СтIал Сулейманан райондин Шихидхуьр Кьасумхуьруьвай 6 километрдин кьиблепатахъ экIя хьанва. Риваятдай малум жезвайвал, хуьруьн бине кутурди Къубадай атай Шихи тIвар алай кас я. ТIварни гьадахъ галаз алакъалу я — яни «Шихидин хуьр». Хуьр арадал атай вахт тайин туш.
Шихидхуьруьвай 1,5 километрдин рагъэкъечIдай патахъ, виликан ратIрал, къванцин ящикар квай куьгьне сурар гала, а ящикрай чепедин ва кишпирдин затIар жагъана.
Хуьре мискIин кардик ква. Хуьруьвай 200 метрдин яргъа мензилда «Иски сурар» ава. Ана авай са сурун къванцел 1180-йис къалурнава, и сур сейли Алиханан хва Улухананди тирдини кхьенва.
Тарихда и хуьруькай рикIел хканвай сифте малуматар урус кьушунди II Сурхаян кьушундихъ галаз 1811-йисан декабрдиз Шихидхуьруьн патав кьиле тухвай женгинихъ галаз алакъалу я.
Яшлубурун гафаралди, шихидхуьруьнвияр азад ва аслу тушир къанунралди яшамиш хьана, абур ханариз муьтIуьгъ хьанач. ГьакIни абуру 140 йисуз яшамиш хьайи и хуьруьнви Шикерхан Кьасумовакай ихтилатзава. Адакай итижлу мад са делил ам я хьи, бунтара иштиракна лугьуз, Шикерхан 1877-йисуз суьргуьн авуна. 17 йис алатайдалай кьулухъ ам элкъвена хайи чилел хтана.
1886-йисан переписдин делилралди, хуьре 94 майишат ва 439 агьали (227 итим ва 212 дишегьли) авай.
Хуьре вилик вахтара медреса кардик квай. Инай диндин машгьур алимар акъатна, абурукай сад Ярагъ Мегьамедавай чирвилер къачур Абдул-Гьалим эфенди я; адакай Алкьвадар Гьасанан «Асари Дагъустан» ктабда лагьанва. Абдул Гьалим эфенди кьейидалай кьулухъ (1850-йис) адан кар хци — Молла Абдул-Гъаниди — давамарна.
И хуьруьнви Алипулат эфендини машгьур алим тир, ам медицинадиз, географиядиз, тарихдиз талукь ктабрин автор яз хьана. Пешекарри гьайифдивди къейдзавайвал, адан гъилин хатIарин ктабрикай гьелелиг садни жагъанвач.
Алай вахтунда хуьре 164 кIвал ва саки 6 вишев агакьна агьалияр ава. Шихидхуьруьн администрациядик патарив гвай Бутхуьр, Зугьрабахуьр, Пиперхуьр ва Хтунар акатзава.
Мурад Мегьамедкеримован
«СтIал Сулейманан район: тарихдин гелерай» ктабдай
