Телефондай рахана

9-мартдиз Дональд Трампа­ Вла­ди­мир Путиназ зенгна. РФ-дин Президентдин куьмекчи­       Ю. Ушако­ва хабар гайивал, пре­зи­дент­ри Ирандихъ галаз алакъалу гьалар,­ гьакIни Украинадин къалма­къал къайдада тунин месэлаяр ве­ре­вирд­на. Идакай «РИА Новости» чешмеди хабар гузва.

Ушакован гафаралди, уьл­квей­­рин кьилери Ближний Восток­дин гьалар галай-галайвал веревирдна. В. Пути­на Ирандихъ галаз алакъа­лу къалма­къал сиясатдинни дипломатвилин рекьелди тадиз гьялун важиблу тирди малумарна.

НафтIадин месэла

9-мартдиз РФ-дин Президент Владимир Путина Кремлда нафтIадизни газдиз талукь месэладай совещание кьиле тухвана. Идакай «РИА Новости» чешмеди хабар гузва.

Дуьньядин базарра нафтIадинни газдин къиметар багьа хьуниз килигна, уьл­кведин регьбер Россияди гележегда кьабулдай серенжемрал акъвазна. Президентдин гафаралди, 2025-йисуз дуьньядин маса уьлквейриз агакьарзавай­ нафтIадин пудай са пай Ормузский проливдай ракъурзавай. Алай вахтунда, США-дини Израилди Ближний Востокда къурмишнавай гьерекатар себеб яз, нафт агакьарзавай и хел асул гьисабдай агалнава. Къейд авурвал, проливдай ишлемишун патал хкудзавай нафт тIимил хьанва ва и кар тамамдиз акъвазарун мумкин я.

Регионда гьалар къизгъинарунин алахъунри дуьньядин ТЭК (топливно-энергетический комплекс) хаталувилик акатунин, къиметар хкаж хьунин мумкинвиликай Россияди тагькимарнай. ИкI, нафтIадин къимет эхиримжи гьафтеда 30 процентдин багьа хьанва, газдин къиметар лагьайтIа, мадни йигиндиз хкаж жезва.

Президентди малумарайвал, Россия ресурсар агакьарунин жигьетдай гьамиша умудлу поставщик яз хьана­. «Чун европавийрихъ галаз кIва­лахиз гьазур я, амма чаз абурун патайни гьазур тирвилин, кIвалахиз кIан­завайвилин ва и жигьетдай дурумлувал таъминардай са гьихьтин ятIани сигналар герек я», – лагьана В. Пу­тина.

Герек тушир ­дяве

Алай вахтунда Ближний Востокда авай къалмакъал садазни герек авачир­, садрани башламишун герек тушир дяве я. Ада са терефдизни хийир гузвач. Ихьтин фикир Китайдин къецепатан крарин министрди телефондай Кувейтдин МИД-дин кьилиз лагьана. Идакай «РИА Новости» чешмеди хабар гана.

«Китай къалмакъал сиясатдинни дипломатвилин рекьелди къайдада тунин терефдал ала», – лагьанва ада.

Китайдин министрди алава хъувурвал, США-дини Израилди Ирандиз ООН-дин санкция галачиз ягъунар кьуна, им, адан фикирдалди, международный ихтиярар чIурзавай ачух гьерекат я. Ада сифте нубатда тадиз ягъунар акъвазарун ва дяве акьалтIарун чарасуз яз гьисабзава.

Америкадин къастар

«ТАСС» чешмеди хабар гузвайвал, Америкадин гьукумдарри Ирандин нафт гужуналди къачун мумкин я. Ихьтин фикир США-дин президент Дональд Трампа малумарнава. Амма и месэла веревирд авун гьеле фад яз гьисабзава. «Инсанри и кардикай фикир ийизва, амма гьелелиг ихьтин кам къачун лап фад яз аквазва», – раижзава «NBC Mews» телеканалди Трампан гафар. Идалай вилик Д. Трампа инанмиш­вилелди лагьанай хьи, эгер Ирандин верховный регьбервиле вичи разивал­ таганвай кандидатура хкягъайтIа, ам «яргъалди а къуллугъдал аламукьдач».

Трамп Ирандин верховный регьбервиле Моджтаба Хаменеи хкягъунилай нарази я. Къейд ийин, Моджтаба Хаменеи телеф хьайи аятолла Али Хаменеи­дин хва я.

28-февралдиз США-дини Израилди Ирандиз акси яз дяведик кьил кутунай. Ирандин чIехи шегьерар авиациядин гьужумрик акатна, гьа жергедай яз Тегеранни. Ягъунрин нетижада Али Хаменеи ва Ирандин вилик-кьилик квай маса векилар кьена. Лацу кIвали ракетайрин гьужум кьиле тухунин себеб гуя Тегерандин патай ядерный гьужумрин жигьетдай къурхулувал ава лугьунихъ галаз­ алакъалу авуна. Гуьгъуьнлай Иранди, Израилда авай объектар ягъуналди, жавабдин серенжем кьиле тухун хиве кьуна. Нетижада Бахрейнда, Иорданияда, Катарда, Кувейтда, ОАЭ-да, Саудиядин Аравияда авай США-дин объектар ягъун­рик акатна.

Вашингтонди Тегеранда кьиле тухвай серенжемда сифтедай саки 6 миллиард доллардин къимет авай яракьар серфна. Идакай «Washington Post» чешмеди хабар гузва.

«Ирандиз акси серенжем башламишай сифте кьве юкъуз Пентагонди 5,6 миллиард доллардин дяведин суьрсет харжна», – кхьенва макъалада.

Къейдзавайвал, конгрессдин бязи векилрик Штатри вини дережадин технологиядин яракьар фад-фад харж авуни къалабулух кутазва. ГьакIни са акьван гзаф авачир дяведин суьрсет йигиндаказ серф авун абуруз бегенмиш туш. Пентагондин векил Ш. Парнелла малумарнавайвал, «президентди хкягъай гьар са тапшуругъ кьилиз акъудун патал Пентагондихъ герек тир вири ава».

«Лезги газет»