Аллагь-Таалади Вичин тамам камаллувиляй са вахтариз муькуь вахтарилай ва са чкайриз муькуь чкайрилай артуханвал, вини дережа ва кьетIенвилер ганва. Дугъриданни, Ада вири заманайрикай рамазандин  вацраз амай варцарин винел зурба лайихлувилер гана, адан эгьмият ва метлеблувал чIехи авунва, рамазандин варз амай вар­царин арада амай гъетерин арада рагъ хьиз я.

И вацран зурба метлеблувилерикай ва чIехи лайихлувилерикай я:

1. Рамазандин вацра Аллагь-Таалади вири инсаниятдиз талукь, виридаз чарасуз герек тир, виридалайни зурба Ктаб (Къуръан)­ ракъурнава - вирибуруз Дуьз рекьин регьбервал яз!  Ам я тек сад тир рехъ инсаният и дуьньяда бахтлу жедай ва Эхиратда саламатвиле жедай - вучиз лагьайтIа, ам абурун Халикьдин патай я!

Аллагь-Таалади лугьузва (2-сура, 185-аят, мана): «(Ферз сив хуьдай гьисабай­ йи­къар) - Рамазандин варз я, виче­ Къуръан­ (авудна) ракъурнавай - инсанриз Дуьз ре­кьин регьбервал яз, ачух делилар яз Дуьз рекьин ва фаркь авунин (гьахъ ва таб чара авунин). Ва низ квекай а варз алукьайтIа (вуж квекай Рамазандин вацра аваз хьайитIа), къуй ада а вацран къене сив хуьрай, ва вуж азарлу яз хьайитIа ва я рекье аваз хьайитIа (ва гьавиляй сив хуьн тавуртIа), гьа кьадар сивер маса йи­къарикай (хуьн лазим я)…». И аятда Аллагь-Таалади рамазандин вацра сифте ла­йихлувилерикай яз къалурнава Къуръан­ ракъурун! Гьавиляй чIехи алимри лугьузва: рамазандин вацра ийидай диндар крарикай - ферз сив хуьнилай гъейри - сифтеди Къуръан­ кIелун, адал фикир-фагьумун, адай чирвилер къачун я!

2. Рамазандин вацра ава «Лайлат-уль-Къадр» - йисан къене авай виридалайни зурба ва метлеблу йиф.

Аллагь-Таалади лугьузва (97-сура, мана): «Гьакъикъатда, Чна ам (Къуръан) - «Лайлат-уль-Къадр»-диз (Аллагьдин вилик еке къадир ва лайихвал авай йи­физ)  (авудна)  ракъурнава!­ ­ (а  йиф рамазан­­дин вацра ава) (1) Ва ваз вуч чида­ вуч ятIа «Лайлат-уль-Къадр» (гзаф лайих­вал ва еке къадир авай йиф)? (2) «Лайлат-уль-­Къадр» (еке къа­дир ва чIе­хи дережа авай йиф) - агъзур вацралай хийирлу я (ам гзаф бер­екатлу йиф я - а са йифиз авур диндар крар агъзур йисан къене авур диндар крарилай хийирлу я, артух я)! (3) Адан (а йифен) къене малаикар­ ва Руь́гь (Жабраил) гзаф (сефер) эвичI­зава (чилел) чпин Раббидин изиндалди гьар са эмирдин гьа­къин­дай ганвай. (4) Ам (а йиф) - саламатвал я (вири писвиле­ри­кай, хийир ва берекат я, салам ва теб­рикни малаикрин патай) та экуьнин лаз экъечIдалди (5)».

3. Аллагь-Таалади цавай Къуръандин­ аятар ракъуриз башламишайла, и кар лап зурба вакъиа тирвиляй цаварин ва чилин гьалар дегиш хьана. Идакай Къуръандин ва гьадисрин делилри субутзава:

Къуръанда лагьанва (72-сура, 9-10- ая­­тар, мана): «Ва, дугъриданни­, чун (жи­нерар) ацукьзавай анрикай (ца­ва­рикай) яб акалун патал ацукьдай­ чкайрал, амма гила ни яб акализ хьайи­­­тIа­ (чинеба малаикрихъ яб акална гафар­ чуьнуьхун патал), адаз вич гуьзетза­вай ялав квай гъед жагъида­ (кана тергдай)! (9) Ва, дугъриданни,­ чаз чизвач (а кардалди чи Раббидиз) чилел­ алайбуруз писвал авун кIан хьанвани, я тахьайтIа, абурун Раббидиз кIан хьанвани абуруз менфят гуз (Дуьз рехъ къалуриз) (виликдай, чи Пайгъамбар (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) ракъурдалди, жинерри, цавуз хкаж жез, малаикрин рахунрихъ яб акализ, са бязи гафар чуьнуьхиз, чилел алай фалчи ксарив агакьариз, инсанар рекьяй акъудиз авай. Амма чи Пайгъамбардиз (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз), Къуръан­дин аятар авудиз башламишайла, жи­нерривай мад цавара малаикрин гафарихъ яб акализ хъхьанач. Гьавиляй, чпиз яб акалун къадагъа хьанвайла, жинерри лугьуз хьана чпин арада: ана са вуч кар ятIани хьанва). (10)?!»

Пайгъамбардин (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) гьадисда лагьанва­ (ма­на): «Рамазандин варз атайла (алукьай­ла), Женнетдин варар ахъа жезва, ва Же­гьеннемдин варар агал жезва,­ ва шей­­тIанар кутIунзава» (Бухарий, Муслим).

Къуръан виридалайни зурба ва хъсан Ктаб тирвиляй Аллагь-Таалади ам гваз ракъурай Джибриль малаик вирида­лайни лайихлу (хъсан) ва зурба малаик яз авунва, ва виче ам ракъурай рамазандин варз виридалайни хъсан ва метлеблу варз яз авунва, ва ам атай «Лай­лат-уль-Къадр» йиф - виридалайни хъсан ва метлеблу йиф яз авунва, ва ам атай Пайгъамбар виридалайни хъсан ва лайихлу пайгъамбар ва расул (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) яз авунва, ва атанвай уьммет виридалайни хъсан ва лайихлу уьммет яз авунва, ва ам атай чка - Мекка виридалайни хъсан ва лайих­лу чка яз авунва! И крар вири Къуръан­дин зурба берекатрикай я!

Аллагь-Таалади лугьузва (44-сура,­ 3-аят­,­ мана): «Гьакъикъатда, Чна ам бере­катлу йифиз (рамазандин вацра «Лайлат-уль-­Къадр»-йифиз) (авудна) ракъурнава...»­

Абу-Гьурайра асгьабдилай (Аллагь рази хьуй вичелай) атанвай гьадисда Пайгъамбарди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьанва: «Атанва квез рамазандин варз - берекатлу варз…!»

Гьакъикъатда, Аллагь-Таалади важиблу авунва сив хуьн мусурман уьмметдиз, Ада виликдай хьайи уьмметризни важиблу авурвал. Аллагь-Таалади лугьузва (2-сура, 183-аят, мана): «Эй иман гъанвайбур! Ферз авунва квел (важиблу авунва квез) сив хуьн, квелай вилик хьайибурузни ферз авурвал, квез (Аллагьдихъай) кичIе хьун патал».

ЧIехи алим аль-къадий Абубакр ибн аль-Арабий аль Ма́ликийди лугьузва: «Ча­­лай вилик хьайи уьмметрин сив хуьнин­ къайда тир: жув хуьн гафар лугьуникай (рахадай ихтияр авачир), тIуьникай, хъуникай - аниз килигна абур четин гьалда авай, амма Аллагьди чи уьмметдиз регьятарна сив хуьнин вахтунин са пай - йифен вахт - хкудна, ва хкудна сив хуьнин кардин са пайни - рахадай ихтияр тахьун - ва чаз а кар ихтияр гана». (Ибн Касир 3/I24; Ибн Жарир I6/56; аль-КъуртIубий 11/98).

Чаз, мусурманриз, рамазандин вацра сивер хуьн гьижрадин кьвед лагьай йисуз ферз авуна.

Мугьаммад Пайгъамбарди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) кIуьд рамазандин вацра сивер хвенай ва а кIуьдакай ирид варз къанни кIуьд йикъакай ибарат тир.

Чна дуьа ийизва Аллагьдиз ва тIа­лаб­зава Адавай и алай рамазандин вацра чна хвейи сивер, авур кпIар, ибадатар, гайи садакьаяр кьабулун, чи гунагьрилай гъил къачун, чаз сувабар кхьин, чун имандал мягькемарун, Женнет кьисметун ва вири мусурманрин гаф сад авун! Я Аллагь! Вуна чаз мадни гзаф йисара рамазандин варз кьисмет-кьадар ая! Амин!

Ямин  Мегьамедов,

диндин алим