(Эвел — 2023-йисан 45-50-нумрайра, 2024-йисан 2-9, 14-15, 19-20, 22-33, 35-40, 47, 48-нумрайра, 2025-йисан 2, 7, 13-15, 17-19, 21-24, 27, 31-33-нумрайра)
ГъвечIи лишан №131
Мегьти (Магьди) загьир хьун
…И гьадисдин метлеб ам я хьи, ад-Дажжал аль-Магьдидин девирда пайда жеда. Ахпа, ад-Дажжал кьин патал Иса (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз), эвичIда ва а чIавуз аль-Магьди иманлуйрин башчи ва регьбер яз амукьда, Исадини ва амай вири иманлуйрини аль-Магьдидин кьулухъ капI ийида.
- Абу Саид аль-Худрий асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):
«Чакай (чи хизандикай) я, вичин кьулухъ акъвазна, Марьяман хва Исади капI ийидай кас»1.
- Ибн Масъуд асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Пайгъамбарди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):
«Гьатта и дуьньядиз амайди анжах са югъ яз хьайитIани, Аллагьди виче закай тир ва я зи кIвалинэгьлийрикай тир инсан ракъурун патал а югъ яргъи ийида. Адан тIварни зи тIвар ва адан бубадин тIварни зи бубадин тIвар сад я»2.
Адан тIвар Мугьаммад ибн Абдулла я. И гьадисди адан тIвар Мугьаммад ибн аль-Гьасан аль-Аскари лугьузвай шийитрин гафар инкарзава.
Маса риваятда лагьанва (мана):
«Гьатта заманадикай амукьзавайди тек са югъ яз хьанайтIани, Аллагьди зи хизандай тир инсан рекье твадай ва ада и чил, гьикI икьван чIавалди ам зулумривни гьахъсузвилерив ацIанвайтIа, гьа къайдада гьахъдив ацIурдай».
Мад са риваятда лагьанва (мана):
«Арабриз зи тухумдай тир ва вичин тIвар зи тIварцIихъ галаз сад тир инсанди регьбервал таганмаз (пачагьвал тавунмаз), и дуьнья куьтягь жедач»3.
«Арабриз регьбервал таганмаз…» гафарин метлеб ам я хьи, ам вири мусурманрин, арабар тирбуруни, туширбуруни, регьбер (башчи, пачагь) жеда. Ина арабрин тIвар кьунин себеб ам арабрилай эгечIунихъ галаз алакъалу я. Ам Меккада ва Мединада пайда жеда ва ана яшамиш жезвай арабар адан гуьгъуьна аваз фида. Идалай кьулухъ абурук амай мусурманарни экечI хъийида.
ГьакIни Къуръан кIелзавайвиляй ва араб чIал чизвайвиляй гьар са мусурман араб яз гьисабзава4.
- Зирра ибн Абдулла асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Пайгъамбарди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):
«Зи кIвалинэгьлийрикай тир ва вичин тIвар зи тIварцIихъ галаз сад тир инсанди регьбервал таганмаз (эмирвал тавунмаз), Къияматдин югъ алукьдач»5.
- Али асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):
«Гьатта заманадикай амукьзавайди са югъ яз хьанайтIани, Аллагьди зи кIвалинэгьлийрикай тир итим ракъурда ва ада чил, икьван чIавалди гьикI ам зулумрив ацIанвайтIа, гьа къайдада гьахъдив ацIурдай».
Маса риваятда лагьанва:
«Гьатта и дуьньядиз амукьзавайди тек са югъ яз хьанайтIани, Сад тир Аллагьди чакай тир инсан ракъурдай6 ва ада чил, икьван чIавалди гьикI ам зулумрив ацIанвайтIа, гьа къайдада гьахъдив ацIурдай»7.
Вири и гьадисри якъиндиз ва ачухдиз аль-Магьдидикай — Мугьаммад ибн Абдулладикай лугьузва ва абура адан тIварни сифетар къейднава.
Гила аль-Магьдидиз талукьбур хьун мумкин тир гьадисрин десте къвезва.
- Жабир асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):
«Мукьвал жезва а гьал Иракдин эгьлийрив я «къафизар», я «диргьемар» агакь тийир».
Чна лагьана: «И кар квехъ галаз алакъалу я?». Ада жаваб хгана:
«Аджамрин патай жеда — абуру а шейэр къадагъа ийида».
«Къафиз» ираквийри менфят къачузвай кьадардин уьлчме я, чи киле, кило, тонн хьиз.
Диргьем — виликдай гегьеншдиз менфят къачур гимишдин манат я.
«Аджам» гафуналди арабар туширбурун тIвар кьазвай ва абур араб чIалал рахазвани, рахазвачни важиблу тушир. Ахпа и гафуналди фарсийрин тIвар кьаз хьана.
Гуьгъуьнлай Пайгъамбарди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):
«Мукьвара Шамдин эгьлийрив я динарар, я мудйяр агакьдач».
Чна хабар кьуна: «И кар квехъ галаз алакъалу я?». Ада жаваб хгана:
«Румвийрин патай».
Динар — къизилдин манат.
Мудй — Шамдин агьалийри менфят къачур заланвилин уьлчме (чи киле ва я кило, тонн хьиз).
Ахпа ам са кьадар вахтунда кисна ва гуьгъуьнлай лагьана (мана):
«Зи уьмметдин эхирра вичи мал меквелди къачуз пайдай ва абур гьисаб тийидай халифа жеда».
Аль-Жаририди (и гьадис агакьарзавайда) лагьана: «За Абу Надраз ва Абуль-Алядиз лагьана: «Куьне гьикI фикирзава, ам Умар ибн Абдулазиз яни?». Абуру жаваб хгана: «Ваъ»8.
Винидихъ гъанвай ва чпе тIвар кьунвай гьадисрал асаслу яз, и кас аль-Магьди яз жеда. Адан девирда гзаф кьадар гъалибвилерни дявейралди къачунвай гъанимаяр (трофеи) ва ачухнавай чилер гзаф хьуникди девлетрин сан артух жеда. Гьа са вахтунда ам пара захади жеда ва ада хийирар (мал) инсанриз пайда.
______________________
1 Гьадис Абу Нуэйма «Китаб аль-Магьдида» гъанва ва аль-Мунавиди ам «Фейд аль-Къадирда» къейднава, якъин иснад галаз, 6/17.
2 Гьадис ат-Тирмизиди ва Абу Дауда гъана ва ам якъин гьадис я.
3 Гьадис Абу Дауда гъана №4282 ва ам хъсан, якъин гьадис я.
4 Килиг: Аль-Къари, «Миркъат аль-мафатих», 5/179.
5 Гьадис якъин иснадни галаз Агьмадан «аль-Муснадда» гъанва.
6 Яни Пайгъамбардин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) хизандай.
7 Гьадис Абу Дауда гъана, «Китаб аль-Магьди», 4/107 ва гьадисдин иснад къуватлуди я.
8 Гьадис Муслима гъана, №2913.
(КьатI ама. Мугьаммад ибн Абдуррагьман аль-Арифидин ктабдай)
Гьазурайди — диндин алим
Ямин Мегьамедов
