Зенд

ГъвечIи халкьарин милли яржарин месэлайриз кьилди-кьилди фикир гудай махсус къурулушарни къанунар кардик квачир, медениятарни хайи чIалар четин шартIара акваз-акваз азмиш жезвай къенин девирда Дагъустандин хейлин халкьарин чIаларал, гьа жергедай яз, лезги чIалални республикадин дережада аваз жемиятдинни сиясатдин газетар акъатзаваз хьун шадвал ийиз жедай кар я.

КIелчийрив информация агакьарунин рекье электронный ресурсар вилик жергеда авай къенин юкъуз басмадин кхьинар гуьгъуьна амукьзаватIани, милли газетдин хиве цIийи девирда цIийи маса везифани гьатзава. ЦIийи везифа, зи ва хейлин масабурун фикирдалдини, милли чIал, меденият хуьнин рехъ кьун я. Хайи чIалал кхьенвай художест­венный эсерар авай ктабар саки кIел техйизмай­ (кIелдайбур амукьзавачирвиляй гьа акъуд­завайбурун тиражарни 100-300 экземп­ляррикай ибарат лап агъузбур жезва, гьа и ктабрин кьадарни гзаф дуьшуьшра авторрин чантайра ва я ктабханайрин кьацIарал руквади кьуна амукьзава; гекъигун патал лугьун хьи, виликан вахтара акъатай ктабрин тиражар 1-3 агъзур экземпляррикай ибарат тир) чIавуз акъатзавай газет надир такьат яз амукьзава. Дагъустандин виликан регьбер Сергей Меликова хайи чIаларал акъат­завай газетар эвелни-эвел милли медениятар хуьзвай такьатар тирди малумарнай. «Дагъустандин чIаларал акъат­завай СМИ-яр хуьн ва еримлу авун герек я. Хъсан адетар хуьзвай милли изданияр арадай акъудун лазим туш», – лагьанай ада 2022-йисуз.

Муькуь патахъай фикир гайитIа, милли газетрихъ чпин сайтар, соцсет­ра официальный аккаунтар авайвиляй кIел­чий­рин дуьм-дуьз кьадар тайинариз хьун намумкин я.

Милли газетдикай ихтилат кватай чкадал заз бязи кIелчийри наразивилер къалурзавай дуьшуьшарни авайди лугьуз кIан­­­зава. Мисал яз, бязибуру кроссвордар­ гьар нумрада хьун герек яз гьисабзава. Гьакъи­къатдани, идалай вилик акъа­тай бязи нумрайра галаз-галаз сканвордар, кроссвордар чап хъувуначир. Кроссворд­рал рикI алай ксари, зенгер ийиз, чаз суа­лар гана: «Кроссвордар вучиз чапзамайди­ туш газетда? Абур идалай кьулухъни­ амукьдачни? Инсанар кIватI хьанвай­ ки­мел­ чна санал кроссвордар ацIурза­вай­ди тир, са акьван ван тежезмай га­фарни­­ ри­­кIел хквезва, чун патал абур хъсан маш­гъу­латриз эл­къвезва». Гьелбетда,­ кIелза­­вай­буру итиж ­ийизвай шейэр газет­дин­ чинал гъиз ала­хъун­ эвелимжи везифайрикай яз гьисабна кIанзава. Са маса касди, диндин­ флан макъала бегенмиш туш лугьуз, «Телег­рам» мессенджерда вичин на­ра­зи­вал къалурнава. Лугьун хьи, месела, а макъалайриз зани итиж ийизвач, заландиз таржума авунвай текстер кIелчиди генани четин­диз «иливарун» мумкин я. Гьар гьикI ятIани, гьахьтин макъалаяр кIел­завайбур авач лагьана тес­тикьариз жедач. Гьар нум­­ра­да газетдин 2 чин (бязи дуьшуьшра артух­ни) эдебиятдин эсерриз чара ийиз­ва. Чранвачир шиирар газетдин чиниз акъатзава лугьуз, наразивилер малумардайбурни жезва гагь-гагь. Амма кхьизвай вирибур гафунин устадар туш эхир. Яшлу хьайидалай­ кьулухъ, маса кар-чIал амачиз, цIа­рар кхьинал машгъулбуруз чпин шейэрни акъат­на кIанзава эхир милли газетдин чинриз.

КIелзавайбур гьар жуьредин итижар авай инсанар я. Гьавиляйни газет гьар садаз вичин тIямдив кьур затI хкягъиз жедай мумкинвал авай жуьреба-жуьре няметар алай суфрадиз ухшар хьун хъсан я. Маса чешмейра тежезвай, цIийи ва надир ма­къа­лаярни малуматар тIимил акъат­завач газетдиз. Четинвилер авай, критика авуна кIанзавай чкаярни фикирдай акъудзавач. Машгьур ватанэгьлийрин чешнелу крарикай, агалкьунрикай ихтилатзавай макъалаярни гьар нумрадай жагъида.

Дамах ийиз жедай кар ам я хьи, чаз аквазвайвал, халкьдин тIвар хкажзавай, чпин бажарагъралди, алахъунралди, агал­кьунралди акьалтзавай несилдик дамахдин гьиссер, чешне къачуниз лайихлу ерияр кутазвай векилар чахъ вири девирра хьанва. Инал чи фикирдиз хейлин тIварар къвезва: Гьажи Давуд, Етим Эмин, Алкьвадар Гьасан, СтIал Сулейман, Алибег Фатагьов, Готфрид Гьасанов…

Къенин юкъузни миллетдин тIвар хкажзавайбур тIимил авач. Дагъустандин патай РФ-дин Федеральный Собранидин­ Федерациядин Советда векил, тIвар-ван­ авай карчи Сулейман Керимов, махсус­ чешмейри къейдзавайвал, уьлкведин ви­ридалайни девлетлу ксарин сиягьда 5-чкадал ала.

Сад лагьай каналдин зурба проектрикай тир «Голос» шоуда лезгийрикай кьве кас гъалиб хьанва – Селим Алагьяровни (2017-йисуз) Эльмира Къараханова (2026-йисуз).

Вирибурун тIварар кьуна гьисабиз жедачтIани, эдебиятдани еке агалкьунар хьайи бязибур фикирдиз къвезва: вичин художественный эсерар, чаз малум тирвал, саки 40 чIалаз таржума авунвай писатель Расим Гьажи, алай аямда вичин эсерар уьлкведин дережадин эдебиятдин периодикайра мукьвал-мукьвал чапзавай Арбен Къардаш…

Неинки чи уьлкведин жуьреба-жуьре шегьерра, гьакI къецепатан уьлквейрани илимдин, медицинадин ва маса хилера зурба агалкьунар къазанмишнавай, чпи арадал гъайи затIарикай, авур теклифрикай халкьарин гегьенш къатара менфят къачузвай ватанэгьлияр чахъ гзаф ава. Чна газетдин чина гьахьтинбурун агалкьунрикайни акьалтзавай несилдиз чешне хьун патал мукьвал-мукьвал малуматар гана ва гун давамарзава.

Ша чна, яргъаз тефена, «Лезги газетдин» алатай нумради кIелзавайбуруз гузвай бязи хабарризни важиблу малуматриз са вил вегьен: Госдумадин къвалав гвай Жегьилрин парламентдин векил, журналист З.Рагьмановади международный дережадин гегьенш конкурсда 1-чка кьуна; Миграгъа путар хкажунай нубатдин сеферда еке акъажунар кьиле фида; Махачкъаладин «Динамо» команда Россиядин премьер-лигада амукьзава; Бадрудин Мегьамедова азаддиз кьуршахар кьунай Европадин акъажунра къизилдин медаль къачуна; газетдин 4-чина терроризмдизни экстремизмдиз аксивалуниз талукь важиб­лу интервью чапнава; Ватандин ЧIехи дяведин, СВО-дин иштиракчийрикай, абурун кьегьалвилерикайни ватанпересвиликай малуматар ава; образованидин темадиз талукь чина гьукуматдин имтигьанрикай, абур кьиле фидай тегьеррикай гегьенш малуматар ганва; 11-класс акьалтIарай лезги руш Фируза Фаталиевади Вирироссиядин школьникрин олимпиададин (ингилис чIалай) уьлкведин дережадин эхиримжи паюна гъалибвал къазанмишна; образованидиз талукь чина 26-майдиз вири мектебра эхиримжи зенгиниз талукь мярекатар кьиле фейидакай, Дагъустанда 11 ва 9 лагьай классар акьалтIарайбурун кьадаррикай малуматар ава; машгьур журналист Алик Абдулгьамидован экуь къамат рикIера хуьн патал уьлкведин дережада аваз кьиле тухвай конкурсдин нетижайрикай хабар ганва; аялриз талукьарнавай чина жуьреба-жуьре машгъулатар, гьикаяярни шиирар чапнава…

Аквазвайвал, низ вуч итижлу ятIа, гьам хкядай мумкинвал ава. Амай ихтилатар, ни вуч лагьайтIани, гъавурда такьадайбур я. Амма хъсан теклифрихъ, меслятрихъ, адет яз, гьамиша къимет жеда.

Куругъли КIелетви