2026-йисуз Дагъустандин хуьрерин мектебра, «Хуьруьн муаллим» («Земский учитель») программадин сергьятра аваз, 30 муаллим кIвалахдин чкайралди таъминарун пландик кутунва. И кардиз итиж ийизвайбурулай гьеле гиламаз 100-далай гзаф арзаяр агакьнава, хабар гузва РД-дин образованидин ва илимдин министерстводи.
Республикадин мулкунал программа 2019-йисалай кардик ква. И йисара Дагъустандин образованидин идарайриз 430 муаллим рекье туна. Инал къейдна кIанда хьи, республикадин мектебра кIвалахуниз неинки Дагъустандай, гьакӀ Россиядин маса регионрай тир муаллимрини итиж ийизва. Абур дагъларин ва хуьрерин мулкариз куьч жез гьазур я.
Документар кьабулун алай йисан майдин эхирдалди давам жеда. Программада иштиракдай ихтияр Россиядин агьалияр тир, документар вугудайла, хуьрерин мектебра кIвалахунин тежриба авачир муаллимриз гузва.
Программа «Жегьилар ва аялар» милли проектдин сергьятра аваз кьилиз акъудзава. Иштиракчийриз 1 миллион манатдин кьадарда аваз эвездин пул са сеферда гузва.
«Хуьруьн муаллим» программа 2025-йисуз акьалтIарун лазим тир. Амма Россиядин Президент Владимир Путинан къарардалди ам 2030-йисалди давамарна. Ихьтин къарар уьлкведин Кьили Чукоткадиз ва Хабаровскдин крайдиз мугьман хьайидалай кьулухъ кьабулнай. Асул себебар: Россиядин регионрин образованидин хиле кадрийрин еке кьитвал; вири регионрин аялар тIем акакьдай ерилу образованидалди таъминарун; хуьрерин чкайриз виниз тир пешекарвал авай муаллимар желб авунин игьтияж аваз хьун. ГьакIни программа давамардай къарар кьабулуниз адан нетижалувили таъсирна: гьисабзавайвал, ам кардик хьайи йисара яргъара ва муракаб шартIара авай хуьрериз виниз тир пешекарвилин муаллимар желб ийиз ва идалди образованидин ери хъсанариз алакьна.
Вири жемиятдивай (яшдилай ва пешекарвилелай аслу тушиз) иштиракиз жедай «Россия патал муаллим» программадилай тафаватлу яз, «Хуьруьн муаллим» программада анжах педагогикадин рекьяй юкьван ва кьилин образование авай пешекарривай иштиракиз жезва. И кардиз майилвал ийизвай муаллимди «Россиядин Федерацияда образованидин гьакъиндай» ФЗ-дин 46-статьяда къалурнавай истемишунриз жаваб гун, гьакIни документар вугузвай вахтунда адан яш 55 йисалай гзаф тахьун лазим я.
Программадин шартIаралди, педагогдивай кIвалахдин азад чкайрин банкуна (ам проектдин сайтда ава) къалурнавай теклифрикай сад хкягъиз жеда. ИкI, регионриз паюнин жигьетдай сергьятар эцигун авач, амма цIийи кIвалахдал физвай кас мектеб авай муниципалитетда яшамиш жезвайди хьана кIандач.
Документар 1-январдилай кьабулзава. Абур ахтармишайдалай ва комиссияди кандидатдиз балл эцигайдалай (кIвалахдин тежриба, пешекарвилин ва илимдин рекьяй дережаяр, конференцийра иштиракун фикирда кьуна) кьулухъ адавай гьар жуьре регионрай тир теклифриз жаваб гуз жеда.
Нетижаяр майдин вацра кьазва. Эгер са чкадик са шумуд касди умудар кутунватIа, ни виридалайни гзаф баллар къазанмишнатIа ва сиягьда (рейтингда) вини чкадал алатIа, хуьруьн муаллим гьадакай жеда.
Идалай кьулухъ гъалибчийри пуд терефдин икьрардал къулар чIугвазва: мектебдихъ ва региондин гьукуматдихъ галаз. И декьикьадилай абурувай пулдин такьатар къачун патал региондин образованидин министерстводиз арза гуз жеда. И йисан 1-декабрдалди и такьатар агакьун лазим я.
Проектдин истемишунралди, программадин иштиракчиди мектебда 5 йисалай ва гьафтеда 18 сятинилай тIимил тушиз кIвалахун лазим я.
Саида Мурадова
