаяр техникадин ре­­кьяй ишлемишун ва кьиле тухун» – сифте сеферда яз ачухна­ва ва идалди абуру вуздин IT-программайрин сергьятар гегьеншарзава. СПО-дин программайрай бюджетдин чкайрал  155 кас, икьрардалди – 620 кас кьабулда.

СВО-дин иштиракчийрин веледар ва кьезилвилер авай маса категорийрик акатзавайбур патал кьилдин квотадай кьабулун давам жеда. Инал къейд ийин хьи, алай йисан апрелдилай ихьтин кьезилвилер авайбурун кьадар гзафарнава.

Мярекатдал рахай мад са мес­эладикай лугьун тавуна жедач. Винидихъ къейд авурвал, алай вахтунда вузрин  асул фикир технический пешекарар гьазурунихъ элкъуьрнава. Гьайиф хьи, и рекье кьабулзавай къарарар себеб яз, гуманитарный са жерге пешекарвилер «хъендик» акатнава. Абурукай бязибур  лагьайтIа, михьиз терг хьунин сергьятдиз мукьва хьанва. Ихьтинбурун жергедай яз, са вахтара вини дережадин,  республикадин тIвар вири уьлкведа раиж авур пешекарар гьазуриз­ хьайи ДГУ-дин филологиядин фа­культетдин журналистикадин, культурадин факультетдин актер­вилин отделенийрин ва, гьайиф хьи, филологиядин факультет­дин  урус чIаланни Дагъустандин чIа­ларин отделенидин тIварар кьаз жеда.

«Эхь, гуманитарный бязи отделенияр чун сергьятламишуниз, сад масадахъ «галкIуруниз», умумиламишуниз мажбур я. И кардин себеб ам я хьи, кьиле тухузвай ахтармишунри тестикьарзавайвал­, и рекьерай дипломар къачунвай­ ксари пешедин рекьяй кIва­лах­за­вач. Ида лагьайтIа, абуруз и пешейрин лазимвал таквазвайдакай лугьузва. Гьаниз килигна,­ бязи рекьерай программаяр чна михьиз агалдай, бязибур лагьайтIа, анжах магистратурадин къайдадал алуддай чкадал атанва. Абуруз ийизвай харжияр чпихъ игьти­яж авай маса рекьериз ракъур­зава. Да­гъустандин чIаларин от­де­ленидикай рахайтIа, чун ам хуьз алахъзава. Амма иник экечI­завайбурун, яни хайи чIала­­рин рекьяй кьилин образование къачуз кIанзавайбурун кьадар ту­пIа­ралди гьисабиз жеда», – лагьана М. Рабаданова. Им, дугъриданни, рес­публикадин гьар са халкь патал пашман, гьа са вахтунда еке фикир гана кIанзавай  делил я.

Эхирдай къейд ийин, бакалавриатдин ва специалитетдин прог­раммайрай бюджетдин, яни пулсуз чкайрик экечIзавайбурулай до­­кументар кьабулун 20-июндиз башламишнава. И кар 25-июлдал­ди давам жеда. Конкурсдин сия­гьар ДГУ-ди 27-июлдиз чапда. Сифте нубатда кьабулзавайбурун­ пай 1-3-августдиз кьиле фида, асул пай – 5-7-августдиз.

Виликдай хьиз, ДГУ-дик эке­чIун патал документар са шумуд жуьреда агакьариз жеда: вуздин комиссиядив вугана, Госкъуллугърин порталда «Вуздик онлайн-къайдада экечIун» къуллугъдин  куьмекдалди ва я почтадай рекье туналди.

Жасмина Саидова