Государстводин асул имтигьан (ОГЭ) вахкудалди вилик 9-классар акьалтIарзавай аялри, государстводин нетижаяр кьадай аттестациядин (ГИА) къайдада аваз, январь-апрель варцара тарихдин тарсунай сивин, мецин (устно) имтигьан вахкуда. РФ-дин просвещенидин министр Сергей Кравцова хабар гайивал, цIийи къайда кIелунин 2027-2028-йисалай къуватда гьатда.

«Государстводин асул имтигьан  вахкудалди вилик 9-классра кIелзавай аялри тарихдин тарсунай  имтигьан вахкуда. Им вири мектебрин аялар патал сад тир мецин имтигьан жеда. Россиядин просвещенидин министерстводи алай вахтунда  9-классра кIелзавай аялри тарихдай имтигьан вахкудай къайдадин винел кIвалахзава. Ам ГИА-9  имтигьан вахкудай ихтияр гудайди жеда», — лагьана С. Кравцова.

РБК агентстводи хабар гузвайвал, и мукьвара кьиле фейи тарихдин рекьяй чирвилериз талукь идарайрин уртах  комиссиядин заседанидал РФ-дин Прези­дентдин куьмекчи Владимир Мединскийди  цIийиз кардик кутазвай имтигьан ихтилатдин жуьреда кьиле фидайдакай лагьана. Ада рикIел хкайвал,  ихтилат физвайди  уьлкведин Президент Владимир­ Путинан тапшуругъдикай я, — адан бинедаллаз,  вузрик экечIдайла, обществознанидин тарс тарихдин тарсуналди эвезда.

Имтигьан мус кардик кутада?

9-классар акьалтIарзавай выпускник­ри тарихдин тарсунай чарасузди тир им­тигьан кIелунин 2027-2028-йисуз, яни тахминан кьве йисалай вахкуз башламишда. КIелунин 2026-2027-йисуз  прос­­вещенидин министерстводи ва Рос­обрнадзорди  муаллимар цIийиз кардик кутазвай ва ихтилатдин жуьреда вахкудай имтигьандин кьетIенвилерихъ, ам кьиле тухудай къайдадихъ галаз танишарда.

«Вири материалар тарихдай госу­дар­стводин учебникра авай делилрал­ кIевидаказ амал авуна гьазурда», — къейдна С.Кравцова. Адан гафаралди, тарихдин тарсунай ихтилатдин жуьреда вахкудай имтигьандиз  муаллимар ва аялар гьазурунин план туькIуьрнава.

ОГЭ-диз рехъ гун патал имтигьан вуч лагьай чIал я?

Алай вахтунда 9-классар акьалтIар­завай аялрихъ галаз  урус чIалай нетижаяр кьадай ихтилат (собеседование)  ийизва. Им ОГЭ вахкудай ихтияр гузвай шартIарикай сад я. Къейд ийин, им ОГЭ-дин ихтилатдин жуьреда вахкудай пай ваъ, кьилди къачур серенжем я: ам вахкун тавуна, аялриз мектеб акьалтIардай имтигьанар вахкудай ихтияр гузвач.

Урус чIалай ихтилатдин бинеда  кьилди къачур текст ван алаз кIелун ва ахпа адан мана жуван гафаралди ахъай­ хъувун ава. Ахъай хъийидайла, адак тапшуругъдай тир алава гаф ва я келима кутун лазим я. Им аялдилай рикIел хуьз ва мана агакьариз алакьзавайди къалурун патал герек серенжем я.

Ихтилатдин кьвед лагьай паюна выпускникди теклифнавай темайрикай сад хкязава ва адаз талукь гъвечIи монолог – шикилдай суьгьбет, хсуси тежрибадай кьиса ва я веревирдер – туькIуьрзава. Монологдилай кьулухъ диалог башламишзава – имтигьан кьабулзавай муаллимди  суалар гузва ва аялди абуруз жавабар агакьарзава.

Рособрнадзорди къейдзавайвал, имтигьан тир ихтилат, адет яз, 15-16 декьикьада давам жезва. И кар агалкьунралди кьилиз акъудай  аялдиз ОГЭ вахкудай ихтияр гузва.

Тарихдин тарсунай имтигьан гьикI кьиле фидатIа ва, эгер ам вахкуз та­хьайтIа, нетижаяр гьихьтинбур жедатIа, гьелелиг малум туш. В.Мединскийди анжах ам вахкудай къайдадикай лагьана. Мумкин я ам урус чIалай ихтилат кьиле физвай жуьреда вахкун. Колледжрик экечIзавай аялар патал ам чарасузди жедатIа гьелелиг лугьуз жедач.

Муаллимри вуч лугьузва?

Са жерге муаллимри гьисабзавайвал, имтигьандикай тамам делилар авачиз, виликамаз нетижаяр хкудун дуьз жедач. Амма, абурун фикирдалди, алай аямдин мектебра кIелзавай аялар патал и кар четинди жеда, вучиз лагьайтIа,  имтигьанар ихтилатдин жуьреда вахкудай тежриба екеди туш.

Сад лагьайди, урус чIалав ва математикадив гекъигайла, тарихдин тарсу­най сятер са кьадардин тIимил ава. Кьвед лагьайди, са тарсунин вахтунда муаллим анжах са шумуд касдивай хабар кьаз агакьзава, чIехи пай аялар фикир тагана амукьзава. Аялар ихтилатдин жуьреда вахкудай имтигьандиз ерилудаказ гьикI гьазурдатIа,  гьелелиг муаллимриз тамамдаказ  чизвач.

Гьа са вахтунда Советрин девирдин и тежриба кардик кухтун лап хъсан кар яз гьисабзавай муаллимарни гзаф ава. Абурун фикирдалди, хкянавай пешедилай аслу тушиз, гьар са аялдиз Ватандин  тарихдин  асул вакъиаяр ва машгьур ксар чир хьун чарасуз я.

Рособрнадзордин кьил Анзор Музаеван гафаралди, гуьзлемишзавайвал, тарихдин тарсунай ихтилатдин жуьреда вахкудай имтигьанда гьар йисуз 9-классар акьалтIарзавай 1,5 миллион  аялди иштиракда.

ОГЭ-дин имтигьан кьезиларун гьикI хьана?

Россиядин мулкунал техникумрик ва колледжрик экечIунин месэла кьезиларунихъ элкъуьрнавай тежриба кьиле тухузва. Анжах кьве ОГЭ – урус чIалай ва математикадай – вахкудай мумкинвал Петербургда 2025-йисалай ишлемишзава. Ина гьатта 9-классдилай кьулухъ къачудай виридалайни машгьур пешейрин сиягьарни пайда хьанва.

«Кьве ОГЭ- им  аялар шегьер патал лазимвал авай пешеяр къачуз фин патал мад са кьезилвал я», — разивилелди къейднай шаз Петербургдин вице-губернатор Ирина Потехинади.

Аквар гьаларай, 9-класс акьалтIа­райдалай кьулухъ колледжрик ва техникумрик экечIиз кIанзавай аяларни  тарихдин тарсунай имтигьан вахкуниз мажбур жеда, гьикI лагьайтIа, масакIа абуруз ОГЭ вахкудай ихтияр гудач.

Дегиш жезва

Эхиримжи вахтара тарихдин тарс Россиядин образованидин къурулушда­ чарасузди жезва ва ада обществознание арадай акъудзава. Амма идалай вилик и дегишвилер ОГЭ-диз ваъ, ЕГЭ-диз талукь тир. Анзор Музаева и мукьвара малумарайвал, 2027-йисуз тарихдин тарс  гуманитарный вузар патал ЕГЭ-дин важиблу паюникай сад жеда. Алай йис «элячIдайди» яз амукьда, вучиз лагьайтIа, цIи  университетри чпи хкяда тарихдин тарс кьабулдани,  тахьайтIа, —  обществознание.

Алукьдай кIелунин цIийи йисалай 8-классар патал ктабрай обществознание михьиз квахьда.  Алай йисан 1-сентябрдилай  и тарс 9-11-классра гуз башламишда, хабар гана С.Кравцова. Гележегда, аквар гьаларай, ЕГЭ-дин имтигьанрик обществознанидай бязи суаларни кутунвай тарихдин тарс жеда. Амма алай вахтунда обществознанидай ЕГЭ  хушуналди хкязавай тарсарин арада виридалайни машгьурди яз амукьзава. А.Музаева гьисабзавайвал, 2027-йисуз тарихдай имтигьанди адалай алудда.

Жасмина Саидова