1-сентябрь. Чирвилерин югъ. Россиядин вири регионра ам шаддиз, зурба сувар хьиз къаршиламишна ва кьиле тухвана. Уьлкведин просвещенидин министр Сергей Кравцова малумарайвал, 1-сентябр­диз вири регионрин школайри 17,6 млн аялдиз чпин ракIарар ачухна. Абурукай 1,5 млн аялди сад лагьай сеферда школадиз камар къачуна. Дагъустандикай рахайтIа, и юкъуз 490 агъзурдав агакьна аялар партайрихъ ацукьна, абурукай 46 агъзур – сад лагьай классдин.

Эхиримжи вад йисуз республикадин регьберри образованидин хилез кье­тIен фикир гана. Шегьерра ва районра­ цIудралди цIийи школаяр ишлемишиз вахкана, са шумуд виш школа бинедилай ремонтна. Гилани, 1-сентябрдиз, рес­­публикада цIийи ирид школади аялриз чпин ракIарар ачухна: Махачкъалада, Хасавюртда, Къизилюртда ва Какамахи, Пятилетка, Байрамаул хуьрера.

Хасавюртда цIийи школа шад гьалара ачухай мярекатда Дагъустан Респуб­ликадин Кьилин везифаяр вахтуналди тамамарзавай Федор Щукинани иштиракна. Линейкадив эгечIдалди, мугьманри, школадин коллективди, шегьерэгьлийри Советрин Союздин Игит Ханпаша­ Нурадилован памятникдал (ам цIийи школадин мулкуна ава) цуьквер эцигна.

РикIел хкайвал, Ханпаша Нурадилов­ пулеметчик тир. Ада фашистар терг авунин карда еке викIегьвал, жуьрэтлу­вал къалурна. Ватандин ЧIехи дяведин тарих­да адан тIвар къизилдин гьарфаралди кхьенва. Эхиримжи женг ада 1942-йисан 12-сентябрдиз тухвана­. И женгина ада 250 фашист ва абурун­ кьве пулемет тергна. 1943-йисан 17-апрелдиз­, телеф хьайидалай гуьгъуьниз, Нурадиловаз Со­ветрин Союздин Игитвилин тIвар гана.  

1150 аял гьакьдай цIийи школадин дарамат государстводин «Образование вилик тухун» программадин сергьятра аваз эцигна. Дараматди алай аямдин вири истемишунриз жаваб гузва. Ана 57 кабинет, 575 аялдивай хуьрекар нез жедай столовой, спортдин ва актовый залар ава.

Региондин регьбер Федор Щукина мектебдин коллективдиз, аялриз ва абурун диде-бубайриз цIийи школа мубаракна:

«Сад лагьай сентябрь чIехибурун рикIелни аялвилин шад легьзеяр хкизвай пара хъсан югъ я. Куьн патал, аялар, ам мадни вижевай югъ я. Гатун варцара ял ягъайдалай гуьгъуьниз куьн мад муаллимрихъ, дустарихъ, юлдашрихъ галаз гуьруьшмиш хъжезва.

Виридаз чизвайвал, цIинин йис уьл­кведин Президент Владимир Путина Россиядин халкьарин садвилинди яз малумарна. Гзаф миллетар яшамиш жезвай Дагъустан патал и тема гьамиша важиблуди, кьетIенди я. Заз чидайвал, цIийиз ачухнавай школадани республикадин жуьреба-жуьре халкьарин векилри кIелда. Гьавиляй классра, мектебда халкьарин дуствилин, садвилин тема кьилиндаз элкъуьрун герек я».

 Региондин Кьили къейд авурвал, рес­публикада 1-сентябрдиз цIийи школаярни аялрин бахчаяр ачухна. Са рахунни алач, абур агъзурралди аялризни диде бубайриз хъсан савкьатар я. ЦIийи мектебра 2,4 агъзур аялди кIелда. Кьилди къачуртIа, Байрамаулдин школада – 604 аялди, Пятилеткадин школада –   300, Какамахидин – 220, Къизилюртдин 1-нумрадин школада – 150 аялди.

Аялрин бахча Дербент шегьерда ачухна. Ана 120 аялди тербия къачуда.

Ф. Щукина къейд авурвал, образованидин идарайра къулай шартIар тешкилунин, школаяр алай аямдин тадарак­ралди таъминарунин кIвалах мадни давамарда. Ада кIелунра ва гележегдин ­уьмуьрда аялрихъ агалкьунар хьана кIан­­завайдакай лагьана.

*  *  *

Гъилевай йисуз, «Аялар школадиз гьазура» серенжемдин сергьятра аваз, Дагъустандин 2,5 агъзур аялдив куьмек агакьна. Ам яшайишдин рекьяй къуллугъдай идарайри республикадин вири шегьерра ва районра кьиле тухвана. Школадиз сифте яз физвай аялриз куьмек гудайла, яшайишдин шартIар бинедиз къачуна. Сифте нубатда гзаф аялар авай, агьвал тIимил тир хизанрин ва дяведин махсус серенжемда иштиракзавайбурун аялриз мектебда герек къвезвай шейэр (школадин форма, кIвачин къапар, портфелар, ктабар, дафтарар, ручкаяр, карандашар…) гана.

Эхиримжи пуд йисуз, «Аялар школа­диз гьазура» серенжемдин сергьятра аваз, 10 агъзурдалай гзаф аялриз куьмек гана. И кар лап хъсан адетдиз элкъвезва. Яшайишдин къуллугъдин идарай­рихъ галаз сад хьиз адак меценатри, карчийри ва маса агьалийрини чпин пай кутазва. И серенжемдик цIи РД-дин Гьукуматдин Председатель Мегьамед Рамазановни экечIна. РД-дин зегьметдин министрдин везифаяр вахтуналди тамамарзавай Мегьамедзагьид Кихасурова лагьайвал, и кIвалах гележегдани давамарда.

Хийир  Эмиров