Зенд

Алай девирдин лезги эдебиятдин мягькем дестекрикай сад тир Азиз Мирзе­бегов гафуникай устадвилелди менфят­ къачузвай, шииратдин гафуна гьиссер къалуриз алакьзавай писатель я. Амма ам анжах шииратдин рекье зегьмет чIуг­вазвайбурукай туш. Заз чиз, филологиядин илимрин кандидат Азиз Абдулмировича шииратда, гьикаятда, таржумайра, литературоведенида, театроведенида ва яратмишунин маса хилера чIугунвай ва чIугвазвай зегьметдин нетижайри милли эдебиятдални медениятдал рикI алай ватанэгьлияр  гьейранарзава. Авунвай кIва­лахрин кьадардиз килигна ваъ (гьелбетда, кьадардални кар алачиз туш), сифте­ нубатда абурун метлеблувилиз, лезги эдебиятдин, медениятдин алемра абурухъ авай игьтияждиз килигна.

«Лезги газетдин» 18-нумрадиз (2016-йисан 14-май) акъатай Абдулафис Исмаилован «Пул вири я, анжах хайи Ватан туш» макъалада А. Мирзебегован алакьунрикай гегьеншдиз кхьенва. Эхирдай ада шаирдиз «Дагъустандин халкьдин шаир» лагьай тIвар икьван чIавалди тагунал вичин мягьтелвални къалурнава. Журналистди къарагъарай месэладин важиблувал Дагъустандин халкьдин шаир Арбен Къардашани куьруь, амма шаирдин вири алакьунрикай ихтилат куднавай «Фадлай туькIвена кIанзавай кар» макъала кхьиналди тестикьарна: «Шаирвилин рекье адан шиират чи эдебиятдинни РагъэкъечIдай патан эдебиятдин арада авай муьгъ хьиз кьабулиз жеда. <…> Таржумачи яз, ада дуьньядин гзаф халкьарин шаирар Етим Эминанни Сулейманан чIалалди рахурна».

А. Къардаша А. Мирзебегован зегьметдин нетижайрикай, лайихлу тIвар гуникай кхьенвай гафарин тереф хуьналди, зун ада кхьенвай гафар тикрар техйиз алахъда.

Эдебиятчи-алимди хьиз А. Мирзебе­гова кхьенвай «Руьгьдин синер» ктабдихъ­ авай метлеб заз кьетIендаказ къейд ийиз кIанзава, гьикI хьи, ам чи эдебиятдин тарих патал къимет авачир хьтин чешме я. «Эдебият», «Меденият», «Тарих» хилериз пайнавай ктабда араб, фарс чIаларал арадал атай лезги эдебиятдикай, театр­дикайни актеррикай, тарихдикайни этнографиядикай масанрай жагъин тийи­дай делилар ава. Ихьтин ктаб арадал гъанвай автор, А. Къардаша гьахълувилелди тестикьарзавайвал, лезги гафуниз­, лезги руьгьдин ризкьидиз вафалувал хуьзвай кас я.

Алкьвадар Гьасаназ талукь яз кьилиз акъуднавай ахтармишунарни эдеби­ятда хьанвай еке агалкьун я. Филологиядин илимрин кандидат Халидин Эльдарова А. Мирзебегова акъудай «Алкьвадар Гьасанан шаирвилин яратмишунар» ктабдикай кхьенвай рецензияда (1996-йис) къейднавайвал, «им чи илимда адан цIийи гаф я», акъуднавай ктаб «шаир Ал­кьвадар Гьасан эфендидин сурал эцигнавай цуькверин сад лагьай кIунчI я лугьуз жеда».

Таржумайрикай рахайтIа, и жигьет­дай­­ни адан устадвал, таржумайрин чIа­лан девлетлувал кIелчийри гьасятда кьа­тIуда. Ам кхьизвай, таржума ийизвай­ ксарин арада лезги чIал ва нугъатар хъсандиз чизвай са тIимил ксарикай тирди якъин жезва. Гьавиляйни чна адавай алатай йисуз «Лезги чIалан шикилар галай гафаргандиз» редакторвал авун тIа­лабна. Жегьилриз куьмек гуз кIандай, тIа­лабай месэла туькIуьрдай къилих хас тир ада чаз ваъ лагьанач, дикъетлувилелди рукопись кIелна, вичин теклифар гана.

А. Мирзебегован алакьунрин жуь­ре­ба­-жуьре терефриз, яратмишунриз­ тIвар-ван авай хейлин къелемчийри­ еке къимет ганва: Гь. Гашарова, Р. Кельбеханова­,  Гь. Ра­­малданова, М. Жалилова, Гь. Ильясо­ва,­ С. Бедирханова, Х. Эльдарова­, Т. Агьмедханова, Ж. Гьасановади, З. Къафланова, Н. Ибрагьимова, Ф. Оружева, Ф. Гэрибсэса, А. Тажудиновади ва мсб.

Адан яратмишунрин жуьреба-жуьре хилерикай алимри, критикри, журналист­ри ва шаирри кхьенвай макъалаяр­ авай махсус кIватIаларни акъатнава: «Ша­­ир­дин кьисметни дережа авайди» (2009-йис, туькIуьрайди – С. Жалилова)­; «Азиз Мирзебегов литературадин критикада­. Макъалайрин кIватIал» (2024-йис, туь­кIуьрайди – С. Бедирханов). Аквазвайвал, эдебиятчияр, лингвистар патал шаирдихъ ахтармишунар кьиле тухудай, мо­нографияр акъуддай гзаф итижлу алем ава.

Заз са кар мад ашкара хьана: яратмишзавай касдихъ анжах бажарагъ аваз хьун тIимил я, а бажарагъдин куьмек­далди халкь патал бегьерлувилелди зегьмет чIугвадай мурадни аваз хьана кIанда. Нагьакьан кар ам я хьи, бажарагъ авачиз, амма хайи чIал чизвай, гафар рифмада тваз алахъзавай ксар гзаф пайда хьанвай, кIелчийрилай гзаф «кхьирагар» майданриз акъатнавай девирда халисан гафуниз къимет гудай ксар кьит жезва.

Эдебият арадал гъун патал сифте нубатда бажарагъ ва адан винел зегьметкешвал алава хъхьун герек я.  И жигьет­дай Азиз Абдулмирович чи йикъара кхьизвай, чеб тупIаралди гьисабиз жедай гафунин устадрин гъвечIи тилитдин векилрикай сад я.

Эдебиятдикни медениятдик еке пай кутунвай Азиз Мирзебеговаз «Дагъус­тандин халкьдин шаир» тIвар гунин тереф чнани хуьзва. Са шакни алачиз, ам и тIварцIиз фадлай лайихлу шаир я.

Куругъли  Ферзалиев