Зегьметкеш ва адан чIалар
Рухунрин хуьряй тир Магьмудан гъвечIи гада Хидир 1928-йисуз дидедиз хьана. Ина ада 1943-йисуз 8-класс куьтягьна. Ватандин ЧIехи дяве башламишайла, Хидиран чIехи стхаяр Мегьамед-Шафи ва Мегьамед армиядиз тухвана. Виридаз хьиз, и хизандизни ризкьидикай, алукIдай парталдикай дарвал акуна. Кьилел буба аламачир гада, гьеле школа куьтягь тавунмаз, колхоздин маларив фена. 1946-йисуз аскервилиз тухвай ада Украинадин Донецк шегьерда дяведин вахтунда чкIанвай цIивин хкудзавай шахтаяр цIийиз кардик кутадай батальонда къуллугъна. Шахтадин кIвалах адаз Захарченко лугьудай устIарди чирна. Пуд варз алатайла, Хидир Магьмудован шикил Гьуьрметдин кьулунал акъатнай. Гуьгъуьнлай жегьил гададикай кIвенкIвечи шахтер хьана, йикъан план 8 тонн яз, ада 40 тонн ва мадни гзаф цIивин хкуддай.
1949-йисуз хуьруьз хтай Хидир эвленмиш хьана. Вахтар алатайла, 1961-йисуз, Кьасумхуьруьн райкомдин къарардалди Хидир XXIII Партсъезддин тIварунихъ галай колхоздин председателвиле тайинарна. Ам гьамиша никIе-чуьлда къекъведай, векьиз фейила, дергес къачуна, векь ядай, никIиз фейила, гьебеяр къачуна, лежбердихъ галаз тум вегьедай. Рагьмет хьайи чи мирес Асе бубади икI лугьудай: «Я стхаяр, ам председателвиле ни эцигайди я? Ам хъсан лежбер я». Асе бубадиз, гъилик берекат квай лежбер яз, вичин мирес никIе тум вегьез акуна кIандачир. Ахпа Хидира мад Донецкдин областдин Торез шегьерда шахтада кIвалах хъувуна.
1966-1967-йисара Рухунрин хуьр ЦIийи Макьарал куьч хьайила, са кьадар йисара адакай совхоздин завхоз хьана. Гуьгъуьнин йисарани совхозда зегьмет чIугуна. Гьа и хуьре ам рагьметдиз фена.
Рагьметлуда чIаларни кхьидай. Хидиранни Кьасум муаллимдин арада еке дуствал авай. Кьасум муаллимдин ва са шумуд маса хизанар ЦIийи Макьарал амай хуьруьнбурулай фад куьч хьанвай. Рухуна амукьай Хидираз дустунилай салам-калам амукь тавурла, ада и чIал теснифнай.
Агьмад Магьмудов
_____________________________
Автор: Хидир Магьмудов
Дуст Кьасумаз
Дуст Кьасум, вун за бинедай
Кьунай сад яз и дуьньядай,
Куьз лагьана на бинедай
Лагь саламар дуст Кьасумаз.
Хуьр гадарна вуна михьиз,
Кайи кIеле хуш яз рикIиз,
Хъел хьанатIа закай михьиз,
Лагь саламар дуст Кьасумаз.
ЧIуру хиял авач рикIе,
РикIеллайла къе вун кIвале,
Амач кагъаз гьич ви рекье,
ИкI жедани лагь Кьасумаз.
Ви ачух тир гуьзел хатIар,
РикIиз кIани ярар-дустар,
Вуна авур бес хатурар
ИкI жедани лагь Кьасумаз.
Хъел авани, дуст, ваз закай,
Кефи ханатI лагь заз квекай,
Хатур хайид туш за вакай,
ИкI жедани, лагь Кьасумаз.
ЦIийи хуьруьз фейи бере
Дустарикай хъелна куьгьне,
Рухунарин тик тир гуьне
КIамачни лагь дуст Кьасумаз.
Кьасум муаллимдин жаваб
Заз Аллагьди ганвайди я
Къени тIебиат, чIехи сабур.
Зун ваз гьакIа аквазватIа,
Яхъа на дустар масабур.
Дуст хьайила, хъел жедани,
АцIун тир буьвел жедани?
Далдам алачир мел жедани,
ГьикI жеда бес, дуст Хидир?
Заз герек туш авун фитне,
Хъсан фагьум ая куьне.
А чун къекъвей яргъи куьче
ГьикI жеда бес, я дуст Хидир.
1966-йис, ЦIийи Макьар
1964-йисуз Рухунрин дагъда авай векьерин 10 маркуниз са алчахди цIай ягъайла,
Хидира агъадихъ галай чIал кхьена.
Намус квачир кас
Кана маркар, малдин алаф.
Авачир вахъ кIусни инсаф,
Сивяй къуддай агъудин гаф,
КIвалер кана амукьай кас.
Хъел кьенани и кардал ви?
Инсанвилин алачир чин,
Чин кIаник хьуй гьа ви кIвалин,
Намус квахьна амукьай кас.
Авуна вуна чIуру фикир,
Кьилихъ тахьуй гьич ви зикир,
Вуч тир кьван малдин тахсир,
Малар гвачиз амукьай кас.
Такурай ваз мехъеррин зул,
Кас амачиз тек амукьуй.
Гьа марквар хьиз, вунни цIа куй,
Чин алачир намуссуз кас.
Рухун Хидир, тийиз сабур,
Ихьтин гафар туш хьи абур,
Им рехъ хьанан бес вуна кьур,
Намусдиз на гана хьи кIур.
Торез шегьерда авай дуст
Хидираз Абасов Рамазана са
посылка ичер ракъурна.
Абур агакьай Хидира, дустунихъ
элкъвена, чIал кхьена.
Дустун ракъай ичер шафран,
Гьисаб тежер кьадар-гьисан,
Заз хьана лап гзаф масан,
Ваз чухсагъул, дуст Рамазан.
Ичер тушир, халияр кьван,
Ви кIваликай датIуй мугьман,
РикI регьимлу я вун инсан,
Бахтлу хьуй вун, дуст Рамазан.
Ичер гайи вич таза таз,
Ви багъда гуй бегьер зурбаз,
Ам савкьат яз ракъай на заз
Ваз чухсагъул, дуст Рамазан.
Рухун Хидир, къе ви рикIел,
Кхьихь кагъаз ширин мецел,
Хъсанвална, вегь на гьуьлел,
Квахьдач ама, дуст Рамазан.
Торез шегьер, 1966-йис
Хидир Магьмудовалай чаз са бязи маса чIаларни амукьнава.
«Лезги газетдин» 2026-йисан 20-нумрадай.
