(Эвел - 2023-йисан 45-50-нумрайра, 2024­-­йисан 2-9, 14-15, 19-20, 22-33, 35-40, 47, 48-нумрайра, 2025-йисан  2, 7, 13-15, 17-19, 21-24, 27, 31-34, 43-47-нум­райра, 2026-йисан - 11-17, 29-30-нумрайра)

ЧIехи лишанар

8. Ад-Дабба (чиляй экъечIдай гьайван)

Эхиримжи заманада чIуру (нагьакьан) крар ва айибдай гьерекатар чукIуникди, инсанар гунагьрив вердиш хьайила, вири какахьда: хъсандини писди, муъминни мунафикь, гьатта мусурман – кафирдихъ галаз. А чIавуз Аллагьди ад-Даббадиз экъечIдай ихтиярар гуда.

– Ад-Дабба вуч я?

– Мус ва гьина ам пайда жеда?

– Адахъ гьихьтин везифаяр ава?

Ад-Даббадин гьакъиндай атанвай аятар

Сад тир Аллагьди лагьана (27-сура, 82-аят, мана):

«Ва абурал (азабдин) Гаф тестикь (ва­жиблу) хьайила (азаб алукьдай вахт мукьвал хьайила), Чна акъудда­ абуруз чиляй (са) гьайван («чилел къе­къведай чан алай са затI» – Къия­мат­дин Йикъан лишанни яз) абурув раха­дай: бес, гьакъикъат­да, (кафирар, муш­рикьар тир) инсанри Чи аятрин гьакъиндай якъинвал (кIеви инанмишвал) авунач»1.

 «Абурув рахадай» – яни абурухъ элкъведай ва я абурал хер ийидай.

Ад-Даббадин винел патан акунар ачухарнавай якъин (сагьигь) са гьадисни субут туш.

ЧIехи алимар тир Аль-Мавардиди ва ас-Саълябиди, адан винел патан акунар ачухардайла, лап мягьтел жедай затIар къейднава (мисал яз, адан кьил – яцранди, япар – филдинбур ва икI мад). Анжах я Къуръанда, я Суннада абурун гафар тестикьарзавай якъин­ са гьадисни авач.

Амма чаз Къуръандай якъиндиз ашка­ра я:

– Ам гьакъикъи гьайван я.

– Ам инсанрихъ галаз рахада.

– Ам чилин кIаникай хкечIда.

ЧIехи лишанар

9. Рагъ магъриб патай экъечIун

Виридаз – гьам чIехибуруз, гьамни гъве­­чIибуруз - аквадай Къияматдин йикъан­ лишанрик планетайрин гьерекатдин къу­рулуш­да­ бирдан арадал къведай дегишвал акат­зава.

Йикъарикай са юкъуз, экуьнахъ, вирида­ рагъ, адет яз, Аллагьди ам халкь авур чIава­лай кьиле физвайвал, шаркь патай экъечIун вилив хуьда. Амма рагъ садлагьана, адет яз, ам хъфизвай (акIизвай) патай – рагъакIидай, магъриб патай – экъечI­да... А легьзеда туба авунин (ам кьабул хьунин) (тахсир хиве кьуна, гъил къачун тIалабунин) ракIар агал жеда…

Рагъ рагъакIидай патай экъечIуникай

раханвай аят

Сад тир Аллагьди лагьана (6-сура, 158-аят, мана):

«Бес, абуру (аятрикай патахъ элкъвенвайбуру) чпин патав (чан къахчудай) малаикар атунилай ва я (Къияматдин Юкъуз дуван атIуз) ви Рабби атунилай, ва я ви Раббидин (патай) бязи лишанар (Къияматдин Йикъан ишараяр) атунилай­ гъейри, маса кар гуьзлемишзавани?! Ви Раббидин (патай) бязи лишанар атай юкъуз менфят жедач чандиз адан иманди­кай (ви­чи) адалай вилик иман тагъай ва я (менфят жедач чандиз) вичин иманда (инанмишвал авур девирда) хийир­ къазанмиш тавур (иман гъана, диндар­ амал тавур касдиз туба ийиз кIан хьайитIа, ам кьабул жедач). Лагь (вуна­ абуруз, эй, Пайгъамбар): «Гуьзлемиша­ (куьне а крар атун), гьа­къикъатда, чна­ни гуьзлемишда!»»2.

Рагъ рагъакIидай патай экъечIдай­дакай раханвай гьадисар

…Туба авунин ракIар агал хьунин камаллу себеб (гьикмет) ам я хьи, иман – гзаф гьалара асаслу я «гъайбдихъ» (вилерикай чуьнуьх крар, чинебан, чуьнуьх тир крарихъ) агъунал. Рагъ рагъакIидай патай экъечIай чIавуз иман вилералди аквадай мумкинвал жеда, ам дуьздал алачир затI, яни «гъайб» яз амукьдач ва ихьтин иман Фиръавандин иман хьиз жезва ада вичив батмиш хьун агакьай чIавуз гъайи.

2. Абу Гьурейра асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Пайгъамбарди (къуй Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Рагъ рагъакIидай патай экъечI тавунмаз, Къияматдин югъ алукьдач­. Ам анай экъечIайдалай ва инсанриз и кар акурдалай кьулухъ, вирида иман гъида. Ам, эгер чанди виликдай иман гъаначтIа ва вичин иманда хийир (хъсанвал) къа­занмишначтIа, чандиз адан иманди куьмек (менфят) хгун тийидай вахт я! (…)»3.

ЧIехи лишанар

10. Инсанар Магьшердиз гьалдай

ЦIай атун

Къияматдин йикъан лишанрикай эхиримжиди… Виликан вири ишарайрин, мужизат­рин ва лишанрин эхир Йемендай­ акъатдай цIай я. Ада инсанар магьшердин чилел гьалда ва ана абур санал кIватI­да. Магьшердин чил вичел тафаватлу гьич са шейни ва я лишанар алачир лацу дуьз чил я4.

– А цIай гьихьтинди я (адан сифет, ери)?

– Ам гьикI пайда жеда?

– Ам гьинай акъатда?

– Адалай гуьгъуьниз вуч жеда?

А цIун гьакъиндай атанвай гьадисар

1. Гьузейфа ибн Усейда аль-Гъифа­риди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарна: чна сада-садан рикIел гъизвай чIавуз Аллагьдин Расул (къуй Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) чи патав атана ва хабар кьуна (мана):

«Куьне (куь арада) вуч рикIел гъизва?»

Инсанри жаваб гана: «Чна Къияматдин югъ рикIел гъизва». Ада лагьана (мана):

«Гьакъикъатда ам алукьдач та цIуд мужизат (лишан) такунмаз…» Гуьгъуьн­лай ада къейдна (мана):

«Гум, ад-Дажжал, ад-Дабба, рагъ рагъ­акIидай патай экъечIун, Иса ибн Марьям (Аллагьдин салам хьурай вичиз) атун, Ажи­жал-Мажиж, пуд «хусуф» (чил пад хьун): шаркь пата, рагъ­акIидай пата, Ара­вияда ва эхиримжиди – ам Йемендай акъатдай ва инсанар­ абурун магьшердиз чукурдай цIай я»5.

______________________

1  «Ан-Намль» сура, 82-аят.

2  «Аль-Анъа́м» сура, 158-аят.

3  Гьадис Муслима гъана.

4  Яни адал инсанрикай са вуж ятIани патал гьич са лишан ва я экъисай затI алач.

5  Гьадис Муслима гъана.

И нумрада чна Мугьаммад ибн Абдуррагь­ман аль-Арифидин ктабда (ам лезги­ чIалал чапдиз гьазурайди диндин алим Ямин гьажи­ ЛУТКУНВИ я) гьатнавай дуьньядин эхирдин лишанрикай (гъвечIибур – 131 ва чIехибур 10 лишан) малуматар гана акьалтIарзава. Къейд ийин хьи, и ктабдай къачур материалар, кIел­завайбурун вилик са бязи дегишвилер кухтуна, куьруь авуна гъанва. Гегьеншдиз гьам гъвечIи, гьамни чIехи цIуд лишандикай  итиж авай ксаривай гьа ктабдай кIелиз жеда. Ам «Лезги газетдин» редакциядай маса гузва.