Гьарайдиз гьай лагьайбур
Атомдин энергия – «ислягь атом» инсаният патал менфятлу метлебар патал ишлемишуни илим ва техника виликди финиз, гьелбетда, зурбаз таъсирна. ИкI, дуьньядин са жерге уьлквейра гужлу АЭС-ар эцигнава. Киевдин областдин Чернобыль шегьерда 1970-77-йисара эцигайдан кьуд энергоблок ишлемишиз вахканвай. Вад лагьайди 1986-йисуз вахкун лазим тир, ругуд лагьайди куьтягьнавачир. Ислягь атом инсаниятдин къуллугъда акъвазарун, гьелбетда, зурба кар я. Амма гъалатIдиз, ягъалмишвилиз, нукьсанриз, ишлемишунин къайдайрал амал тавуниз рехъ гун хьайитIа, Аллагьди вичи яргъазрай!.. Гьахьтин дуьшуьшарни тахьана туш: Чернобыль, Фукусима.
1986-йисан 26-апрелдиз вири инсаният къарсурай мусибат хьана: Киевдивай – 110, Припять шегьердивай (ам станциядин къуллугъчияр патал эцигнавайди тир) – 3, Чернобылдивай 15 километрдин яргъа авай атомдин электростанциядин кьуд лагьай энергоблокдин реактор хъиткьинна ва еке цIай кьун арадал атана. Ам 3-энергоблокдални финин хаталувал авай. Гьавадиз радиоактивный шейэр чкIана. Мусибат хьайи чкадал тади гьалда цIаяр хкадардайбур атана. Еке радиация къачурбур Москвадиз тухуз эгечIна.
1986-йисан эхирдалди 30 км-дин хаталу зонадай (Житомирдин ва Киевдин областрай) 116 агъзур кас маса чкайриз акъудна.
Уьлкведин кьиле авайбур хьанвай еке мусибат сифте далдаламишиз, сир яз хуьз алахъна. Амма риб шешелда кIевириз жедач лугьудайвал, апрелдин эхирра гар ракъакIидай патахъ фена ва ада агъзур километрийралди гегьенш майданриз радиация чукIурна. Сифте Швециядай гьарай акъатна. Вири Европада инсанрик къалабулух акатна. Анжах кьве йикъалай «Время» программадай нянихъ авария хьуникай хъуьтуьлдиз хьиз малумат ганай.
Авариядин чIуру нетижаяр арадай акъудунив эгечIайбур сифтени-сифте станциядин къуллугъчиярни пожарникар тир. Майдиз ва гуьгъуьнин варцара аниз военнияр, Киевдин милицаяр, вертолетчикар, медикар, шоферар, СССР-дин юкьван машинар акъудунин министерстводин къуллугъчияр, эцигунардайбур, оборонадин министерстводин химиядин, гьакIни къенепатан кьушунар ва вири уьлкведай гуьгьуьллубур атана.
Авария хьайи кьве йикъалай аниз дирибаш офицер, а чIавуз ротадин командир ст. лейтенант, чи кьегьал хва Нисрет Исмаиловни агакьна. 17 юкъуз ада хъиткьиннавай чка кIевирун – хатасуз авун патал ротадихъ галаз санал еке зегьметар чIугуна. КIанин кьадар 25 рентген яз, Нисретани адан юлдашри ругуд сеферда артух къачуна. Нетижада абур тади гьалда Одессадин военный госпиталдиз тухвана. Ина пуд вацра духтурри Нисретан вири иви дегишарна, ам гена къутармиш хьана. Гаф кватай чкадал ада «зи дамарра авайди жуван иви туш» лугьуда.
Агъзурралди инсанар радиациядин уьзуьррикди кьиникьикай къутармишнавай Нисрет Сейфуллагьович Чернобылдин Игит я. Ам 1957-йисуз Ахцегь райондин Фиярин хуьре дидедиз хьана. Ада Дагогнида мектеб, ПТУ акьалтIарна. Шуьшеярдай заводда зегьмет чIугуна. Ахпа Ашхабаддин инструкторрин – химикрин школада, Кострома шегьерда химзащитадин военно-командный кьилин училищеда чирвилер къачуна. 1981-йисуз ам Монголиядиз рекье туна. Сифтедай взводдин командир, гуьгъуьнлай РХБЗ-дин кьилдин разведбатальондин начальник хьана. Н. Исмаилова Одессадин военокругда 14-армиядин радиациядинни химиядин ва биоразведкадин кьилдин частунин командир яз къуллугъна.
АЭС-дал авария хьуникай чIуру хабар адав Тирасполда къуллугъзавайла агакьна. А чIавуз ам 28 йиса авай ст. лейтенант тир. Муракаб шартIара гьарайдиз гьай лагьай уьтквем фиявидиз «СССР-дин Яракьлу Къуватра Ватандиз къуллугъ авунай» 3-дережадин орден ва вахтундилай вилик капитандин чин гана. Гуьгъуьнлай ада жуьреба-жуьре шегьерра жавабдар къуллугъар тамамарна. 1994-йисуз Военный академияни акьалтIарна.
Дирибаш ватанэгьли, РФ-дин Яракьлу Къуватрин ва МЧС-дин полковник Нисрет Исмаилов «Ватандиз къуллугъ авунай» кьве, «Чернобылдин Игит» орденрин, са шумуд медалдин сагьиб я. Кеферпатан Кавказда женгинин вакъиайрин (1994-2000-йисар) ветерандиз маса шабагьарни ганва.
Пенсияда, отставкада аватIани, Нисрет Сейфуллагьовичаз секинвал чидач. Ада 2022-йисалай СВО-да иштиракзавай, «Жуьрэтлувиляй» медалдин сагьиб вичин стха Шарафудин Исмаиловаз ва адан юлдашриз герек тир куьмекар гузва.
Фиярин хуьр машгьурнавай ксар чаз пара чида: ашукь Ширин, адан рухваяр, РД-дин халкьдин артист Тарлан Мамедов, РД-дин Верхсуддин судья Зияд Седрединов, Идаят Насиров, зурба сердерар, эцигунардайбур, зегьметдин тешкилатчияр, муаллимар, духтурар ва гзаф масабур. Нисрет стхади Къуба пата авай фиявиярни рикIелай алудзавач, абурал кьил чIугвазва, дерди-гьалдикай хабар кьазва.
Уьтквем фиявидихъ яратмишунардай бажарагъни ава. Ам «Зи вахтунда», «Ава дагълара ихьтин хуьр — Фий», «Илиф, дустар», «Офицердин кхьинар» ктабрин автор, РФ-дин писателрин ва журналистрин союзрин член я.
Вахъ чандин сагъвал, хизанда хушбахтвал хьурай, гьуьрметлу Нисрет стха! Къуй дявеяр, мусибатар инсаниятдиз мад садрани тахкурай! Аллагьди хуьрай вун!
Ш. Шихмурадов
