Имамат бадедин уьмуьрдай
(«Тарих ва гьакъикъат» ктабдай)
Имамат Агьмадан гада Магьмудаз гъанваз, Агьмедан вах Зарбаф рекьеба Абдулазизан гада Гьамидаз ганай. Вич Агьмадрин тухумдин хизандиз атайла, ихтилатдай Имамат бадеди, хизанда 33 кас суфрадихъ ацукьна, фу недай килфет авай. Агьмад бубади, нянин фу тIуьрдалай кьулухъ, пакадин юкъуз ни вуч кеспи ийидатIа лугьудай. Ам вич чатун устIар тир. Итим жегьилзамаз кьейила, 5 аял Имамат бадеди, Агьмад бубадин куьмекни галаз, кIвачел акьалдарна. Сифте авай чIехи хизан пуд патал чара хьанвай, итимни кьилел алачир адал гзаф четинвилер ацалтна. Ада колхоздин дояркавални, никIе-чуьлда гьар жуьре кIвалахарни авуна. Зун гзаф вахтара бадедихъ галаз жедай. Йиф атайла, пирер (кьурай хъчар) авай бажгъандал къаткана, ада заз насигьатар гудай, куьгьне девирдикай ихтилатар ийидай. Имамат баде 98 йиса аваз рагьметдиз фена, вичиз Аллагьдин патай женнетар гурай.
ЧIукариз пайиз чIур хьана
Са сеферда Рухуниз чи бубайрин хванахва Исакь вичин са мукьва-кьилини галаз атана. Ада чиниз кьурай як, цикIенар, гьацIуцIаяр гъидай, инай яр-емиш, техил хутахдай. Мугьманар атайла, Имамат бадеди ленгерда аваз, чIукар авуна, афарар гъида. ТIуьна-хъвана, мугьманар рекье хутада. Хъфидай рекье галай юлдашди Исакьаз лугьуда:
— ЯркIари хуьрекар хъсанбур ийида, амма суфрадал гъидалди пайи-паярда.
ЧIукар авуна гъайи афарар, гьар садаз пайна гъайиди хьиз хьанай адаз. Гьа вичин пата авай чIукарилай гъейри, мад нез хьаначир кьван мугьмандивай.
Баку, начальник милица…
Имамат баде, са чарчел адресни кхьена, Бакуда авай стха Тегъидин патав рекье твада. Бакуда автостанциядал эвичIна, и патаз а патаз килигиз акъвазна, вичив вугай адрес алай чарни квахьай Имамат бадедик къалабулух акатнавай. Егъи, яш хьанвай дишегьли акур са такси гвайда адавай хабар кьада:
– Сен?
Имамат-бадеди, гена вич-вичивай квахь тавуна, жаваб гуда:
– Баку, начальник милица, Алиев Тегъи!
Хъвер акатай таксистди дишегьли машинда ацукьарна, стхадин патав тухвана. Милициядин начальник шегьерда, гьелбетда, виридаз чидай.
ИкIни жеда!
Имамат баде тама-чуьлда жедай, адал «Тамун паб» лакIабни акьалтнавай. Са сеферда ам, хьрак кудай цIамар гъиз, «лацу балкIандин» кIаник квай никIиз фена. Адет хьанвайвал, чи мулкара гьарда вичиз кIарасрикай пилер (хараяр) гьазурдай. Им гатфарин вахт тир. Пилинин патавай фидайла, Имамат бадедиз, рагъ гуз, къатканвай къабан аквада. КичIе тахьана, пилинал акьахна, ада са чIехи вагьрам къачуна, ксанвай вакIан кIуфа эцяна. Вак, кьулухъ килигни тахвуна, вацIухъди катна.
Чуквада авур чуьк
Имамат бадедин ихтилатрай, абурун буба Абдулазиз гзаф туьнт итим тир. Са сеферда Абдулазизан юлдаш Эслиди, кьурай як кутуна, чуквада чуьк ийида. Хуьрек къапариз акъудна, гьардаз са кIус як вегьена. Вичин итимдиз ада гетIедин кIане са чIехи кIус тада. Чуьк тIуьна, як гъиле кьур Абдулазиз серсер хьана амукьна. Ахпа адан вилик квай къабни, хуьрек авур гетIени дакIардай фена. Адаз тунвай як гетIе чуьхвена амукьай пек хьанвай.
Абдулазиз бубадин тербия
Садра Абдулазиза сусарни галаз ратIрал югарар гатазвай. Юг чукIурна, балкIанар Абдулазиз бубадив вугана, сусар чеб, аялриз килигин лугьуз, кIвализ хъфида. Са сятда, кьве сятда балкIанар элкъуьрда Абдулазиз бубади, сусар хкведач. Ажугъламиш хьайи ам вични, балкIанар са къерехда акъвазарна, кIвал галай патахъ рекье гьатна. Са свас кавхайрин кьурукай хквез гьалтна. Гьа гьанал вичин хъел сифте сусалай аладарна ада. Муькуьди – Мегьтидин кьурук, пуд лагьайдини кIвале жагъана. Гьардаз вичин гъилин тав къалурна Абдулазиз бубади. Ам мад югал хъфенач. Абурун тухумдиз «АцIицIар» тIвар гьакайла тир кьван ганвайди.
Сусарин муьтIуьгъвал
Са сеферда Абдулазиз цуьлер гваз гуьнедай хуьруьз хквезвайла, яцариз вичин къайдада «вагьа!» лагьана гьарагъайла, яргъа къуза пата гвен гвена, нисинихъ, ял ягъиз, къатканвай пуд свасни кIвачел акьалтналдай.
— Яда, АцIицIахъай сусариз гьикьван кичIе ятIа! — мягьтел хьанай кимел ацукьнавай итимар.
Сивни кьам какахьна
«МичIи тарцин хиве» колхоздин маларин ферма авай. Доярка Имамат бадеди ана кьве йиса авай хтул Суварни гваз кьуьд акъудзавай. Са йифиз аял шехьиз акурла, бадеди адаз тIуруналди нек гуда. Аял генани къатиз шехьда. Псис куькIуьрна, килигайтIа, бадеди тIуруналди нек аялдин кьама цазвай кьван.
Буйругъ гуз тахьай Керам
1918-1920-йисара чи дагъларин хуьрериз туьркверин кьушунар атанвай. Туьркверин са командирди туьрк чIал чидай, аскерриз буйругъ гуз жедай кас авани лагьана жузурла, вилик сад-кьве азербайжан гаф чидай Керам экъечIна. Гуьгъуьнлай буйругъар гуз тахьай Керамаз са шумуд тIвал вегьиналди жаза ганай.
А къайдада катнай хьи…
Туьрквери са шумуд чкадал хуьре къаравулда аскерар акъвазарнавай. Са йифиз АцIицIарин тухумдай са суса, айвандик экъечIна хкунихъ галай тиян вахчудайла, тиян, гъиляй акъатна, куьчедиз аватна. Вич тфенгди ягъайди хьиз хьана, туьркверин аскер а къайдада катнай хьи…
«Лезги газетдин» 2026-йисан 12-нумрадай
