«Зи уьмуьрда виридалайни кьилинди вуч хьана? Са фикирни тавуна, за жаваб гузва: аялар кIан хьун», – кхьенай чIехи  педагог, алим В.А. Сухомлинскийди.

И гафар Хасавюрт район­дин Къурушрин хуьруьн 1-нумрадин юкьван мек­тебда, урус чIаланни литературадин тарсар гуз, 40-йисалай гзаф вахтунда гьакъисагъвилелди зегьмет чIуг­вазвай муаллим Деребег Семендарович Уружевазни талукь жезва.

Къурушар! Гьамиша мур­кIади кьунвай бузхана хьтин Базар-дуьзуь! Зулалай гатфа­ралди куьчерияр яз, гьамиша­ малдарарни хипехъанар хьайи къурушвияр.

КIелдай мумкинвал авачиз, чIехи стха Къагьриманахъ­ галаз терекмавал ийизвай Деребег 13 йиса аваз хуьруьн муьжуьд йисан мектебдин гьазурлухвилин классдиз гьахьзава. Гьеле мектеб куьтягь тавунмаз, ам 1957-йисуз Совет­рин Армиядин жергейра къуллугъ ийиз Германиядиз акъатзава. Пуд йисалай, Ватандин вилик вичин пак буржи намуслувилелди тамамарна, ЦIийи Къурушдал хквезва. Ина ада 7-класс куьтягьзава, гуьгъуьн­лай Хасавюртдин пед­училищедиз гьахьзава. Анаг агалкьунралди куьтягьна, ада вичин рикI алай пешедай сифте камар къачузва. 1965-йисуз училище куьтягьна, хуьруьн мектебда муаллимвилин кIвалах башламишай Деребега 1977-йисуз, кIва­лахдивай къакъат таву­на, Махачкъала­да пединститутдин филологиядин факультет акьал­тIарна. Къенин йикъалди ада акьалтзавай несилдиз чирвилер гузва, аялар кIелунал, зегьметдал рикI алайбур яз тербияламишзава.

Аялрал рикI хьуни, хци зигьинди,­ гьамиша вичин чирвилер хкажунал дурумлудаказ кIвалахуни Деребег муаллимдикай зегьметдин халис устад авуна. Са шумуд йисуз ада мектебда урус чIаланни литературадин методобъеди­ненидин секциядин регьбервиле кIва­лахна. Ачух тарсар тухуник, классда ва классдилай къеце тухудай мярекатрик сифте вичи кьил кутуна, и карда амайбурузни чешне къалурна. Адан гьар са  тарс кьетIен жуьрединди, сад масадаз ухшар авачирди хьана. Деребег муаллимди аялрин къилихар, алакьунар виликамаз ахтармишда, дидактикадин ва таъсирлу маса материалар вичи гьазурда, гьар са аялдихъ галаз кьилдин кIвалах тухуда. Гьа ихьтин тарсари хъсан нетижани гузвайди якъин я.

Деребег муаллимди кIелунин гьар са цIийи йис башламиш жедалди аялар патал махсус программа туькIуьрзава. Тарсара, аялрин чирвилер, къилихрин кьетIенвилер фикирда кьуна, алакьунриз килигна, кьилдин тапшуругъар гузва. Гьа са вахтунда мектебдин программайрин истемишунарни фикирда кьазва.

Чирвилер деринбур хьун патал Деребег Семендаровича аялрив изложенияр, сочиненияр кхьиз тазва, докладар ва рефератар туькIуьрзава, кIел­завайбурун конференцияр, диспутар, элкъвей столар тешкилзава. Муаллимди вичин тарсара алай аямдин ТСО-рикайни хийир къачузва.

Деребег муаллимди тарс гайи аялрикай къенин юкъуз алимар, духтурар, инженерар, муаллимар, бизнесменар хьанва, абуру Россиядин ва гьакI СНГ-дин маса областрани гьакъисагъвилелди зегьмет чIугвазва. Абуру играми муаллимди чпиз гайи инсаниятвилин тарсар садрани рикIелай ракъурзавач, гьа чпиз къалурай ватанпересвилин чешнелу рехъ уьмуьрда давамарзава.

Деребег муаллимдиз В.И.Ленин хайидалай инихъ 100 йис тамам хьунин юбилейдин, «Зегьметдин ветеран» медалар, РУО-дин ва мектебдин администрациядин патай цIудралди гьуьрметдин грамотаяр ганва. Ам «Старший учитель» тIварцIиз лайихлу хьана.

– Вун ви зегьметдин нетижайрал шад яни, Деребег муаллим? – лагьана суал гайила, адан чиник са тIимил пашманвал акатна ва жаваб гана:

– Сифте йисара, гьеле СССР чукIун тавунмаз, 10-11-классра кIелзавай аялри чеб са йис виликамаз гьиниз фидатIа тайи­нарзавай, хъсандиз кIелиз чалишмиш жезвай. Гила лагьайтIа, чIехи пай аялрин сивера авайди са жуьредин келимаяр я: «Чун чи диде-бубайри гьиник кутуртIа, гьаниз фида». Мад са мес­эла ава: ктабар кьит хьанва, абуралди бес кьадарда школьникар таъминарзавач, учебникар чебни лап «кIаняй» дегишарнава, авторар гзаф хьанва, учебникрин ери, мана лагьайтIа, лап агъузди я. ЯтIани чун лигим хьанва. Уьмуьрда гьалтзавай четинвилерихъай чаз кичIезвач.

– Вуна ви азад вахт гьикI акъудзава?

– Жуван сала кIвалахзава, мал-къарадихъ гелкъвезва, жуван хтулрихъ галаз уьмуьр кечирмишзава. Абурни захъ, Аллагь чпиз куьмек хьурай, 16 ава.

Эхь, гьа ихьтин милайим къилихар авай, руьгь михьи, дамах гвачир муаллим я Деребег Семендарович. ГьакI тирвиляй адаз мектебдин дирекциядин, муаллимрин коллективдин, аялрин, абурун диде-бубайрин патай еке гьуьрмет ава.

Къуй адахъ чандин сагъвал, яргъи уьмуьр ва хизанда хушбахтвал хьурай!

Гьажи  Къазиев