Россиядин халкьарин садвилин йис

(Эвел – 11-14-нумрайра)

Немсери вири Европа са куьруь вахтунда ва регьятдиз къачунай, гьикI хьи, гьеле дяве башламишдалди виликамаз Гитлера­ анин уьлквейра «вад лагьай колоннаяр» тешкилнавай, чпиз гъилибанар гьазурнавай. Ахьтин дестеяр чи уьлкведин иллаки РагъакIидай патан областрани кардик кутунвай. Амма И. Сталинан регьбервилик кваз махсус къуллугъри абур тади гьалда тергна. (КIела Иван Стаднюкан «Война» роман).

Бандит Гитлера СССР вичи са куьруь вахтунда къачуда лагьанай. Амма сифте гьа Москвадин патав, ахпа гуьгъуьнин гзаф женгерани чи баркаллу армияди, партизанри кьур ягъунрин нетижада ягъийрин ивидин селлер авахьна. Тарихдин гзаф агъур­ гьич са макъамдани славянри, чIехи уьл­кведин маса миллетрини душманрин вилик зайифвалнач, гьар сеферда абурун ратар авадарна.

1941-йисан 22-июндиз чал вегьей душман гзаф къуватлуди, хаталуди, инсафсуз­ди, амалдарди, фендигарди… тир. Ам кукI­варун патал армияни далу пад, вири халкьар — урусарни кавказвияр, сибирякарни татарар, Юкьван Азиядин республикайрин миллетар сад хьана кIанзавай. Гьа и кардикай, армиядинни халкьдин везифайрикай, Гитлеран чIулав планрикай лагьанай регьбер Сталина радиодай 1941-йисан 3-июлдиз, ватандашрихъ элкъвена. «Юлдашар! Ватанэгьлияр! Стхаяр ва вахар! Чи армия­дин ва флотдин аскерар! Зун квехъ элкъве­на рахазва, зи дустар!» – вичин лап багърийрихъ галаз хьиз раханай Оборонадин Госкомитетдин  Председатель И. Сталин.

И ва 6, 7-ноябрдиз ада авур рахунри халкьдин руьгь хкажна, душмандал гъалиб жедайдахъ инанмишарна, рабочийринни­ лежберрин союз, СССР-дин халкьарин ара­да дуствал мягькемаруналди, вири уьл­кве сад тир военный лагердиз элкъуьрна. И. Сталина лагьайвал, чIехи улу-бубайрин – Александр Невскийдин, Дмитрий Донскоян­, Кузьма Мининан, Дмитрий Пожарскийдин, Александр Суворован, Михаил Кутузован… игит къаматри руьгьламишай чи жуьрэтлу­ аскеррини къагьриман халкьари тарихда садрани тахьай хьтин гьунарлувилер къалурна, фашизм вичин магъарада дарбадагъна. Дяведин йисара СССР-дин халкьар чпин чIехи стха урус халкьдин къваларив мадни сихдаказ тупламиш хьана, гележегда лагьайтIа, вири рекьерай еке агалкьунар къазанмишна. Дуьньяда сифте яз цавун бушлухризни советрин инсан фена. Амма…

«ЧIур тежер Союз» тир…

Къейдна кIанда хьи, садвал, халкьарин арада дуствал 1922-йисуз, СССР арадал гъидайла, адан бинеда эцигнавайди тир. И кар гьа и гафунайни, Советрин Союздин гимн­дайни ачухдиз аквазва. СССР – Советрин­­­ Социалистический Республикайрин Союз.

ЧIехи Россияди даим сад авуна

Азад республикайрин чIур тежер Союз.

Яшамишрай халкьарин мурад яз

туькIуьрай

Чи сад тир къудратлу Советрин Союз!

Гьайиф хьи, Советрин Союздин зурба­ агалкьунар, ам виликди фин, халкьарин дуствал, садвал акунани такIан душманар­ къецепатани гзаф хьана, къенепатани. 60-80-йисара уьлкведин кьилиз атай пичIи руьгьдин хаинрини душманриз куьмекна, чIехи Низамиди кхьейвал, «кардин дувул, мурад-метлеб авуна инкар», къудратлу госу­дарство, «чIур тежерди» яни, тушни къалур­да чна квез» лагьана, чукIурна туна, А. Даллесан ва маса чун акунани такIанбурун чIу­лав планар кьилиз акъатдайвал авуна. «5-колонна» кардик кутуна, акъуд тавур кьуьруьк, уюн, къенепата чукIур тавур чIуру ванер-сесер хьанач. Чи баркаллу тарих, регьберар, иллаки И.В. Сталин, русвагьиз, чIурукIа къалуриз, квачир тахсирар кутаз, печать, радио, телевидение, вири такьатар ишлемишиз, уьлкведа кьасухдай къарма­къа­риш, велвела ­туна.

Ельцина «къачу квез кIамай азадвилер» лугьуз, союзный стха республикаяр РФ-ди­вай къакъудна. Миллионралди инсанар, хизанар гъарикIарна, тармарна. Къейдзавайвал, 30 миллиондилай гзаф анжах са урусар Россиядин Федерациядин сергьятри­­лай къеце, яргъара амукьна. Калининград­дин область, Приднестровье къе гьина ава­тIа килиг садра! ИкI, чIехи уьлкведин­ халкьаривай садвал къакъудна, чал «пе­ре­ст­ройкадин» регьберри чпиз гзаф хуш «ли­бе­ральный проектар» лугьудайбур, вагь­ши­ капитализм илитIна. Душманри СССР чукIурун патал ишлемиш тавур кьуьруьк хьанач. Гзафбурун рикIел алама жеди­, пе­рест­ройкадин девирда капитализмдин уьл­квейра яшайиш гуя хъсан я, базардин экономикадал элячIна кIанда («идем к рынку»)­, республикаяр гуя барабардаказ виликди­ физвач, уьлкве екеди (империя) хьун хийир­лу туш ва къал твадай ихьтин маса къундармаяр чукIуриз, наразивилер арадал гъиз хьана.

Гьа икI чукIурна СССР – душманрин чIу­лав ниятар кьилиз акъатна. Къейдзавайвал, КНР-ди ам чукIунин себебар, «перестройка» лугьудайдан кIан-пун – тарих  чирзавалда, ахтармишзавалда. Китайда ахьтин чIуру крариз  рехъ тагудайвал, бязибуру чалишмишвилер авуртIа, вахтунда вилик пад кьадайвал. Им камаллувал я.

СССР чукIуруналди, къе аквазва хьи, вири дуьньяда велвела, цIай гум тунва. Совет­рин Союз тахьай мисал авун вири дуьньяда миллионралди инсанри чеб патал еке мусибатдин кар яз гьисабзава.

(КьатI ама)

Ш. Шихмурадов