Рамазанов Зейнал Рамазанович 1921-йисуз Ахцегь райондин Мацарин хуьре дидедиз хьана, Ватандин ЧIехи дяведин лап къизгъин вахтунда, 1943-йисан 23-мартдиз, ам армиядин  жергейриз  фена. ЧIехи стха Наби 1942-йисалай фронтда авай.

Командирдин тапшуругъар тамамдиз  кьилиз акъудиз алакьдай зиринг жегьил аскер Моздокдин къвалав гвай минометчикар гьазурдай  частуниз кIелиз ракъурнай.

6 вацралай са жуьре урус чIални чир хьайидалай кьулухъ фронтдиз акъа­тай Зейнал гвардиядин лишанчийрин 4-полкунин минометчиквиле тайинарнай­. Дяведин ветеранди вичин вахтунда рикIел хкайвал, полкунин частари Брянск, Орел ва маса чкаяр немсерикай азад авур гьужумра иштиракнай Днепр вацI акурла,­ адан рикIик къурху акатна, вучиз­ лагьайтIа, сирнавиз чидачир. Амма, бахтуни гайиди хьиз, полкунин минометрин батарея луьтквейра аваз ва пантонрал алаз вацIун муькуь патаз акъудна, тадиз сенгерар кьуна, минометрай немсер галай патаз  цIай гуз, лишанчийриз виликди физ куьмекнай. И женгина викIегьвилелди  иш­­тиракай вичиз «Жуьрэтлувиляй» ме­даль­ ганалдай.­ Гьа чIавуз чпин полк Белоруссиядин фронтдин ихтиярдиз вахканалда.

Немсерикай Белоруссия азад авур  ягъунрай адаз «Яру Гъед» орден ганай.

«Зун дивизиядин командирдин патав фена ва адавай разведкадинни корректировщикрин взводдин дестедик кутун тIа­лабнай. Командирди разивал ганай», – ихтилатнай Рамазанова.

Разведчикрин взводда аваз женг башламишдалди виликамаз чкаяр ахтармишдай,   полкунин минометчикриз  яна кIани квадратар тайинардай,  герек атайла, фашистар есирвилени кьаз фидай.

«Са сеферда зунни командир разведкадиз фейила, са тIимил амай немсерин есирвиле гьатиз, – ихтилатнай ада заз. Фашистри кьунвай сергьятар абурун тупар ва пулеметар эцигнавай чкаяр ахтармишдайла, гьикI ятIани, немсериз хабар хьана, чун галай патаз вири яракьрай гуьлле гуз башламишна. Чун кьун патал немсерин дес­те гуьгъуьна гьатна. Маса чара амачир, тадиз кьулухъди катна кIанзавай. Командир буйдиз кьакьанди тир, дирибашдаказ катдай. Адан къуьневай яргъи чIул галай планшеткади адаз катиз  аксивал ийизвай. Адани документар ва карта авай планшетка гадарна. Четин тиртIани, за планшетка вахчуна ва  командир­див ахгакьарна. Эхирни хатасуз чкадиз ахкъатайла, командирди садлагьана хабар кьуна: «Планшетка гьиниз фена?» За планшетка хъуьчIуькай хкудна, адав вахкана. Ам тажуб хьана, заз килигна, амма са чуькьни авунач».

1944-йисан 8 лагьай февралдиз са фашист есирвиле кьунай Зейналаз Баркаллувилин 3 лагьай дережадин орден ганай.

1944-йисан 5-июндиз  адал  кьвед лагьай сеферда хер хьана, гъилин юкьван тIуб атIанай. Са шумуд вацра госпиталда сагъар хъувуна, ам мад  фронтдиз хъфенай.

Прибалтика азад авур женгера хьана, лап къати  ягъунар Польшадин чилерални авунай.  Польша азад авунай разведчикдиз 2-сеферда «Яру Гъед» орден гана.

«Польшада са поселок азад авурла чун тамун къерехда авай са кIвализ фена. Иесиди  столдихъ ацукьун теклифна, анал недайди, са путулка самогон эцигна. КIвалин иесиди ийизвай ялтахвилин амалар акурла  зун шаклу хьанай. Столдихъ ацукьай юл­дашри фу нез башламишнавай, зун иеси квел машгъул ятIа килигиз фена. Гьа и арада  ада кIвалин къенез­ дакIардай гранат гадарна. Пенжердиз мукьва ацукьнавай разведчикди гранат вичин жендекдалди кIевна, пуд касдал хирер хьана. Иеси пабни галаз там галай патахъ катзавай. Чна абур, автоматрай гуьл­ле гана, тергнай». Женгинин вафалу дустуни вичин чандалди са шумуд кас кьиникьикай къутармишнай.

Одер вацIун патав кьиле фейи женгина иштиракай Зейналаз Баркаллувилин 2 лагьай дережадин орден ганай. И женгина адан эрчIи кIвачел хер хьана. Гъалибвилин югъ ада госпиталда къаршиламишнай. Дирибаш дагъвидиз Германиядин винел гъалиб хьунай медаларни ганай. 1945-йисан 25-сентябрдиз пуд сеферда хер хьайи ам армиядай ахъа хъувунай. Дяведилай кьулухъ стхайриз чпиз чеб аквадай мумкинвал хьанай. Залан хирер алаз хтай Наби 1944-йисуз хуьре регьметдиз фена.

Рамазанов Зейнала колхозда, маларинни лапагрин фермадин заведующий яз, еке агалкьунар аваз зегьмет чIугуна. 1988-йисуз ам Мегьрамдхуьруьн райондин Бут-Къаз­майрал рагьметдиз фена. ВикIегь разведчикдин 5 орден ва 9 медаль хва Нуралиди, багьа савкьатар хьиз, кIвале хуьзва. Абур къалуриз, чIехи бубади авур кьегьалвилер рикIел хкиз, невеяр Ватандиз вафалубур яз тербияламишзава.

Баламет Ширинов