Зун кIевелай инанмиш я хьи, кьадар-кьисметдилай гъейри, диде­дин алхишдихъни къаргъишдихъ веледдин уьмуьрда кьетIен кьисмет ава. Им заз тестикь хьанвай гьакъи­къат я…

Тамамдаказ вичин ихтиярда­ гьатнавай зулун гуьзел береда хайи ерийриз хъфенвай зун дидеди, яргъалди вегьин тавуна, вичин рикI алайбурукай сад тир хурмайрин тарцин бегьерлувал къалуриз салаз тухвана. Са шумуд йисуз «хъелнавай» тарци цIи хъсан бегьер гъанвай. Патав гвай кицикрин таза тарни гьам ири емишри, гьам яруни хъипи пешери пара гуьрчегарнавай, темягь фидайвал акъвазнавай. Дидеди зал ведро яргъи авуна, хурмаяр атIун тапшурмишна. Пичинал чайдан эцигнавайди рикIел хтана, ада кIвализ гьерекатна. АкIаж хьанвай хилерилай за хурмаяр фад атIана. Чи салаз гьахьдайла, заз къуншидин сал, сеткадин а пад, хъсандиз­ михьнавайди акунвай. Ведро ацIур­на, зун са легьзеда аниз килигиз акъвазнавай. Чи патаз мукьва нуьгведин ичин тарцел, хъипини яру хьанвай пешерик какахьна, сад-вад­ ични аламай. Бязи йисара абур атIудай кас тахьана хъуьтIуьзни ала­мукьайди зи рикIел хквезвай. Алатай гатуз, са шумуд варз вилик, зун хуьре авайла, сал килигиз жедай гьалда авачирди, михьиз къараткенрини вергери кьунвайдини зи вилерикай са уьтери карагзавай. Амма гила, михьи авурла, гьелбетда, хъсан хьанва, гьатта лап чIехиди хьиз аквазва. И арада дидеди, пенжердай кьил акъудна, зарафат кваз лагьана:

– Хъсан михьнавани сал Буба­ди? Зи рушани гьакI хъсандиз михьна хъфин герек я.

– Са рахун-луькIуьнни авачиз, икьван хъсан гьавани авайла, сал ми­хьун лезет тушни! – жаваб гана за.

Бубадин халис тIвар, чпин чIехи бубадин хьиз, АбдулнетIиф тир. Хизанда виридалайни гъвечIиди тир адал и тIвар гьеле чIехи бубадал чан аламаз эхцигнавай. Аялар тирла, адан халисан тIвар лугьуз четин тирвиляй, чна адаз «Бубашка»­ лугьузвай. ЧIехи буба рагьметдиз­ фейилани, чун чIехи хьайилани, адан тIвар гьакI яз амукьна. Ам заз такуна, низ чида, шумуд йисар тиртIа. Эхиримжи йисара ам йиса са шумудра хквезвайтIани, чун чал гьалтзавачир. Ам Москвада суд-ду­­вандик акатайди, дустагъда гьатайди, са шумудра кьиникьикайни хкатайди, заз хабар авай. Ада сал михьна лагьайла, зун хиялри яргъариз тухвана, чи аял вахтариз. Ам залай хейлин гъвечIиди тир. Адан чIехи стхани зун – таяр, чна къушаба классра кIелзавай.

Гуьлуьманни Къагьиран хизанда кьуд аял, пуд гадани са руш, чIехи жезвай. Чпел чан аламаз анжах са руш гъуьлуьз гуз агакьна. Гьайиф хьи, гадайрин мехъерардай бахтлу йикъар абуруз акунач. Абур арада са шумуд йис аваз фад рагьметдиз фена. Гадаяр агакьайла, абурун иесивална, лугьудайвал, кьил кьуна мехъерардай кас хьанач. Гьарма сад сана яшамиш жезва исятда. КIвал фадлай ичIи я. Гуьлуьм хала зи рикIел вичин аялриз гзаф къаргъишардай дишегьли яз алама.

– Буба хуьре аваз кьве гьафте кьван я, къе няниз ада вич агъа магьледа авай, вичихъ галаз са классда кIелай Мегьамеда Махачкъаладин аэропортуник хутахзава лугьузвай. АтIун вуна авунва, хурмаярни, за экуьна амаз чранвай таза фуни, инал за маса затI-матIни гьазурнава, чидач ада тухудатIа, самолетдиз пар ихтияр аватIа, – зун хурмаяр авай ведро гваз кIвализ хтайла,  лагьана дидеди. – Къулал алай хуьрек гьазур хьурай, за фена адаз нисинин тIуьн нез ша лугьуда. Вунни хтанвайди чир хьайила, адаз шад жеда. Са хизан хьиз чIехи хьайи аялар я куьн. Гуьлуьман сивин гьайбатри факъир аялар бахтсузна хьи, хваяр пудни вара-зара хьана. Чидач, белки, кьадар-кьисмет я жеди, белки – къаргъишри кIвал михьи авуна…     

Гуьлуьм халади аялрихъ, иллаки рухвайрихъ галаз, михьивал патал «дяве» гзаф чIугвадай. Михьивал женнетдай атанвайди гьавайда лугьузвач. Гьелбетда, гьар са дишегьлидиз михьивал важиблу я. Чи кIвалени михьивилиз гзаф вахт серфзавай. Гьавиляй, чаз гуьгъуьн­лай чир хьайивал, къал акъатуник «чи пайни квай». Чун кIвале са шумуд руш аваз, гьарда вичиз пайнавай везифаяр кьилиз акъудиз, вири чкаяр михьи тирди акурла, Гуьлуьм халадин рикIиз генани «гуж гузвай». Амма мецелди лугьун тавуна, ада аялриз къаргъишар ийиз эгечIдай, чебни – рикIиз тIардайбур. Чидач вучиз акI тиртIа. Гьар гьикI хьайитIани, сабурлувал квадарун, къаргъиш авун дишегьлидал абур гъизвай крар туш. Зи рагьметлу чIе­хи дидеди лугьудайвал, сивяй акъа­тай къаргъиш ченедал алукьда, яни жувахъ, аялрихъ, хизандихъ галукь­да. Иллаки дидедин къаргъиш патаз фидач лугьудай ада. Дидеди­ гьи­кьван хъел атайтIани, велед­риз­ къаргъиш авуна кIандач. ЧIуру кIва­­лах хьайила, виридалайни гзаф рикI тIар жезвайди диде я. Гьавиляй чаз, хизанда чIехи жезвай рушариз иллаки, чIехи дидеди и кар тагькимар тавур югъ жедачир. Адан экуь къамат хьиз, акьулдин тарсарни гзаф вахтара зи рикIел хкведа. За, жув чIехи жердавай, къвердавай гзаф ва мукьвал-мукьвал фикирзава, хизанда чIехи дидеярни бубаяр аваз яшамиш хьун, ахьтин мумкинвал хьун чIехи бахт я. Къенин юкъуз ра­кIарай къвез агакьзамазди кьилди яшамиш жез кIанзавай чи девирдин сусарикайни, абурун къуллугъда акъвазнавай чи кьегьал рухвайрикай мад сеферда рахада зун.

– Гуьлуьман амай аялар хтайла, ара-ара акъатда, Бубади чал кьил чIугун тавуна гьич садрани хъфидайди туш. Аллагь вичелай рази хьурай! – дидедин алхишдин гафари зун хиялрикай хкудна.

За нисинин тIуьн недайвал суфра ачухиз гьазурвилер аквазвай. Диде, вичи лагьайвал, Бубадиз эвериз фена. Ваъ. ИкI фад зун хиялри вичин къармахрай ахъайдач. Зани Бубади къунши Загьра дидедиз салай кьурак буранар хутахиз куьмек гайи вахт вилерикай карагзава, на лугьуди ам мукьвара хьайи кар я. Пакамахъни нянихъ мекьи жезвайтIани, гьаваяр гьеле чимизмай. Им нисинин вахт тир. Зун кIула портфелни аваз мектебдай хквезвай. Мектебдин гьаятдай акациядин чIехи тарцин пешерикай дидедиз кIватIнавай кIунчIни зи гъиле авай. Чпин варцел гъвечIи куьсридал къунши Загьра диде ацукьнавай.

– Чан дидедин, вуч хабарар ава мектебдин магьлейра, ви тарсар гьикI ава? – хабар кьуна ада, зи саламдиз жаваб гайидалай кьулухъ.

– Къариб хабар авач, тарсарни хъсанзава, – куьрелди жаваб гана за.

Хуьруьн агъа кьиляй мектебдай кIвализ хкведалди рекьени са кьадар вахт хьанвай. Гишинни тир, гьавиляй за кIвализ тади ийизвай. Яшлу дишегьлиди, гьелбетда, и кар кьатIанваз, давамарда:

– Чан дидедин, кIвализ хъфена парталар дегишарна, ваз, са куьмекни къачуна, салай буранар хутахиз ша. Дидеди таза фуни чранва, мукашни ава. Сифте чна фу неда. 

– Хъсан я, зун геж тавуна къведа, – жаваб гана за. ЧIехибуру са кар буюрмишайла, чаз шад жедайди тир.

Вини кьил са цIуд декьикьа­ кIва­ле хьанатIа, мад хьанач, зун Загьра дидедин патав физ чи варцел алай. Къуншидин кIваляй къаргъишрин ахьтин ван акъатна­ хьи, зи рикIиз пис хьана. Къаргъи­шар авун патал аялрикай яраб ни вуч авунватIа? КIвачер-гъилер­ га­латайтIа, яраб низ пис жеда­тIа?­­ КIвал михьи хьурай вучиз лу­гьузватIа? Ихьтин фикирри зи кьилиз мадни тIал акъудзавай. Зун и кIвалерин виликай Загьра дидедин кьилив физ тежез кичIела амукьнай. Гьа и арада заз пенжердай хкадариз гьазур хьанвай Буба акуна…

Вич лугьумир кьван кьацIанвай кIвачин къапар аламаз ам гурарин кIаник квай кварцяй яд хъваз фена. И арада кIвализ хтай Гуьлуьм халадай вичин къайдада «ван акъатна». Чи девирда «беспилотникар» авайди тир гьар са дидедин гъиле, генани дуьз лагьайтIа, кIвачел. Са тапочка галукьна, кьвед лагьайди галукьдалди кьилиз чара ийиз пенжердай куьчедиз экъечIай Буба за жувахъ галаз, куьмек яз, Гуьлуьм халадик квай хъелни хкатрай лагьана, Загьра дидедин кIвализ тухванай. Фу тIуьн тавунмаз Загьра дидеди чаз буранар хутахдай ихтияр ганачир, амма, туьтуьнал кьван ацIанваз, зи рикIи фу тухваначир… Эхь. Вахтар гзаф алатнава. Амма уьмуьрда са шумуд цIуд йисар алатайтIани, рикIелай тефидай, бейнида дерин чка кьунвай крарни жеда кьван.

Куьчедихъай хтай дидеди мугьман исятда акъатдайдакай, мадни ада «гьисабна» 10 хурмани хьран тек са фу тухудайдакай хабар гана­. За ведрода авай хурмайрикай виридалайни ирибур, иербур хкяза­вай арада Буба атана акъатна. «Ибур «Наташадиз» яни?» лагьана­ жузурла, ам хъуьрена. Хваш-беш авурдалай кьулухъ суфрадихъ суьгь­бетар, рикIел хкунар гзаф хьана. Амма виридалайни зун тажуб авурди, заз гьайиф хьайиди, – дидеди авур къаргъишар Бубадин рикIяй акъатнавачир.

Имара  Мурадова,

Махачкъала шегьер