Агъуз аватнава
2026-йисан 1-кварталда агьалийрин кесибвилин дережа 2025-йисан 1-кварталдин 8,1 процентдилай 7,7 процентдал кьван агъуз аватнава. Идакай, Росстатдал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди хабар гана.
Къейдзавайвал, 2026-йисан 1-кварталда кесибвилин сергьятди 17 606 манат тешкилзавай.
2025-йисан 4-кварталда кесибвилин дережа 4,8 процентдиз барабар хьана, 3-кварталда – 6,5 процентдиз, 2-кварталда лагьайтIа – 7,4 процентдиз.
Росстатдин делилралди, 2025-йисуз РФ-да кесибвилин дережа 6,7 процент хьанай, 2024-йисан 7,2 процентдилай кьулухъ.
5 миллиард манат
Шекердин диабет авай аялар, жаванар, кIвачел залан дишегьлияр глюкозадал гуьзчивалдай махсус къурулушралди (портативные системы непрерывного мониторинга глюкозы) таъминарун патал 2026-2027-йисара Гьукуматди регионриз алава яз саки 5 миллиард манат ракъурда. Талукь къарардал уьлкведин премьер-министр М. Мишустина къул чIугунва.
Федеральный бюджетдай пулдин такьатралди таъминарун себеб яз, 2026-йисан кьвед лагьай паюна ва 2027-йисан сад лагьай паюна глюкозадин дережадал гуьзчивалдай приборрихъ муьгьтеж тир 1-типдин диабет авай кIвачел залан вири дишегьлияр ва аялар абуралди таъминарда. Абур къачун патал рецептар сагъар хъийидай серенжемар кьиле тухузвай духтурри-эндокринологри кхьида.
РФ-дин Гьукуматдин Председателдин гафаралди, и серенжемди 50 агъзурдалай гзаф аялар ва гележегдин цIуд агъзурралди дидеяр глюкоза ахтармишдай къурулушралди таъминардай мумкинвал гуда. Лугьузвайвал, умумидаказ кьурла, ихьтин 270 агъзурдав агакьна къурулуш къачун пландик кутунва.
И серенжемри чпихъ диабет авай аялрин, чIехи аялрин, кIвачел залан дишегьлийрин уьмуьрдин ери хъсанардай мумкинвал гудайдак умуд кутазва.
КIвалах «Шекердин диабетдихъ галаз женг» («Борьба с сахарным диабетом») тIвар алай федеральный проектдин сергьятра аваз кьиле тухузва.
КIвалахрив эгечIнава
РФ-дин энергетикадин министр С. Цивилеван гафаралди, и ведомстводин хиляй алатай чимивилелди таъминардай муддат, санлай къачурла, адетдин режимда аваз кьиле фена. Идакай РФ-дин Гьукуматдин сайтда раижзава.
Чимивилелди таъминардай муддатда электроэнергетикада еке аварияр хьуниз рехъ ганач. Хкатунар хьайила, агьалияр энергиядалди таъминарунин кIвалах лап куьруь вахтунда арадал хкана. Чимивилелди таъминардай муддат вич лагьайтIа, электроэнергия ишлемишунин кьадар артух хьунин шартIара кьиле фена – виликан муддатдихъ галаз гекъигайла, саки 1 процентдин. ИкI, январдин вацра гужлувал (мощность) ишлемишунин жигьетдай тарихдин цIийи еке рекъем къейднава, виликандалай 2 процентдин артух. Зулунни хъуьтIуьн муддатда, гьавадин шартIар себеб яз, электроэнергиядалди таъминарунин кIвалах еке сергьятра аваз 38 сеферда чIур хьана. Виликан зулунни хъуьтIуьн муддатдив гекъигайла, им 35 процентдин тIимил я. ЧIур хьунар тади гьалда арадай акъудунин серенжемар СТСО-ди (системообразующие территориальные сетевые организации) регионрин штабрихъ галаз санал кьилиз акъудна. Умумидаказ чIур хьунин дуьшуьшар тади гьалда арадай акъудунин кIвалах лагьайтIа, 23 агъзурдалай виниз махсус бригадайри таъминарна.
Гьа са вахтунда С. Цивилева хабар гузвайвал, чимивилелди таъминардай цIийи муддатдиз гьазур хьунин сергьятра аваз, гатфаринни гатун вахт аварияр галачирди хьун патал са жерге серенжемар уьмуьрдиз кечирмишзава. Адан гафаралди, и муддатдиз (гатфаринни гатун вахтунда) электроэнергия ишлемишунин кьадар артух ва энергиядин къурулушдал ацалтзавай пар гзаф хьун хас я. Виликамаз кьунвай делилралди, и гатуз, алатай йисав гекъигайла, гужлувал ишлемишунин кьадар 7 процент кьван артух жеда. Мярекатрин план кьилиз акъудунин кIвалах РФ-дин энергетикадин министерстводин кьетIен гуьзчивилик ква.
2026-2027-йисарин чимивилелди таъминардай муддатдиз гьазур хьунин кIвалахрив эгечIнава. И рекьяй кьилин хилер ибур я: сетрин ва электроэнергия гьасилдай объектрал ремонтдин кIвалахар кьиле тухун, кудайдан игьтиятар кIватIун, къуллугъчийрин гьазурвал акун…
Артух хьанва
«АВТОСТАТ» агентстводин экспертри, «Паспорт промышленный консалтинг» компаниядин делилрал асаслу яз, махсус онлайн-эфирда къейд авурвал, 2026-йисан майдин нетижайралди, Россиядиз 69,5 агъзур кьезил машинар гъанва – гьам цIийибур, гьамни виликдай гьалнавайбур. Идакай «АВТОСТАТ» агентстводин сайтда раижзава.
Алатай вацра кьезил цIийи машинар импорт авунин кьадар 34,4 агъзур уьлчмедикай ибарат хьана. 2025-йисан майдин рекъемдив (17,8 агъзур уьлчме) гекъигайла, им саки кьве сеферда гзаф я.
«АВТОСТАТ» агентстводин крар идара ийидай директор Сергей Удалова раижзавайвал, им алай йисуз гьар вацран виридалайни еке рекъем я. РикIел хкизвайвал, алатай йисан майдин вацра кьезил цIийи машинар гъунин кьадар садлагьана агъуз аватнавайди къейднай.
Виликдай гьалнавай машинар лагьайтIа, гатфарин эхиррай уьлкведиз 35,1 агъзур гъана. 2025-йисан майдин рекъемдив гекъигайла, им 5 процентдин тIимил я.
7 сеферда виниз
Россияди 2026-йисан 4 вацра Саудрин Аравиядиз саки 42 агъзур тонн набататрин чIемер (ракъинин цуькверин ва соядин) рекье тунва – 50 миллион доллардин кьван къиметдин. Идакай, «Агроэкспорт» федеральный центрадин кьил Илья Ильюшина махсус мярекатдал авур къейдерал асаслу яз, «OleoScope.ru» сайтди хабар гузва.
2025-йисан гьа муддатдив гекъигайла, экспортдин кьадар гьакъикъи жигьетдай 7 сеферда артух хьанва, къиметдин жигьетдай лагьайтIа, 7,4 сеферда.
ИкI йигиндаказ виниз акъатунин себеб Россиядай а уьлкведиз ракъинин цуькверин чIем экспорт авун я: 2026-йисан январь-апрель варцара КСА-диз 33 миллион доллардин къиметдин 27 агъзур тонндилай гзаф и суьрсет рекье туна. Алатай йисан и муддатда ракъурнавайди анжах 7 миллион доллардин къиметдин 6 агъзур тонн суьрсет тир. 2026-йисуз Россияди Саудрин Аравиядиз 15 агъзур тонн кьван соядин чIем ракъурна, 17 миллион доллардилай артух къиметдин. Им алатай йисан вири кьадардилай гзаф рекъем я.
РикIел хкин, виликдай «OleoScope.ru» сайтди раижайвал, 2026-йисан сифтегьан вад вацра, «OleoScope» агентстводин экспертрин гьисабдалди, чIем экспорт авун, алатай йисан и муддатдив гекъигайла, 39 процентдин гзаф ва 1,57 миллион тонндикай ибарат хьанва.
Гьазурайди – Муса Агьмедов
