СтIал Сулейманан райондин Цмуррин хуьруьн патав, вацIун чапла къерехда тепе хьтин 200х100 метр кьван чкада сифтегьан ракьун девирдиз талукь куьгьне хуьр, муькуь пата, Рычал вацIун эрчIи къерехда, куьгьне сурар ава. ГЭС эцигдайла, анаг са кьадардин чIур хьана. Эцигунардайбуру вахкай затIарик гетIеяр, чеб янавай затIарин кIусар, рехи рангунин цIалцIам къапар ва масабур квай. Куьгьне сурар скифрин ва алпанрин девирдиз талукьбур яз гьисабзава.
Сурарин, бязи кIвалерин къванераллай куьгьне кхьинри шагьидвалзавайвал, Цмуррин хуьр 400-500 йис идалай вилик арадал атана. Хуьруьн бине ЧкIар, Хъалхъамар, ЧIуру салар тIварар алай гъвечIи хуьрерин агьалийри кутуна.
Пешекаррин фикирдалди, хуьруьн тIвар «чумур» гафунихъ галаз алакъалу хьун мумкин я. Къейдзавайвал, вилик вахтара хуьр чумурри кьунвай гьавиляй инсанри аниз «чумурри кьунвай хуьр» лугьузвай. Ана Агъасияр, Бажияр, Кьавалар, НуькIвер ва Тарашар лугьудай тухумар ава.
Цмурвияр вилик вахтара асул гьисабдай лежбервилелни малдарвилел машгъул жезвай. Дагъвияр къазанмишун патал Азербайжандизни фидай, нафтIадин буругъра зегьмет чIугвадай.
Цмуррин ГЭС эцигунив 1950-йисуз эгечIна. 1955-йисан сентябрдиз ам кардик акатна. Адан куьмекдалди Цмур ва Качалхуьрериз экв гана. 1959-йисуз станция маргъалдик акатна.
1886-йисан переписдин делилралди, Цмуррин хуьре 110 майишат ва 668 агьали (348 итим ва 320 дишегьли) авай.
Чи йикъара Цмурар гзаф еримлу, дагълара авай шегьердиз элкъвенвай, гьам образованидин, гьам медениятдин рекьяй еке мумкинвилер авай чешнелу чка я. Ина 130-далай гзаф кIвалер ава, 530-далай гзаф ксар яшамиш жезва.
Мурад Мегьамедкеримован
«СтIал Сулейманан район: тарихдин гелерай» ктабдай.
