Чаз кхьизва
Чи хуьрер къвердавай еке ва авадан жезва. Им шад жедай кар я. Хуьруьн куьчейриз халкьдин арада чпелай хъсан гел тур рухвайрин тIварарни гун кутугнава. ИкI, ЦIийи йисан вилик Мегьарамдхуьруьн райондин Кучун-Къазмайрин хуьре са цIийи кардив гатIумна: цларал куьчейрин тIварар алай кьулар пайда хьана. Хъсан кIвалах я, амма суалар арадал атана: бес хуьряй акъатай лайихлу рухвайриз ни фикир гуда, абур нин рикIел атун лазим я, абурун тIварар хуьруьн куьчейризни гуниз лайих тушни?
Кьилди къачуртIа, заз зи буба (чи патара дах лугьуда) Шихмурадов Шагь-Эмир Сурхаевичакай (хуьруьнвийрин тIварарни кьада) ихтилат ийиз кIанзава. Са сеферда Ахцегьиз фидайла, виликрай алишверишдин майдан жедай ЦIехуьлрин базардал машин акъвазарна, зун Самур вацIун а пата авай жуван хуьруьз (вини Кучунар) дурбудай яргъалди килигиз акурла, патав гвай яшлу са касди хабар кьуна:
— ГьикI хьана, хва, вун яргъалди а хуьруьз килигзава хьи?!
— Зун гьанай я – жаваб гана за. Ахпа ам заз дикъетдивди килигна, «Вун Шагь-Эмиран хва яз тахьуй гьа» лагьана.
— Язва, за чи дахдин тIварцIел дамахзавайди я, — хълагьна за.
— Аферин, хва, ам дамах авуниз лайихлу кас тир, — къейдна а халуди.
Ахпа ада заз ихьтин ихтилатна: «Вири уьлкведа коллективизация башламишайла, чи хуьрера ван чкIана: «Кучундал Шагь-Эмира колхоз тешкилна. Колхоздин никIер цадайла, кьилдин ксарин хсуси никIерни цана, анриз тумни вегьена (хьайила, вахкунин шартIуналди). Чи хуьрерайни фидайвал хьана Шагь-Эмиран патав, вири крар, агьалийрин гьал-агьвал чирун патал ва колхоз квекай ибарат ятIа, чIугур зегьметдай халкьдиз вуч гузватIа (ва икI мад) ахтармишиз, тежриба чириз. Зегьметдин йикъарай 2,5 кг техил, як (мал-къара авачирбуруз якIун чкадал чан аламай гьайван) гузвай. ВацIун къерехдал багъ кутуна. Къелемрин арайра афнияр, чугъундурар цана, гьабурни зегьметдин йикъарай гузвай. Ибур зурба кIвалахар я, хва. Ахпа савадсузвал терг авун малумарайла, Шагь-Эмира, бригадирвални ийиз, хуьре чIехибурузни гъвечIибуруз тарсарни гана. Ихьтин касдал неинки адан рухвайри, гьакI вири жемятди дамахна кIанда…».
Чухсагъул а халудиз, ада зи вилер, дахдин уьмуьрдин заз течир чинар ачухна. Арандиз куьч хьайила, дах совхоздин парторганизациядин секретарвиле хкяна. Чи куьчедиз сифте къван вегьейдини дах тир. Мектебдиз физ, аялрихъ галаз гуьруьшмиш жедай. Ватандин ЧIехи дяведин активный иштиракчи яз, «амач» лагьана, кьведра хабар («похоронкани») хтанай.
Гъалиб хьайила, хурудал орденарни медалар алаз хтана, мад чуьлдин бригададин кьиле акъвазна.
Зун патарив гвай хуьрериз (ЦIийи Филер, Чахчар) фейила, яшлу инсанри, «Вун Шагьмиран хва тушни?» лугьуз, чпихъ галаз ацукьардай, хуьруьз мус атайтIани, чеб жагъурун тIалабдай. Им заз ваъ, дахдиз ийизвай гьуьрмет тир, гьелбетда.
Кучунрин хуьре Шихмурадоврин тухум виридалайни екеди я. Мектебдай хтай птулди, вичин грамота къалуриз, дамахзава: «Аку, зи грамотадал алай директордин фамилияни Шихмурадов я». Гьи патахъай килигайтIани, бубадин тIвар дамах авуниз, хуьруьн са куьчедиз гуниз лайихлуди я.
Чпин тIварар рикIел хуьниз, куьчейриз гуниз лайихлу ксар хуьре мад ава: иллаки — Мамедов Эседуллагь Межидович (Докъузпара, Ахцегь райкомрин сад лагьай секретарь хьайи ва хейлин маса къуллугъар тамамарай. Мадни Мустафаев Гьажибала – Ватандин ЧIехи дяведин иштиракчи, инвалид, орденринни медалрин сагьиб; Шихкеримов Агъакерим (гьа жергедай); Велиханов Эмирхан (Венгриядин вакъиайрин иштиракчи); Аскеров Рафик, Къазиев Мирзе (Афгъанистанда женгерин иштиракчияр) ва масабур. Зун хуьре авачиз гзаф йисар тирвиляй захъ вири хабарар-делилар авач.
Заз чиз, жавабар гуьзетзавай суалар амукьзава. Куьне вуч лугьуда, гьуьрметлубур?
Башир Шихмурадов
______________________________
Редакциядин патай.
Куьчейриз и ва я маса лайихлу ксарин тIварар гунин къайгъуда чкадин жемятар ва администрацияр хьана кIанда. Рагьметлу Эседуллагь Мамедовакай рахайтIа, Кучунрин школа гьадан тIварунихъ ягъунин, Докъузпара ва Ахцегь районра адан тIвар эбеди авунин патахъай и лайихлу кас чидай, адахъ галаз санал кIвалахай гзафбуру «Лезги газетдиз» макъалаяр акъудайди я. Куь, ни ва вучиз манийвалзаватIа, кьил акъатзавач. 2012-йисан 19-январдиз акъатай «Лезги газетда» чапнавай вичин макъаладизни а чIавуз ДГУ-дин тарихдин факультетдин студентка тир Наиля Къазиевади «Яраб себеб вуч ятIа?» лагьана кьил ганва ва Эседуллагь Межидовичан, чIехи ватанпересдин бажарагълу, кар алакьдай регьбердин лайихлувилер, Докъузпара район республикада сифтебурукай яз тамамвилелди электричестводалди таъминарунай, халкьдин майишат виликди тухунай Мамедоваз 1950-йисуз Ленинан орден гайиди къейднава. Адан еке лайихлувилер фикирда кьуна, кучунвияр юкьван мектеб машгьур ватандашдин тIварцIихъ ягъиз алахъна гзаф йисар я. Чкайрал къадирлу активистар къарагъарнавай месэладин гуьгъуьна хьана кIанда.
