Али Султалиевич Алиев 1958-йисан 10-августдиз Мегьарамдхуьруьн райондин ГазардкIам-Къазмайрин хуьре дидедиз хьана. Ада сифтедай Кучун-Къазмайрин, гуьгъуьнлай КьепIир-Къазмайрин мектебра чирвилер къачуна.
1974-1976-йисара Дагъустандин политехникумда кIелна. 1985-йисалай Невинномысск шегьерда яшамиш жезвай ватанэгьлиди слесарвиле, участокдин начальниквиле кIвалахна. Азад вахтунда ам шиирар теснифунал машгъул я. Шииррикай ибарат гъвечIи 4 кIватIални акъуднава: «Зарафатдин шиирар», «Лезги чилел хайид я зун», «Зун шаиррин ватандай я», «Де хъуьремир гила вун!».
Ктабрин тIварарайни чир жезвайвал, ада гзафни-гзаф сатирадинни юмордин эсерар кхьизва. «Лезги газетда» адан эсерар сифте яз чапзава.
«Гьикьван хьурай за эхиз ви амалар?»
Кьуьзуь хьанва
Юкъуз тIа жез авазва кьил, йифиз — къвал,
Экуьн кьиляй бедендини къачуз квал,
Бязи чIавуз чир хъжезвач жуван кIвал,
Уьзуьрризни куьмек жезмач «корвалол».
Марф къвадайла, пис тIа жезва ажуз рикI,
Ийир-тийир квахьиз, лугьуз вучин-гьикI?
Серин юкъуз ацукьзава, жез гъарикI,
Тахсир квачир къаридивни жез чуьруьк…
ГьикI хиве кьан атIузвайди жуван пагь,
Эдеб квахьиз, амукьзавач жувахъ ягь,
Кефсуз хьайла, дуьньядикай жез икрагь,
Мад вуч ийин, кьуьзуь хьанва, я куьлягь.
Юхсул хьанва, бейгьал жедайд агъанва,
Къариди кваз «мекежа» заз лагьанва,
Векъидаказ, тегьнедалди раханва,
РикI туькьуьл яз, ярамаз хьиз амазма.
Аквазава: уьмуьрдинни я эхир,
Мад вуч ийин, квахьиз ава фир-тефир,
Шакни физва: ажалд кьазва жув есир,
Квезни чизва, кьуьзуьбурухъ жедач сир.
Къариди
Суваб патал яб це вуна заз, кьуьзек,
Низ къвезва ван, шел-хвал язва низ герек?
Кьил вине яхъ, са тIимил кьван хьухь зирек,
Ажузвалмир кьуьзуь ятIан, я эркек!
Рушан диде
АцIурнава са пуд сандух,
Тухудайла тахьуй басрух,
Пек-лек, мясер, буьшме-яйлух,
Рушаз ава хъсан диде.
Жигьизрикни кутунва рух,
Тухузвай руш къвезва язух,
Кьуд къат месер жедач артух,
Ихьтинд кIанда ирандиде.
Авач гьеле лугьуз езне,
Хиялри паб тунва кIеве,
Рушни шехьиз мичIи кIвале,
Тахсир вич я яман диде.
Чирнач рушаз мийир-межер,
Шегьерра тваз, чIугваз кефер,
Гила хьанва кIвале дердер,
Им паб туш, я къалгъан диде.
КIвале амач зеррени хъвер,
Чинал хьанва агъу-зегьер,
Куьтягь тежер хьана дердер,
Бахтариз я душман диде.
Ийиз хьанай рушаз къуллугъ,
Лугьудай «чан къизилд балугъ»,
БалкIандиз хьиз ганай жал мух,
Аку рушан кьаскьан диде.
Руш иерд я, тIварни Биргуьл,
Анжах хьанвач рушаз са гъуьл,
Кьураз ава, жез ава цIил,
Рушаз жагъур дарман, диде.
Мус алатда?
Гьикьван хьурай за эхиз ви амалар,
Хуьн тийидай куьз ханайтIа аялар?
Бинедилай чIуру тир жал хиялар,
Мус алатда зи чандилай темпел паб?
КIвалин къене кьил тваз жезвач, руг ава,
Къав элкъвена хушракандин муг ава,
Нефес кьазва, пипIе ктIай куг ава,
Мус алатда зи чандилай темпел паб?
Цуриз фидач, цIапарихъай ни жеда,
Кал ацадач, кIуру ягъиз кичIеда,
Гьал акьалтиз, вич-вичикди хъуьреда,
Мус алатда зи чандилай темпел паб?
Гаф лугьумир, экъисна жед ваз вилер,
БарбатIзава кьве мертеба зи кIвалер,
Кьил чIуру я, ктIанвайд хьиз я мефтIер,
Мус алатда зи чандилай темпел паб?
Гьич акурд туш паб аялрихъ гелкъвена,
Квар къуьневаз, са марал хьиз къекъвена,
Паб галайла, са кIвалах зи туькIвена,
Мус алатда зи чандилай темпел паб?
Жузада жал, низ кхьейд я и шиир?
Чир жеда квез гьихьтинд ятIа зун шаир,
Ихьтин чIалар кхьиз жеда зун магьир….
Мус алатда зи чандилай темпел паб?
Паб — директор, зун — адан зам
Зазни папаз хуш хьанва ийиз савда,
КIелна курсар, чирна базардин къайда,
Гьич са шейни гузмайди туш гьавайда,
Паб — директор, зунни адан зам хьанва,
Язух хьай зун кIарабарни хам хьанва.
Ужуз къачуз, багьаз хгуз, я бизнес,
Жузамира мус ацIуда а куь нефс,
Алвер физва, хкаж хьанва чи гьевес,
Паб — директор, зунни адан зам хьанва,
Язух хьай зун кIарабарни хам хьанва.
Пул гьисабиз агакьзавач чун кIвале,
Чантадалди пулар жезва кьаз гъиле,
Манатарни чкIанва кIвалин чиле…
Паб — директор, зунни адан зам хьанва,
Язух хьай зун кIарабарни хам хьанва.
Дегиш хьанва зи папан алукIунар,
Фурс кткана, ийида гьа хьанва рахунар,
Жегьил хъийиз ава вичин акунар,
Паб — директор, зунни адан зам хьанва,
Язух хьай зун кIарабарни хам хьанва.
Хъуькъвен кьилер авуна хьиз гирт яру,
Кьилин чIарар авуна жив хьиз лацу,
ПIузарарни тегьерсуз акваз яцIу…
Паб — директор, зунни адан зам хьанва,
Язух хьай зун кIарабарни хам хьанва.
Рахаз тежез, рахаз ава урусдал,
ЯцIу жезва, гар тунвайд хьиз насусдал,
Регъуьни туш, пас акьалтна намусдал,
Паб — директор, зунни адан зам хьанва,
Язух хьай зун кIарабарни хам хьанва.
Фикирзава, кьилни кьуна кьве гъили,
Физва уьмуьр, уях жед мус вун, Али?
Эхир гьикI хьуй? Мумкин я вун хьун дили!
Вун — директор, пабни гила зам хьурай,
Папакайни япар еке лам хьурай!
* * *
Руш къакъатна хуьруькай,
Хъфейд хьана гъуьлуькай,
Хьанва а кьейд хендеда,
Хъфизмачир вагьтедай.
Гадарнавай булушка,
ТIварни хьанва «лохъушка»,
Физ экъечIиз йифериз,
Гьатна хьана кефериз.
Са кафеда акуна,
ЧIарар куьруь авуна,
Гадад кьунвай юкьвалай,
Гъил алтадиз хуралай…
Кхьин хьана, эх тежез,
Тахьурай гьа зал хъуьрез,
Кхьейди я гьакъикъат,
КIелдайбур хьуй саламат.
«Лезги газетдин» 2025-йисан 37-нумрадай.
___________________________
«Бязибуру кьазвач тарсар…»
Пулда темягь хьайила
Свас гъанай за арандай,
Девлет авай хизандай,
Квайди хьана жинерар,
Гуз тадачир теменар.
Чпелай руш алудна,
Зи бахт завай къакъудна.
Куьз кьунайтIа рушан кьил,
Буьркьуь тир жал зи кьве вил?
Хвенай ирид суз кIвале,
Хьанач акьул тваз кьиле.
Акъудзавай кIвале къал,
Акьалтзавай адал гьал…
Тунвай темягь девлетда,
Тахсир зид я, гьелбетда,
Ракьаравай бахтни жув,
КицIи хьиз за янай къув.
Катиз хьанач хурукай,
Хъуьредайд тир кьулухъай.
Стхадиз за ганач яб,
ЧIугваз хьанай гуж-азаб.
Иранбуба, кIвал чIур хьай,
Пулдин турба тир ацIай,
Гафарални тир мутIлакь,
Крарални я ялакь.
Авай зини гъалатIар,
Авуна бахт карматIар,
Туна девлетда темягь,
Лугьуз жезвай заз сиягь.
Эхнач и паб Алиди,
Меслят гайла имиди,
Вахкана хьиз пуд тIалакь,
Туна яц хьиз са тумакь.
Гьа икI вахтар алатна,
Дердер, гъамар къакъатна.
Сагъ хъхьана рикIел хер,
Амукьнача захъ дердер.
Рушар ва мода
Дили хьанва гилан папар,
Къекъвез ава, ягъиз рангар,
Хъийиз амач зангар кIеви,
РикIиз къайи хьанва вахтар.
Бязибуру кьазвач тарсар,
Бязибуру кIевиз япар,
Бязибурун ният чIуруз,
Кьаз амач кваз лагьай гафар.
Тумаж шалвар муд хьанава,
АлукIунри чун канава,
Мусурмандин гьинва партал?
Валлагь, рикIиз куьн къанава.
Деведин хьиз ийиз пIузар,
Рушвилин куьз чIуриз шартIар,
Хуш амукьдач куьн гадайриз,
Яргъаз физва авай бахтар.
Акунай сад, маймунд суфат,
РикI аватнай, хьайла агат,
Эйбежервал акунач квез,
Ацукь хьанай яз мукъаят.
Накь акунай мехъерик кваз,
Куьруь-куьруь юбка алаз,
Регъуь хьанай са вил ягъиз,
КIан хьанавай къирмиш гатаз.
«Разрез» лугьур затI акуна,
Буьркьуь вилер, пагь, дакIуна,
Юкьвалайни виниз авай,
Тахсара заз гьикI акуна?
ЦIийи гафар худда ава,
«Эпиляци» муд хьанава,
«Опираци», «педикюрни»,
«Нарашивани» лагьанва.
Кьуьзуь папар физ салунриз,
Мудаяр ава къалуриз,
Вуч лугьузва иесийри,
Жуван суфат авай чIуриз.
Гагь хуруяр хъийиз еке,
Хъжедайд туш вакай бике,
КъалурайтIан михьиз хуру,
Ви намусдал къведа леке.
Дишегьлидин михьи суьрет,
А суьретдиз ама къимет.
Бес гьикI ийин? Зи гаф яхъ кваз,
Акунан квез къе зи дикъет?
ЛагьайтIани Али «отстал»,
Акьадардач садни кьамал.
Гьат хъийида куьн гуьнгуьна,
Багьа жеда дишегьливал.
Таможня
Иеси кьей таможня,
Гьикьван халкьар алажна,
Аман тазвач садахъни,
Хъжезмача чIалахъни.
Пул тарашдай хьанва рехъ,
Акъуд тийиз пелез гьекь,
АватайтIан абурдай,
Пулдив чанта ацIурдай.
Садни къвезвач квез язух,
АцIанватIан гьар къултух,
АкъатнайтIа буьркьуь нефс,
Хкаж жедай халкьдин гьевес.
Кесиббурун кьазвай ял,
Атайла таможнядал,
КIан жезавай ягъиз къув,
Агатайла «кьаркьулув».
Хкведайд я вилерай,
Пулар фида гъилерай,
Суд-дувандиз физ-хквез,
Чир хъжедач квез хъуьрез.
Къамат хквез ава рикIел
Кьена диде вил галамаз,
Чан аламаз хьанач ахкваз…
Лугьуда: я Аллагьд кьадар,
Хълагь тахьун рикIин гафар.
Дидед угьдин ван къвез авач,
Дуьньядал гьич лезет амач…
Зи пелел ни эциграй гъил?
Дуьньядихъай атIанва вил.
Зун хтайла ичIи кIвализ,
ТIал язава ажуз рикIиз,
Килигзава гьар са пипIез,
Амачирди чIалахъ тежез.
Диде ава женнетд кIвале,
КIвал авуна дерин чиле,
Эхиратдиз фад фенава,
ЧIал кьурурна зун тунава.
Са ваз тир зун къведайд язух,
Мад кьежизва гъиле яйлух,
Эхиз тежез, жезва бейгьал,
Шикил акваз алай сурал.
Гъил алтадиз сурун къванцел,
Къамат хквез ава рикIел,
КъвезавайтIа эгер зи ван,
Рахурдайд тир на сурун къван.
2021-йис
«Лезги газетдин» 2026-йисан 10-нумрадай.
