(Эвел — 2023-йисан 45-50-нумрайра, 2024­-­йисан 2-9, 14-15, 19-20, 22-33, 35-40, 47, 48-нумрайра, 2025-йисан  2, 7, 13-15, 17-19, 21-24, 27, 31-34, 43-47-нум­райра, 2026-йисан — 11-13-нумрайра)

ЧIЕХИ ЛИШАНАР:

1. АЛЬ-МАСИГЬ АД-ДАЖЖАЛ

Дажжал экъечIдалди кьиле фидай  маса вакъиаяр

Абу Умама аль-Багьилий асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Ад-Дажжал экъечIдалди вилик инсанри акьалтIай каш гьиссдай четин пуд йис жеда. Сад лагьай йисуз Аллагь-Таалади эмирда цавуз вичин марфадин пудай са пай кьуна акъвазарун ва эмирда чилиз вичин набатат­рин пудай са пай кьуна акъвазарун; ахпа эмирда цавуз кьвед лагьай йисуз вичин марфадин пудай кьве пай кьуна акъвазарун ва эмирда чилизни вичин набататрин пудай кьве пай кьуна акъвазарун; ахпа эмирда цавуз пуд лагьай йисуз вичин марф тамамдиз вири акъвазарун ва стIални къвадач ва эмирда чилиз вичин набататар тамамдиз кьуна акъвазарун, а чIавуз чилел къаз, набататар экъечI хъийидач. Амукьдач вичихъ хъен авай са затIни Аллагьдиз таз кIан хьайибур квачиз (яни вири тарар, кулар, набататар терг жеда, лап тIимилбур квачиз)»1.

Инсанри лагьана: «Я Аллагьдин Расул, ахьтин вахтунда инсанар гьикI яшамиш жеда?». Ада жаваб хгана (мана):

«Ля илягьа илляЛлагь», «Аллагь акбар» ва «альгьамдулиЛлягь» гафарин куьмекдалди, абуру инсанар патал тIуьн эвезда (а келимаяр инсанриз тIуьнин эвез яз жеда»2.

Ад-Дажжал экъечIдалди

кьиле фидай мад са агьвалат:

Табиинрикай тир Рашид ибн Саъда­ ла­гьана: «Дяведалди ИстIагьр шегьер3­ къа­чурла, са эвердайда гьарайна: «Ад-Даж­жал­ экъечIна». Ва абурал асгьаб ас-Саъб ибн Жусама гьалтна ва ада ла­гьана: «Эгер куьне лугьузвай кар хьа­начиртIа, за квез хабар гудай, дугъриданни, заз ван хьана­ Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лугьудайла (мана):

«Дажжал экъечIдач  та инсанри ам ри­кIел хкин тийидалди ва та имамри­ минбаррал  адакай тIимил рахадалди, ри­кIелай алуддай вахтунда ам пайда жеда)»4.

Ад-Дажжалан винел патан акунриз

талукь лишанар:

— ам аскIан буйдинди ва какурди я (яни адан къекъуьник синих ква, адан зангар сад-садавай къакъатнавайвиляй);

— адаз бурма чIарар ава (чIарар хъуьтуьлбур туш ва кьилелай чIар фенвач);

— адаз къалин чIарар ава;

— адан са вил суьртмиш хьанвайди (стертый) я – экъиснавай, чIур хьанвай ци­пицIдин тварциз ухшар я, чапла патан вил чапрасди я;

— ам лацу хамунинди я;

— адахъ гьяркьуь пел ава;

— адан кьве вилин арада араб гьарфар кхьенва: «каф», «фа», «ра» (яни «кафир» гаф). Абур иманлу (савадлу ва савадсуз) гьар са касдивай кIелиз жеда.

— ам сивинсузди, аялар тежерди я.

Винидихъ къейднавай вири лишанар­ фикирда кьуртIа, чавай а касдин винел патан акунар гьихьтинбур ятIа кьатIуз жезва: аскIан буйдин, чIехи жендек авай, еке кьил алай, адан кьве вилни чIурубур (рехне квайбур я): эрчIи пата авайди какурди, ципицIдин чIуру тварциз ухшар я, чапла пата авайдал хам акьалтнава. Адахъ къалин ва бурма чIарар ава, хам – лацуди, кIвачер какурбур я (зангар къакъатнавайвиляй) ва адан кьве вилин арада «кафир» кхьенва.

Ам экъечIдай чка

Абу Бакр асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Гьакъикъатда, ад-Дажжал шаркь па­тан Хорасан5 лугьудай чилерилай экъечI­да. Чпел яцIу къалханар хьтин  эл­къвей, гьяркьуь, гзаф як алай чинар алай халкьар адан гуьгъуьна аваз фида»6.

Сифте яз адан кар Шамдинни Иракдин арада авай чкада пайда жеда ва ана ам машгьурни жеда — генани Аллагьдиз хъсандиз чида!

Ан-Наввас ибн Самъан асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) гъанвай гьадисда къейднавайвал, Пайгъамбарди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) ад-Дажжалакай лагьана (мана):

«Гьакъикъатдани, ам Шамдинни Иракдин арада авай чкада экъечIда». Яни Шамдинни Иракдин арада авай чкадайни рекьяй.

Аль-Масигь ад-Дажжал экъечIдалди жедай бязи вакъиаяр:

Арабрин кьадар тIимил хьун

Умм Шарик асгьабди агакьарнавайвал, адаз Пайгъамбарди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) икI лугьудайла ван хьана (мана):

«Дугъриданни, инсанар ад-Дажжа­лакай дагълариз катда».

Умм Шарик асгьабди хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул, а чIавуз арабриз вуч жеда?». Ада жаваб хгана (мана):

«Абурун кьадар лап тIимил яз жеда»7.

Гзаф кьиникьар жедай дяве

(мальхама) ва КъустантIиниййа  (гъалибвилелди) къачун

Муаз ибн Жабал асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Байт аль-Макъдис (инсанар, мал гзаф хьана ва абадвал хьана) мер­кездиз элкъвейла, Ясриб харапI  (чIур, ичIи) жеда­; Ясриб харапI хьайи­ла, гзаф кьиникьрин­ дяве жеда;­ гзаф кьиникьрин дяве хьа­йи­ла, КъустантIиниййа (гъалибви­лелди) ачухда; КъустантIиниййа гъа­либ­ви­лел­ди ачухайла, Дажжал экъечI­да»8.

_____________________

1 Яни са тIимилбур квачиз, амай вири тарар «рекьида».

2 Гьадис Ибн Мажа гъана.

3 Истагьр – Иранда авай са шегьер, персерин къадим ва машгьур шегьеррикай сад. Ана персерин пачагьар яшамиш жезвай ва ана гьукуматдин хазина хуьзвай.

4 Гьадис Сафван ибн Амран патай агакьнавай Бакъия риваятдай Абдулла ибн Агьмада гъана ва ам якъин риваят я.

5 Ирандин чIехи шегьеррикай сад.

6 Гьадис Агьмада ва ат-Тирмизиди гъана, аль-Альбаниди ам якъинди я лагьана.

7 Гьадис Муслима гъана ва адакай гегьеншдиз 84-нумрадин гъвечIи лишан ачухардайла раханва.

8 Гьадис Абу Дауда ва ат-Тирмизиди гъана.­ Аль-Альбаниди «Сахих Абу Дауд»-да ам якъин­ди я лагьанва.

(КьатI ама. Мугьаммад ибн Абдуррагьман аль-Арифидин ктабдай, ­

гьазурайди – диндин алим Ямин гьажи Луткунви.

Материал, са бязи дегишвилер

кухтуна, куьруь авуна гузва).