И мукьвара «Дагъустан» РИА-дин майдандал, 2026-йисуз медицинадин рекьяй образованидин хиле къуватда гьатзавай кар алай дегишвилериз талукьарна, ДГМУ-дин ректор Висампаша Ханалиеван пресс-конференция кьиле фена.

Ректорди цIийиз кардик кутунвай дегишвилерин кьилин пуд терефдикай гегьеншдаказ суьгьбетна: насигьатчийрин институтдикай, кьабулунин кампаниядин къайдайрикай ва арада мензил аваз чирвилер гунин къайдадикай отказуникай.

Ада хабар гайивал, 2026-йисан 1-мартдилай жегьил пешекарар патал насигьатчивилин цӀийи къайда кардик акатнава. Къейд ийин, насигьатчивал медицинадин вузар акьалтӀарнавай жегьил вири пешекарар ва  ординаторар патал чарасузди тир цIийи къайда я. Анжах фармацевтарни провизорар и къайдадикай азаднава.

В. Ханалиева малумарайвал, насигьатдин механизм Россиядин здравоохраненидин къурулушда кадрийрин кьитвилин месэла гьялунихъ ва медицинадинни фармацевтикадин образованидин программайрай  тайин макьсаддихъ элкъуьрна чирвилер гунин къайда авайдалай хъсанарунихъ, медицинадин къуллугъчияр гьазурунин менфятлувал ва нетижалувал хкажунихъ элкъуьрнава.

«ЦӀийи къанун — им тIвар патал кардик кутунвай къайда ваъ,  духтуррин еридиз вири патарихъай фикир гана ийизвай инвестиция я. Чна насигьатчивилин ахтармишнавай тежриба  элкъвена хкизва ва мягькемарзава, амма и кар, алай вахтунин  кье­тIенвилер фикирда кьуналди, хъуьтуьлдаказ ийизва», – лагьана ада.

Насигьатчивилин къайда кардик жедай­ вахт,  пешедилай аслу яз,  зур йисалай пуд йисал кьван давам жеда. Виридалайни­ гзаф вахт хирургия, онкология ва нейрохирургия патал тайинарнава, виридалайни  тӀи­милди – рентгенология ва лабораториядин генетика патал.

Хуьруьн чкайра (50 агъзурдав агакьдал­ди агьалияр яшамиш жезвай) ва я РФ-дин цӀийи регионра кӀвалахал акъваздай­ пешекарар патал вахт 1,5-2 сеферда тӀи­ми­ларзава. Выпускникди насигьатчивилин къайдада аваз кIвалахун патал медици­надин идара вичи-вичиз хкязава, вад йисалай гзаф тежриба авай насигьатчидиз­  лагьайтIа, жегьил пешекардихъ галаз кIва­лахунай гьукуматди алава пул гузва.

«Вуз ва я ординатура акьалтӀарай гьар са выпускникдивай тежриба къачун патал кIвалахдай медицинадин идара вичивай хкягъиз жеда. Амма истемишун  ава: медицинадин а идарайри агьалийриз медицинадин рекьяй куьмек пулсуздаказ гунин  жигьетдай государстводин патай заминвилин программаяр кьилиз акъудун лазим я», – гъавурдик кутуна Ханалиева.

Насигьатчидин кӀвалахдизни, винидихъ къейд авурвал, гьукуматди пул гуда. «Насигьатчияр тежрибалу духтурар, кӀвенкӀвечи пешекарар я. Советрин девирда абуру жегьил пешекарриз гьакI, яни гьакъисуздаказ куьмек гузвай. Къе лагьайтӀа,  и къайда законламишнава ва гьар сада вичин­ кӀвалахдин гьакъи къачун лазим я», – къейдна ада.

Насигьатчивилин программа акьал­тIа­рун вахт-вахтунда ийизвай аккредитациядиз рехъ гун патал чарасуз шартӀ я: «Эгер абуру тайинарнавай вахтунда насигьатчи­вилин къайдада кIвалах тавуртIа, вахт-вах­тунда кьиле тухузвай аккредитациядай­ абурувай экъечIиз жедач. Ам галачиз лагьайтӀа, абуруз кIвалахдай ихтияр авач. Яни са къайда масадал элячIунин шартI я, абур сих ала­къа­да ава», – алава хъувуна ректорди.

2026-йисан вуздиз кьабулдай кампаниядикай рахадайла, В. Ханалиева хабар гайи­вал, ДГМУ-дин Алимрин советди 2026-йисан 13-январдиз кьабулай къарардин бинедаллаз, медвуздик экечIунин  цӀийи къайдаяр тестикьарна.

«Чна стратегиядин жигьетдай важиб­лу къарар кьабулнава: медицинадин колледжар акьалтӀарайдалай кьулухъ вуздик экечIзавайбур патал къенепатан имтигьанар къуватдай вегьенва. Медицинадин рекьяй кьилин образование къачун патал абур патални кьилин имтигьан гила ЕГЭ жеда», – малумарна Ханалиева.

Ада гъавурда турвал, къарар эхиримжи йисара кьиле тухвай ахтармишунрин бинедаллаз  кьабулнава: «ЕГЭ вахкунин нетижада, яни 11-классар акьалтIарна экечIзавай  аялриз амайбурлай гзаф чирвилер ава, абурун гьазурлухвилин дережа винизди я.  Идалайни гъейри, ида вуздин кьабулунин кампаниядин «алцифвал», гьахълувал таъминарзава. ЕГЭ вири уьлкведин мулкунал сад тир стандартралди тухузва, колледжар акьалтIарайбуру вахкузвай къенепатан имтигьанри лагьайтIа, гьамиша сад хьтин «шикил» арадал гъизвач».

Гьа са вахтунда, кьезилвилер авай агьалияр патал къенепатан имтигьанрин къайда къуватда амукьзава: СВО-дин иштиракчияр ва абурун аялар, сагъламвилин мумкинвилер сергьятламиш хьанвай ксар, къецепатан уьлквейрин агьалияр ва кьилин образование аваз экечӀзавайбур патал. Имтигьанрикай михьиз азад яз, вуздиз кьабулзава:  РФ-дин Игитар, Жуьрэтлувиляй пуд орден авай ксар, телеф хьайи духтуррин (коронавирусдин тIегъуьндин девирда) веледар, гьакӀни СВО-да телеф хьайибурун аялар.

Сагъар хъувунин кIвалахдин, педиат­риядин ва стоматологиядин факультетрик экечӀун патал ЕГЭ-дин агъа кIанин балл­рин кьадар химиядай 50-даз, биологиядай ва урус чӀалай 45-даз барабар хьун лазим я.  Медпрофилактикадин кар ва фармация патал химиядай – 40 балл, биологиядай ва урус чӀалай 38 балл хьун чарасуз я.

Бюджетдин чкайрин кьадар 2026-йис патал икӀ пайнава: сагъар хъувунин кӀва­лах – 415, педиатрия – 123, стоматология – 35, медпрофилактикадин кар – 20, фарма­ция – 15.

Кӏелиз экечIдайла жегьилдин кьилдин агалкьунар фикирда кьазва: тафаватлувал­ авай  аттестатди 4 балл гузва, армияда къул­лугъ авуни ва я СВО-да иштиракуни – 3 балл, ГТО лишанди – 3 балл, нетижаяр кьадай сочинениди – 2 балл.

Абитуриентар гьазурунин еридиз талукь яз гайи суалдиз жаваб гудайла, ректорди къейд авурвал, эхиримжи йисара кIелиз экечIзавай аялар хейлин хъсандиз гьазурбур я.

Ректорди гьакIни хабар гайивал, къенин юкъуз ДГМУ-да 36 уьлкведай тир студентри – санлай  тахминан 350 касди – чирвилер къачузва.

«Абур посольствойрин куьмекдалди экечI­зава, Россиядин Федерациядин маса вузрик хьиз. Документрин жигьетдай ийизвай истемишунар уьлкведин вири вузра сад хьтинбур я. Ахпа абуру къенепатан имтигьанар вахкузва, баллар къачузва ва амай вири абитуриентар хьиз экечӀзава», — гъавурдик кутуна Ханалиева.

Ада гьакӀни хабар гайивал, алай йисуз Россиядин маса регионри ДГМУ-да кадрияр гьазурунин гьакъиндай  тайин макьсаддихъ элкъуьрнавай квотаяр тӀалабнава: «Чиниз Камчаткадай, Удмуртиядай, Татарстандай ва Подмосковьедай ихьтин квотайрин бинедаллаз кIелиз ракъурда. И карди чна гузвай образованидин ери кваз кьазвайвилин, адаз къимет гузвайвилин гьа­къиндай шагьидвалзава».

Жасмина  Саидова