Дагъустан Республикада Россельхознадзордин управлени­ди уьзуьмлухар авай мулкар ахтармишунин ва гьисабдиз къачунин кIвалахдин нетижаяр кьунва. ИкI, алай йисан июлдилай сентябрдалди Управлениди Федеральный реестрда ­уьзуьмлухрин мулкар яз къалурнавай 6 670 гектардин майданра  12,64 миллион тегьенг авай гьал ахтармишна. Инвентаризациядин нетижада идаради  1 миллионни 790 тегьенг ва тахминан 250 гектар уьзуьмлухар гьакъикъатда  авачирбур тирди тайинарнава.  ИкI, месела, «Краснопартизанский» СПОК-ди (Сергокъала район), ципицIрин тегьенгрин паспортдал асаслу яз, вичихъ 30 гектардин майданда 47 агъзур кул-кус авайдакай малумарнавай. Амма, кьиле тухвай ахтармишунри винел акъудайвал, и чилера уьзуьмлухар авач.

Винел акъуднавай делилар идаради Россиядин хуьруьн майишатдин министерстводиз ва федеральный Россельхознадзордиз рекье тунва.

Къейд ийин, 2025-йисуз Дагъустандин питомникри ципицI­рин 1,4 миллион къелем цадайвал я. Россельхозцентрадин Дагъустанда авай филиалдин тумчивилин отделдин делилралди, цун патал гьазурнавай вири къелемар республикадин гьавадин ва накьвадин шартIарив кьадайвал арадал ­гъанва.

«Хсуси къелемар тахьуни республикада уьзуьмчивилин хел виликди тухуниз са кьадардин манийвалзавай. Гьа са вахтунда эхиримжи са шумуд йисуз Дагъустанди ципицIрин бегьер кIватIунин рекье вини дережадин агалкьунрив агакьарзава. Мисал яз, 2024-йисуз и делил садрани тахьай 301 агъзур тонндив агакьна. Гьа са вахтунда алатай йисуз Дагъустандин питомникри  5,8 миллион къелем гьасилна, абурукай 3-3,5 миллион тегьенг республикадин къенепата ишлемишна, амайбур вири Крымдин республикадиз ва Краснодардин крайдиз маса гана», — хабар гузва филиалди.

Лагьана кIанда, идалай вилик  цун патал тегьенгрин  са пай къецепатан уьлквейрай — Италиядай, Франциядай, Австриядай ва Сербиядай маса къачузвай. Алай вахтунда регионда  цун патал ерилу, гьа жергедай яз, тIур ганвай  къелемар гьасилзавай са шумуд питомник ава. Абурун артуханвал адакай ибарат я хьи, и къелемриз филлоксерадивай — ципицIдин кул-кусдал жедай зиянкар гьашаратдивай зарар гуз жезвач.

Санлай къачурла, Дагъустандин уьзуьмчивилин хел арадал хкунин месэладиз эхиримжи йисара вини дережада кье­тIен фикир гуз башламишнава. Республикадин АПК ва санлай экономика патал уьзуьмчивилин хел  виридалайни важиб­лубурукай сад я. Ада региондин бюджетдиз  гьар йисуз тахминан 7 миллиард манатдин къазанжияр  гъизва. Санлай къачурла, Россиядин мулкунал кIватIзавай ципицIрин бегьердин 42 процент Дагъустандал гьалтзава.

КIватIзавай бегьердин кьадардал гьалтайла, кIвенкIвечи чкайрал Дербент, Къаякент, Къарабудахкент, Мегьарамдхуьруьн, СтIал Сулейманан ва Табасаран районар ала.

Республикадин мулкунал уьзуьмчивилин ва чехирчивилин хилен гегьенш кьуд инвестпроект уьмуьрдиз кечирмишзава. Абурал асаслу яз, 2024-2026-йисара регионда 1354,8 гектарда цIийи уьзуьмлухар кутадайвал я.

ГьакIни малум хьайивал, Дагъустандин Гумбет районда ципицIрин  вичиз тешпигь авачир надир «хьоп-халат» («яргъи кул») тIвар ганвай сорт арадал хкидайвал я. Идакай райондин хуьруьн майишатдин отделди хабар гузва.

Шаркь патан культурайрик акатзавай и сорт сентябрдин эхирра битмиш жезва, амайбурулай ам еке пешералди ва яргъи (65 сантиметрдив агакьдалди) куларалди тафаватлу я. Къенин юкъуз «хьоп-халат» сорт Гумбет райондин Инхо хуьре ама. РД-дин Гьукуматдин Председатель А.Абдулмуслимован теклифдалди РД-дин уьзуьмчивилин рекьяй Комитетди и сорт арадал хкунин мумкинвилер ахтармишзава. Ам битмишарун патал 20 гектар чил чара ийидайвал я.

Жасмина  Саидова