ЦIийи ктаб

Къ. Акимован уьмуьрдин ва яратмишунрин рехъ

И мукьвара «Мавел» чапханада филологиядин илимрин кандидат, РД-дин лайихлу юрист, Дагъустандин Нотариальный палатадин ва РФ-дин писателрин союздин член, Лезгийрин писателрин союздин правленидин председатель, Афгъанистандин дяведин ветеран Межидов Абил Абдурагьмановичан (Сардар Абил) «Гьаким Къурбанан дуьнья» ктаб акъатна. Ам чаз виридаз хъсандиз чидай бажарагълу, къени, халкьдин къайгъуда авай инсан, тIвар-ван авай педагог, писатель, алим-философ, методист, жемиятдин деятель, прозаик, критик, литературовед, очеркист, публицист, та­рихчи, фольклорист, журналист, камаллу­ насигьатчи, тербиячи, филологиядин­ илимрин доктор, профессор, педагогикадин илимрин кандидат, Лезги халкьдин къагьриман хва, Дагъустандин лайихлу хва, халкьдин писатель, РФ-дин ва Лезги писателрин союзрин член, «Намус ва ферз» ордендин сагьиб (ва икI мад) Акимов Къурбан Халикьовичан уьмуьрдин  ва яратмишунрин рекьиз бахшнава. Аквазва хьи, ам гзаф терефрин тIебии алакьунрикай пай ганвай халис энциклопедист я. Автордилай вичин  ктабда и кар, гьакъикъи къамат галай-галайвал къалуриз алакьнава.

Ктаб сифте ва эхиримжи гафарикай, Гьаким Къурбанан уьмуьрдин ва яратмишунрин рехъ, писателдин эсеррикай фикирар, Къурбан Акимоваз — бахшбендер, ба­гъишнавай ктабрал-кхьинар кьилерикай ибарат я.

Сад лагьай кьиляй аквазвайвал, дяведин йисарин аял яз, Къурбаназни азиятар, дердисервилер, четинвилер гзаф акуна. Адан буба Гьакиман хва Халикь Советрин ватан фашистрикай хуьн патал чанар къурбанд авур миграгъви игитрикай сад я.

Вуз куьтягьайла, Къ. Акимова Кьасумхуьруьн райондин Цмурдал, Агъа Хъартас­рин, КIварчагърин мектебра намуслувилелди зегьмет чIугуна. Ада вичи кхьизвайвал, «за Куьре магьал, зи гъвечIи зегьметдиз гьакьван еке къимет гайи Кьасумхуьруьн  район, жуван кьвед лагьай ватан яз гьисабзава. Гьавиляй за абурукай са шумуд гьикая, повесть ва роман («Дили дуьньядин чирагъ», «Жегьилрин пIир», «Салам, Цмур!», «Сардар-дустарин мескен», «Къизил Прагада Зубаилан хъвер» ва масабур) кхьена, жуван рикIин гьиссер къалурзава… Ватандин ЧIехи дяведа СССР-дин халкьар гъалиб хьайи 80 йисалай «ЦIийи фашист­ри» Украинада арадал гъанвай чIух-дяве, адан са тахсирни квачир къурбандар вилерикай карагиз, лугьудай гаф амачиз амукьзава. Етимвал пара чIуру гьал, гьисс я. Зун уьмуьр­лух бубадихъ муьгьтеж хьана, цIигел я. Жуван далудихъ, кьилел буба хьун инсандин еке бахт я. Буба заз, диде хьиз, къени, жувакай чIехи буба хьанвайлани, кIанзава».

Ктабдин кьилин игитди 1964-йисуз Ма­­хачкъалада мектебрин (Педагогикадин)­ илимдинни ахтармишунрин институтда­ баш­ламишай илимдинни методикадин къул­лугъ 60 йисуз давам жезва. А йисар гзаф бегьерлубур хьана: Къурбана аспирантура акьал­тIарна, сифте яз лезги литературадин методикадин бине эцигна, илимрин кандидатвилин, докторвилин диссертацияр агалкьунралди хвена, 13 роман, цIуд­ралди гьикаяяр,­ очеркар, тарихдин, фило­софиядин ктабар кхьена. Гьахъсуздаказ кьве чкадал пайнавай багъри халкьдин мес­элаяр къара­гъар­на. Ам датIана халкьдин месэла­яр гьялунин, дидед чIал хуьнин, ­аялриз дуьз­гуьн тербия гунин къайгъуйра хьана.

Гьаким Къурбанан яратмишунрикай, методикадин кIвалахдикай М. Шихвердиева, Азиз Алема, Межид Гьажиева, Жамал Жамалова, Гьажи Гашарова, Шайдабег Мирзоева, Эмираслан Шерифалиева, Алаудин Саидова, Сегьерханум Османовади, Абдул Семедова, Гуьзел Межидовади, Жаклина Мейлановади, Арбен Къардаша, Алик Абдулгьамидова, Гьажиэфенди Ильясова ва гзаф масабуру кхьенва.

Гьаким Къурбанан къамат тамамвилелди ачухуниз ктабда ганвай гзаф бахшбендерини куьмекзава. Инал бязи цIарар гъун кутугнава.

Алейку салам, зи дуст,

Шад я зун къе, вун атайла.

Ширин я заз ичIи фуни,

Зи кIвализ ви нур атайла.

А. Межидов (1961-йис)

 

Саламар я ваз чи патай

Хъартас дере ацIай кьван.

Вун алатдач чи рикIелай,

Чан гьуьрметлу Къурбан малим

Агъа Хъартасрин мектебдин аялрилай чар (1963-йис)

 

Методика кхьида,

Теснифзава романар.

Захавилелд кьабулда

КIвализ атай мугьманар.

Асиррал чан хкида

Алим Гьаким Къурбана!

Мерд Али (1988-йис)

 

Ваз яшар хьуй вишни къад,

Вун лезгийрин хьанва Синдбад.

Лезгистан хьун патал абад

Акьул дерин гьуьл я Къурбан.

Жамалдин Чигалиев (1998-йис)

 

Сиясатна, гьахьна алемдиз,

Адан сирер на къакъудна бегьемдиз,

Мажал ганач яратмишдай къелемдиз,

Гьа и рекье чун хьана чал туьш, зи дуст.

Касбуба Азизханов (1998-йис)

 

Дидед чIал, пайдах хьиз, на

Хкажнава цавариз,

Ашкъи, гьевес гузва ада

Ви илгьамдин лувариз.

Алван Шагьэмирова (1998-йис)

 

Вирибурун тIварар кьадай, шииррай цIа­­рар гъидай мумкинвал авач (ктабдай кIе­ла), Арбен Къардашан бахшбендерин цIа­раралди  акьалтIарин:

 

Къурбан малим, Зари, Алим, Муграгъви,

Генг — кьакьан я агалкьунрин Утагъ ви.

Лезги халкьдин руьгьда экв тваз эркинин,

Къуй гьамиша куькIвена хьуй Чирагъ ви.

(2007-йис)

Ктабдай мадни Къурбаназ багъишнавай ктабрал кхьенвай кхьинарни кIелиз ­жеда.

Эхирдай Къ. Акимован гъиликай хкат­на­вай кьван жуьреба-жуьре ктабрин сиягь ­ганва.

Виш экземплярдин тираж аваз акъуднавай итижлу ктабдикай муаллимривай, студентривай, критикривай, алимривай, кIел­завай аялривай, литературадал рикI алай вирибурувай менфят къачуз жеда. Автордизни, Къурбан Халикьовичазни чна ктаб мубаракзава.

Амирхан Бабаев