Мегьарамдхуьруьн райондин Вини Хуьрелрин агьалийри 1966-йисан апрелдиз дуьзендиз куьч хьун меслятна. Вучиз лагьайтIа, гьа чIавуз хьайи залзалай­ри жемятдиз еке зиянар гана, гзаф кIва­лер чкIана. Яваш-яваш гьарда, вичин кIва­лерик кумай виже къведай дестек, кIарас хкудиз, дугуна ери-бине кутуна.

ЧIехи бубайрин ватан тирвиляй чун, же­гьилар, яргъарай Урусатдай хтайла, гагь-гагь вини (куьгьне) хуьруьз хкаж жедай.­

Чи буба Кьасума (Шамсибаладин хва, «БачIарар» тухумдин векил) гьамиша чаз мус вини хуьруьз акъатайтIани, мискIиндиз са вил вегь лугьудай. Вучиз­ лагьайтIа, Вини Хуьрелрин хуьревай мис­кIин, кьве виш йисан вилик чи чIехи бубайрикай тир Рагьимхана эцигайди я. Ам гьа чIавуз хуьруьн кавха тир.

Рагьимхан буба вичин девирда кIва­чи-кIвачи гьаждал фенай. Элкъвена хайи хуьруьз хтайла, адан кIвализ неинки са хуьруьнвияр, гьакIни патарив гвай хуьрерин агьалияр атанай. А вахтара гьаждал фин чIехи алакьун, лишанлу вакъиа хьиз кьабулзавай.

Рагьимхан бубади вичиз акур-та­кур­да­кай, Меккада авай мусурманрин­ имандин кIевивиликай, гьанра авай мис­кIин­ри­кай ихтилатарна ва вичихъни хуьре мис­кIин эцигдай къаст авайдакай хабарна. Хуьруьн кавха Рагьимхан бубадин гаф вирида­ кьабулна ва хуьруьнвийрин куьмекни галаз, кьиле Рагьимхан буба аваз, са вацра Вини Хуьрелдал мискIин эцигна куьтягьнай…

Вири хуьрелвияр дугуниз куьч хьайила, вини хуьре амукьайди тек са хизан (кIвал) хьана: чи эме Зильфихан ва адан уьмуьр­дин юлдаш Мегьамед. Чи бубади абурувай мискIиндихъ гелкъуьн гзаф тIалабдай. Чпелай Аллагь рази хьуй, Женнет кьисмет хьурай, лап эхирдалди мискIиндал абурун гъил алаз хьана.

Эхиримжи 20 йисуз, килигдай касни авачиз, къавар алатна, цлара яд гьатна­, мискIин саки гъиляй фенвай. Чун мус кIватI хьайитIани (жуьреба-жуьре шегьер­ра яшамиш жезвай стхаярни вахар), Гьажибег стхади датIана мискIиндин ихтилат ийидай. Дуьз рахайтIа, мискIин чи тухумдин (БачIаррин) ва хуьруьн дамах я. 200 йисан тарих авай мискIинар вири хуьрера авач эхир!

МискIиндин цла авай араб чIалал кхьинар авунвай къванцин чешмедин текст лезги чIалаз элкъуьрайла, чун генани шад хьана: ам 200 йис идалай вилик гьакъикъатдани чи чIехи буба Рагьимхана эцигайди нубатдин сеферда тестикь хьана.

Кьве йисан вилик Гьажибег, устIарар кьуна, мискIиндин дараматда цIийикIа туь­кIуьр хъувунин кIвалахрив эгечIна.

Гьаятда саки 100 кас кьван гьакьдай кьур (беседка) туькIуьрна. Хуьруьн жемятдилайни Аллагь рази хьурай, бязибуру чпин патай чилик экIядай гамар ва гебеяр пишкешна.

ЦIийикIа туькIуьр хъувунин кIвалахар акьалтIарайдалай кьулухъ стха Гьажибега чун, 4 вах, санал кIватIна, чал меслят авуна:

«Чи тухум гзаф екеди я. Анжах чи йи­къарин несилриз садаз-сад хъсандиз­ чизвач, сада-садан дердидикай хабар­ кьазвач, гзаф адетар квахьзава. Зи къаст я, вахар, куь куьмекдалди, йиса садра хьайи­тIани, чи мукьва-кьилияр, хуьруьнбур куьгь­не мискIиндин гьаятда кIватIун…»

Гьахъ рахайтIа, чавай и кар кьилиз­ акъудиз жеда лагьана, чун са акьван агъан­­вачир. Гьар гьикI ятIани, стхадин гаф чна, вахари, чилел вегьенач.

Шукур Аллагьдиз, стхадин къаст кьилиз­ акъатна. Алай йисан 12-июлдиз чи мукьва-кьилияр, хуьруьнвияр, ярар-дус­тар, аяларни галаз, Вини Хуьрелдал­, стха Гьажибега туькIуьрнавай кьурук кIватI хьана. 124 кас. Гзаф чими, хуш их­­тилатар­ ийиз, жегьил вахтар, диде-бу­ба­яр рикIел хкиз, ачух суфрайрихъ югъ акъудна. Им чун кIватI жез кьвед лагьай йис я (шаз, 12-июлдиз, 90 кас кIватI хьанай). Мукьвавилин алакъаяр мягькемарзавай хъсан адет хьанва. Гьавиляй вири мугьманри Гьажибег стхадивай тIалабна – и адет жезмай кьван хуьн.

Аллагьдин куьмекдалди хуьда. Вини Хуьрелрин мискIиндин рак виридаз ачух я. Ма­къа­ла заз жува кхьенвай «Хуьруьз савкьат» шиирдалди акьалтIариз кIан­зава:

Дагъдин хурал лап дамахдив
Лацу мискIин акъвазнава.
Килигмир куьн адан яшдиз,
Къванцин цла къуват ама.

Дуьзендиз куьч хьана жемят,
Квез анрикай шегьерар хьуй.
Хуьруьн абур - лацу савкьат,
Ви къапуяр агал тахьуй.

Кьве виш яш ви хьанватIани,
Дувулар ви гужлубур я.
Хуьруьн кавха тир Рагьимхан
Сад Аллагьди гайи кас я.

Гьажи стха хьана вилик,
Дараматрал гъил элкъуьриз,
Тухум-тара кIватIна вири,
Мукьвавилин муьгъ туькIуьриз.

Марият Саидова