Диде-бубадиз гьуьрмет авун
(Эвел – 42-нумрада)
Абу Гьурайради (Аллагь рази хьурай вичелай) агакьарнавайвал, Пайгъамбарди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана): «Русвагь хьурай, русвагь хьурай, русвагь хьурай ам, гьи касдал вичин диде-бубадикай сад ва я тахьайтIа абур кьведни кьуьзуь яз гьалтнатIа ва ам Женнетдиз феначтIа». (Яни ихьтин мумкинвал аваз сувабар къазанмишиз хьаначтIа, русвагь хьана ам лугьузва). Абдуллагь ибн ‘Амран (адалайни адан бубадилай Аллагь рази хьурай) гафарилай агакьарнавайвал, Пайгъамбарди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана): «Аллагьдин разивал – диде-бубадин разивиле ава, Аллагьдин хъел – диде-бубадин хъиле ава» (Ат-Тирмизи). Ихьтин мисалар мадни гъиз жеда. Диде-бубадиз гьуьрмет авуникай гьам асгьабри, гьамни алимри гзаф гафар лагьанва.
Гила чун диде-бубадин гьакъиндай веледрин хивевай везифайрикай рахан. Абур са шумуд ава.
Сифте везифа – им диде-буба патал Аллагьдиз дуьа авун я. Аллагьди Нуьгь пайгъамбардикай (Аллагьдин салам хьурай вичиз) рахадайла, Къуръанда лагьанва (71-сура, 28-аят, мана): «Рабби! Багъишламиша (Вуна) заз ва зи диде-бубадиз, ва зи кIвализ муъмин яз атайдаз, ва (гьакIни) муъмин-итимриз ва муъмин -папариз…» Им Нуьгь пайгъамбарди (Аллагьдин патай салам хьуй вичиз) авунвай дуьа я.
Кьвед лагьай везифа – им диде-бубадиз экъуьгъ тавун я. Абдуллагь ибн Амр ибн аль-Аса (Адалайни адан бубадилай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Пайгъамбарди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана): «Жуван диде-бубадиз экъуьгъун агъур гунагьрик акатзава». Инсанри лагьана: «Бес инсанди вичин диде-бубадиз экъуьгъдани мегер?». Ада лагьана (мана): «Эхь. Ада маса инсандин бубадиз экъуьгъда, муькуьда идан бубадиз экъуьгъда ва ида адан дидедиз экъуьгъда, муькуьда, жаваб яз, идан дидедиз экъуьгъда» (Бухарий, Муслим).
Пуд лагьай везифа – им диде-бубадиз диндиз эвер гун я. Абу Гьурайради (Аллагь рази хьурай вичелай) ачухзава: «Зи диде мажуси (язычница) тир вахтунда за адаз Аллагьдин дин кьабулун патал эвер гузвай. Са юкъуз за нубатдин сеферда жуван дидедиз дин кьабулун патал эвер гудайла, ада Пайгъамбардин (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) тIварцIихъ эдебсуз гафар лагьана. Зун, вилерал накъвар алаз, Пайгъамбардин (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) патав атана ва лагьана (мана): «Я РасулюЛЛагь! За жуван дидедиз Аллагьдин дин кьабулун патал эвер гана, ам (лагьайтIа) вакай чIурукIа рахана. Аллагьдивай тIалаба Ада ам дуьз рекьел эцигун патал». Пайгъамбарди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана): «Я Аллагь, Абу Гьурайрадин диде дуьз рекьел эциг!» Идалай гуьгъуьниз зун шад яз кIвализ рекье гьатна. РакIарив ахгакьайла, дидедиз зи кIвачерин ванер атана (ва) заз алай чкадал акъвазун эмирна. Ахпа ада гъусул къачуна (беден чуьхвена), (парталар) алукIна зи патав экъечIна, лагьана: «Абу Гьурайра! За шагьидвал гъизва авачирди иллагьияр, (тек са) Аллагьдилай гъейри ва Мугьаммад Адан лукI ва расул тирди”. Зун мад вилерал накъвар алаз Пайгъамбардин (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) патав хтана ва лагьана: “Я РасулюЛЛагь, гьакъикъатда, Аллагьди ви дуьадиз жаваб гана ва Абу Гьурайрадин диде дуьз рекьел эцигна» (Сагьигь Муслим).
Кьуд лагьай везифа – им жуван девлетдикай сифтени-сифте диде-бубадиз харж авун я. Аллагьди Къуръанда лугьузва (2-сура, 215-аят, мана): «Абуру («асгь́абри») вавай чпи (Аллагьдин рекье) вуч (ва низ) харж ийидатIа хабар кьазва. Лагь: «Вуч куьне харж авуртIани хийирдикай (мал-девлетдикай) ам – диде-бубадиз, мукьва-кьилийриз, етимриз, кесибриз, (куьмекдиз муьгьтеж) рекьевай касдиз гун лазим я. Ва вуч хийир кар куьне авуртIани, – гьакъикъатда Аллагьдиз ам чизва». 19-сурадин 41-45-аятра Аллагьди лугьузва (мана): «Ва рикIел гъваш (вуна) и Ктабда Ибрагьимакай (кIела: Къуръандай адан хабардикай). – Гьакъикъатда, ам сидди́кь (лап керчек муъмин кас), (ва) пайгъамбар тир. – (41) Ада вичин бубадиз лагьай чIавуз: «Я зи буба! Вучиз вуна (вичиз) ван къвен тийизвай, (вичиз) акун тийизвай, ва вичивай ваз са куьнинни (я зарардикай хуьдай, я менфят гудай) куьмек тежедай шейиниз (бутариз) ибадатзава? (42) Я зи буба! Гьакъикъатда, заз (Аллагьдин патай) атанва чирвилер ваз атун тавунвай (чирвилерикай); (гьавиляй) табий хьухь вун заз (за эверзавай карда) – за ваз дуьз рехъ къалурда (дуьз рекьеваз тухуда)! (43) Я зи буба, (вуна) шейтIандиз ибадатмир (адаз табий хьана маса гъуцариз ибадатиз): гьакъикъатда, шейтIан Мергьяматлудаз лап асиди я! (44) Я зи буба! Заз кичIезва (вун куфрдал алаз рекьиз ва) вав Мергьяматлудан патай азаб хкIаз ва вакай шейтIандиз юлдаш жез (ЦIа)!» (45)»
(КьатI ама)
Гьасамудин Сефибегован
«Жуьмя йикъан вязер» ктабдай.
Макъала, са бязи дегишвилер кухтуна, куьруь авуна гузва.