Мартдин эхиримжи ва апрелдин сифте йикъара Дагъустанда къвайи марфари арадал гъайи бедбахтвилин дуьшуьшрик акатай инсанриз уьлкведин кьуд патай къвезвай куьмекар акурла, зи рикIел 1966 ва 1970-йисара хьайи залзалаяр хтана. Гьа чIавузни СССР-дин саки вири республикайри дагъвийриз жуьреба-жуьре рекьерай куьмекнай.

Гилани дагъвийри чпин далудихъ Россия хьтин зурба уьлкве галайди гьиссзава. Дагъларин уьлкведа арадал атай мусибатдикай хабар хьанмазди, гзаф чкайрай республикадиз куьмек рекье туна, пешекарар, волонтерар атана. Гзафбур гилани ама ва абуру хьанвай зиянар алудиз куьмекзава.

5-майдиз РД-дин Гьукуматдин Председателди Туладин ва Дондин къутармишдайбурун центраяр гьуьрметдин­ грамотаяр гуналди къейдна. Абуру кIе­ве гьатнавай инсанриз чпелай алакьдай вири жуьредин куьмекар гана.

Республикадиз куьмек гузвайбурун арада федеральный министерствояр, ведомствояр, депутатар, меценатар, спортсменар, манидарар ва масабур  ава. Мисал яз, республикадин здравоохраненидин идарайриз селлери ганвай зиянар алудун патал эвездин 180 млн манат чара авунва. Марфари 41 идарадиз зиянар гана. Бязибур михьиз чукIурна, Хасавюрт райондин Адилотар хуьруьн амбулаториядин дарамат хьиз.

Селлерин хура образованидин идараярни гьатна. Республикадин образованидин ва илимдин министерстводи Россиядин просвещенидин министерстводин векилрихъ галаз санал зиянар хьанвай идарайрин сиягь туькIуьрнава, гъилевай йисан сад лагьай сентябр­далди вири школайра, аялрин бахчайра ремонтдин кIвалахар кьиле тухудай сметадинни проектдин документар гьазурнава. Чара авун лазим тир пуларин кьадарарни тайинарнава.

Къаюмдар Умар Кремлеван регьбервилик кваз мергьяматлувилин «Урус Хаш» фондуни республикада тух­­вай гуманитарный кIвалахдин не­ти­жаяр кьуна. Абур лап виле акьадай­бур я. Фондунин патай яшайишдин кIва­­­ле­риз зиянар ганвай 150 агъзур кас­див куьмек агакьна. Дагъустандиз фондуни­ суьрсет, яд, гигиенадин шейэр авай пар чIугвадай 70 машин гъана. Эменнидикай магьрум хьанвай агьалийриз кьилдин куьмек гузва. Фондунин патай са шумуд касдив кIвалер ва гзаф аялар авай 300 хизандив пулдин такьатар агакьда.

9-апрелдилай фондуни Дагъустандиз парцив ацIай автомашинар рекье твазва. КIеве гьатнавай инсанриз герек шейэр пара ава: месер, яргъанар, гигиенадин, яшайишдин химиядин, гьар юкъуз лазим къвезвай маса шейэрни. Гьа са вахтунда кIвалер, дараматар лиледикай, селлери гъайи кьван зирзибилдикай михьзавай волонтерар мотопомпайралди, винелай алукIдай парталралди, генераторралди, дизел­дин пушкайралди, яшамиш жедай кIва­лералдини таъминарна.

Фондуни дагъустанвийриз куьмек гун патал са агъзурдалай виниз инсанар кардик кутуна. И метлеблу ва хъсан крар фондуни Россиядин бокс­дин ва кьуршахар кьунин федерацийрин, «Сагълам Ватан» гьерекатдин куьмекни галаз уьмуьрдиз кечирмишзава.

Дагъустанвийриз селлери гайи зиянар алудзавайбурун жергейра «Экотур в Дагестане ВСЕ СВОИ» проектдин векиларни ава. Проектдин регьбер Анна Романовади лагьайвал, командади вичин вилик важиблу везифа эцигнава: Дагъустандин туризмдихъ галаз ала­къа­лу чкаяр михьун, экологиядин жигьетдай жегьилрин арада таблигъат ­тухун.

И кардиз талукь яз абуру ДГПУ-да махсус конференция тухвана. Ахпа уьл­кведин лап хъсан 17 волонтерди Сулакдин дередал, Сарыкъумдин кIунтIунал Хунзахдин дагъларал кьил чIугуна. Абуру Гоцатлидин вирин къерехарни зирзибилдикай михьна. 250 кг амукьаяр, 55 кг ракьар, 20 чувал путулкаяр, канистрар, 2 чувал къалпагъар кIватIна.

Чна лагьайвал, куьмекар гьар жуьрединбур я. Уьлкведин аялрин машгьур центрайри дагъвийрин аялрин гьа­къиндай къайгъу чIугвазва. Крымда авай «Артекди» селлерик акатай хизанрин 175 аял кьабулнава. Абуру къулай шартIар авай чкада 21 юкъуз ял яда.

Краснодарда кардик квай Вирироссиядин аялрин «Смена» центради вичин утагъра 207 аял кьабулнава. Абуруз ял ядай, спортдал машгъул жедай, къугъунардай, культурадин, тарихдин имарат­рихъ галаз таниш жедай мумкинвилер яратмишнава. Идалай гъейри, аялар дагълариз экскурсиядиз, ЧIу­лав гьуьлел фида.

Ценрадин директор Игорь Журавлева лагьайвал, селлерин татугайвилерик акатай аялриз гуьгьуьлар чкадал хкидай вири шартIар тешкилнава. Абуруз йикъа вад сеферда тIуьн гузва, медицинадин рекьяйни ахтармишзава.

ТIебиатдин бедбахтвилин дуьшуьшдик акатайбуруз тади гьалда куьмек гун патал рикI кузвай инсанри мергьяматлувилин гьерекатдик кьил кутунай, абуру са миллиард манат кIватIунин везифани вилик эцигнай.

Дагъустандин ЦУР-дин директор Исрафил Исрафилова малумат гайивал, са куьруь вахтунда герек кьадар пул кIватIна. Ида а кардин гьакъиндай шагьидвалзава хьи, бязи ксар гъиле кьур и серенжемдихъ инанмиш туширтIани, чи агьалийри маса гьакъикъат къалурна: Дагъустанда ва уьлкведа маса касдин къайгъуда авай, кIеве гьатай инсанрикай хабар кьазвайбур гзаф я. Абуру, цIалцIам гафар талгьана, мергьяматлу, къени кар авуна. Умуми счетдиз гьарда вичивай жедай кьадар пул яна.

ЧIехибурухъ галаз санал мергьямат­лувилин умуми кардик гъвечIибурни эке­чIун рикIик мадни гьевес кутадай делил я. Дагъустанвийриз Москвадин 1699-нумрадин юкьван школадин аялри куьмекдин  са миллион манат рекье туна.

Санкт-Петербургдин жемиятдин «Ва­­танперес» тешкилатди бедбахтвилин дуьшуьшдик акатайбуруз рекье тур куьмекдик акатзава: медицинадин тадаракар, авариядинни къутармишунин кIвалахар тамамардай гуьгьуьллубурун дестеяр патал герек шейэр, алукIдай парталар, суьрсет…

Дагъвийрин гьакъиндай Донецкдин Республикадин агьалийрини къайгъу чIуг­вазва. Абуруни Дагъларин уьлкведиз гуманитарный парар рекье туна. КIе­­ве гьатнавай агьалийриз герек къвезвай маса шейэрни ракъурдайвал я.

Куьмекдин гъил яргъи ийизвайбур гзаф я. Ида мад сеферда чи халкьарин садвал, сада-садан къайгъу чIугунин, кIеве гьатайди кьилди тун тавунин ерияр къалурзава.

Нариман  Ибрагьимов