Ашукьвал неинки РагъэкъечI­дай патан, гьакI вири дуьньядин халкьарин тарихдани медениятда важиблу терефрикай сад я. Са шумуд виш йисара устадри вичиз къимет авачир, бинеда гьи халкьдин хьайитIани тарих, меденият, фольклор, ата-бубайрилай амай сивяй-сивиз атай кьисаяр, адетар, лугьунар, махар, мисалар, мис­кIалар ва медениятдин маса девлет чилин винелай квахь тавун паталди гзаф зегьмет чIугуна. Къенин юкъузни чи халкь алай чка чирун ва миллет яз амукьун паталди важиблу затIар хуьн фикирда аваз, ашукьри еке кIвалах кьиле тухузва. Ашукьри неинки лугьунар, кьисаяр, куьгьне, чпелай вилик уьмуьр кьиле тухвай зурба устадрин эсерар хуьзва, гьакIни абуру, шиирар ва манияр теснифуналди, чпин хсуси теснифатдални кIвалахзава. Лезгийрин ашукьарни гьахьтинбурук акат­зава.

Къенин чи макъаладин игит лезгийрин ашукьрин зурба векилрикай тир Ширин Фияви (Мегьамедов Адиширин Рамазанан хва) Ахцегь райондин Фиярин хуьре дидедиз хьана. Гьеле аял чIа­валай ашукьвилин сирер чириз гатIунай Ширинал и рекье тIимил четинвилер гьалтначтIани, рикIе кIеви къаст авай жегьил вичин рекьелай элкъвенач, къенин юкъуз­ чун шагьидар хьанвайвал, ам вичин карда еке кукIушрив агакьна­. Азербайжанрин бажарагълу­ ашукь Панагь Панагьован сухта­ хьайи Ширина лезги ашукьрин къадим харусенят еке ашкъидивди­ виликди тухвана. И карни чаз ада, шии­рарни манияр теснифиз, неинки вичин хсуси, гьатта вичелай вилик яшамиш хьайи зурба ашукьрин эсерар чуьнгуьрдихъ галаз ашкъидивди халкьдин вилик тамамарунай аквазва.

Вичел чан аламазни Ширин­ Фияви неинки Дагъустандани Уру­сатда, гьатта къецепатан уьл­квей­рани гьуьрметдизни машгьурви­лиз ла­йихлу хьана. Ам вичиз Да­гъус­тандин (лезгийрин) меде­ни­ят­дин векил яз эвер гузвай­ маса уьлквейрин фестивалрани­ мукь­вал-мукьвал сегьнедиз экъечIза­вай­. Амма гьихьтин­ сегьнедал­ экъе­­чIайтIани, гьи уьл­кведиз фейи­тIа­ни, датIана вичин Диде-Ва­тан­дикай фикирна ва и кардалди вичин ивидик дидедин некIедихъ ­галаз кужумнавай лезгивал къалурна.

Ширинан виридалайни рикIел аламукьдайди Францияда кьиле фейи фестивалда сегьнедиз экъечIун хьана. Вичин виридалайни машгьурбурукай сад тир «Дагъустандиз саламар лагь» мани ада гьана тамамарнай. И манидихъ галаз рикIел аламукьдай вакъиа алакъалу я: Францияда ашукь Шириназ, гьуьрмет авун яз, фестиваль агалдай ихтияр ганвай. Адавай и уьлкведикай мани тамамарун тIалабнай (идалай вилик а мани ада тамамарнавай). Амма Ши­рина, са шумуд агъзур касдин вилик сегьнедал экъечIна, Дагъус­тандикай мани лугьуз гатIунна. Чаз адан хва ашукь Айдуна суьгьбет­ авурвал, рагьметлу ашукь Ширина «Халисан ашукьдиз виридалайни багьади адан Ватан я. Девлетлу хахайрини чара уьлквейри адан вилик гьикьван девлетар эцигайтIани, ашукьдиз гьич садрани вичин кьил квадарун хас туш», – гафар тик­рар­дай. 1999-йисан 4-сентябрдиз рагь­метдиз фейи, вичин хайи ватанда фаракъатнавай ашукь Ширинан уьмуьрдикай чна инал авунвайди куьруь суьгьбет я. Эгер газетдин кIелзавайбуруз адакай гегьенш делилрихъ галаз таниш жез кIанзаватIа, 2024-йисуз и цIарарин авторди Махачкъалада чапдай акъудай Ашукь Ширинан «КIанда заз…» ктабдихъ, Мердали Жалилован «Суьгьуьрдин цIар» («Лезги газет» 1997-йисан 21-февраль), Камран Къурбаналиеван «Ашукь Ширин» (Бакуда акъатай «Чирагъ» журнал, 2013-йис, №1) макъалайрихъ галаз таниш хьун меслят къалурзава.

Мегьарамдхуьруьн райондин Бут-Къаз­­майрин хуьре бажарагълу ашукьдин тIвар­цIихъ куьче янава. «Лезги газетдин» и нумрада кIелзавайбурун вилик чна Ашукь Ширинан «Дагъустандиз саламар лагь» манидин гафарни нотаяр гъизва.

Мурад  Саидов

______________________________________________________

Дагъустандиз саламар лагь

Пакаман рагъ, экуьн ярар,

Дагъустандиз саламар лагь.

Йифен шагьвар, вацран нурар,

Дагъустандиз саламар лагь.

Гуьлдал ацукь тавурай хар,

Тахьуй билбил кагьул рахар,

Мани мецел алай вахар,

Дагъустандиз саламар лагь.

Багьа затI жеч Ватандилай,

КIанда Фияр заз чандилай,

Ашукь Ширинан мецелай

Дагъустандиз саламар лагь.

Мани нотайралди кхьейди Мурад Саидов я.

Гафар ва чIалар  – Ашукь Ширин Фиявидинбур