Къурбан Багьадзиев 1999-йисуз Махачкъалада дидедиз хьана. Мектебдилай кьулухъ хъсан къиметар аваз автомобилринни рекьерин колледж акьалтIарай жегьил Моск­вадин автомобилринни рекьерин гостехуниверситетдик экечIна. Вуздилай кьулухъ ада «Государственное и муниципальное управление» пешекарвиляй, вири вадар аваз, ДГУ-да магистратурани куьтягьна.

Пешекарвилин рехъ Къ. Багьадзиева жегьилрин месэлайриз талукь гьукуматдин сия­сатдихъ галаз алакъалу авуна. 2020-йисалай ада РД-дин жегьилрин крарин рекьяй министерстводин жегьилрин центрада кIвалахиз гатIунна: сифте – кьилин пешекар, гуьгъуьнлай ватанпересвилин тербиядин месэлайрал машгъул жезвай отделдин начальник яз.

Идалай кьулухъ Къ. Багьадзиева ватанпересвилин тербиядин ва жегьилар армиядиз фидалди вилик герек тир гьазурвал акунин рекьяй кардик квай центрадин директордин заместителдин, студентрихъ ва муниципальный тешкилатрихъ галаз кIвалах тухузвай отделдин регьбердин везифаяр тамамарна. 2024-йисан январдилай РД-дин информациядин ва печатдин Агентствода кIвалахиз гатIунна. Ина жегьил пешекардал сифте проектный управленидин отделдин кьилин экспертдин, ахпани СМИ-рихъ галаз алакъалу ва абуруз куьмекдай отделдин консультантдин везифаяр ихтибарна.

Къ. Багьадзиев гьукуматдин сиясатдин, информациядин хатасузвилин, жегьилрин сиясатдин, терроризмдинни экстремизмдин профилактикадин месэлайрай макъалаяр кхьизвай журналист, РД-дин Кьилин грантар патал малумарай конкурс­дин гъалибчи, РФ-дин журналистрин союздин член, Россиядин гьуьрметлу донор я.

Къейд ийин хьи, Агентство амай чIавуз ана терроризмдинни экстремизмдин идеологиядиз акси месэлайрал машгъул жезвай кьилдин отдел авай. Адан кьисмет гьихьтинди хьана? Йисан эвел кьиляй малумарай конкурсар къуватда амани? Агентстводи виликдай муниципалитетра гьихьтин кIвалах кьиле тухузвай ва и кар гила давам жедани? И ва са жерге маса суалриз са кьадар йисара РД-дин информациядин ва печатдин Агентствода СМИ-рихъ галаз алакъа­лу ва абуруз куьмекдай отделдин пешекар Къурбан Багьадзиева жавабар гузва.

– Къурбан стха, информациядин ва печатдин Агентствода вуна терроризмдинни экстремизмдин профилактикадихъ галаз алакъалу кIвалах идара ийизвай. Вун авай отделдин везифайрик мад гьихьтинбур акатзавай?

– СМИ-рихъ галаз алакъалу ва абуруз­ куьмекдай отделда за кьиле тухузвай кIва­лахдин асул хилерикай сад терроризмдинни экстремизмдин профилактикадиз талукь яз кьиле тухузвай мярекатар информациядинни аналитикадин жигьетдай бегьемарун (информационное сопровождение) акатзавай. Аналитикадинни гьахъ-гьи­сабдин мате­риалар, герек справкаяр, методикадин ре­кьяй теклифар, меслятар гьазурун, рес­пуб­ли­кадин ва муниципалитетрин СМИ-рихъ, гьукумдин органрихъ, муниципалитет­рин тешкилатрин администрацийрихъ галаз ала­къаяр хуьн зи везифайрик акатзавай.

Идахъ галаз санал профилактикадин контент (видеороликар, СМИ-яр патал тек­ли­фар, малуматрин карточкаяр) гьазурунал, сетдиз акъатзавай материалрал гуьзчивал тухунални машгъул жезвай. И рекье асул кIвалах 2024-2028-йисара Россиядин Федерацияда терроризмдин идеологиядиз аксивалунин жигьетдай кьабулнавай комплексный пландин, терроризмдиз акси милли комитетди ва Дагъустанда авай терроризмдиз акси комиссияди кьабулнавай къараррин сергьятра аваз тешкилзавай.

Санлай къачурла, им чIехи ва жавабдар­ кIвалах тир. Терроримздиз информация­дин­ рекьяй аксивал авун СМИ-ра тайин­ кьа­дарда аваз макъалаяр чап авуналди­ акьалтIзавач. Сифте нубатда, макъала гьихь­тин аудитория патал гьазурзаватIа, инсанар адан гъавурда акьадатIа, адакай жегьилри менфят къачудатIа, ам жемиятдин­ гегьенш къатари кIелдатIа тайинарна кIан­за­ва. Гьавиляй жуван кIвалахда зун кьадардиз ваъ, еридиз гзаф фикир гуз алахъна.

– Малум тирвал, РД-дин информациядин ва печатдин Агентстводи, терроризмдиз аксивалдай комплексный программадин сергьятра аваз, гьар йисуз СМИ-рин векилрин арада конкурсар тешкилзавай, проектар кьилиз акъудун патал грантар чара ийизвай. И кар давам жедани?

– Профилактикадин хъсан еридин контент арадал гъун патал, гьакъикъатдани, гьар йисуз республикадин СМИ-рин арада махсус конкурсар тешкилзавай. И кар идалай кьулухъни цIийи министерстводин къаюмвилик кваз давам жеда.

Конкурсрикай тIимил гегьеншдиз рахай­тIа, абурукай сад терроризмдинни экстремизмдин идеологиядиз аксивал авунин темадиз талукьди я. Журналистри газетра, сайтра акъатнавай макъалаяр, телевидени­дин ва видеоматериалар гьазурзава ва конкурсдин жюриди, абурукай виридалайни чрай­бур хкяна, къейдзава.

Идалай гъейри, терроризмдин профилактикадиз талукьарнавай жуьреба-жуьре проектар кьилиз акъудун патал грантрин конкурсни тешкилзава. Грантар неинки са урус чIалал, гьакIни Дагъустандин халкьарин чIаларал гьазурзавай проектризни чара ийизва. 2025-йисуз малумарай конкурсдин номинацийрик гьатта терроризмдиз аксивал авунин темадай хайи чIаларал кхьенвай яратмишунрин эсеррин номинацияни квай.

Зи фикирдалди, ихьтин конкурсар тухун­ кар алай месэлайрикай сад я. Абурун нетижада терроризмдин профилактикадиз талукьарнавай хъсан, чранвай макъалаяр, маса материалар арадал къвезва. Авторри чпин теклифар гузва, меслятар къалурзава. Мадни, конкурсда гъалиб хьунин къаст авай журналист, материал гьазурдайла, и кардив рикIивай, кьетIендиз эгечIзава. КIвалахдин рекьяй ганвай тапшуругъ кьилиз акъудун яз, газет патал гьазурзавай адетдин ва я нубатдин макъаладинни конкурсдиз вугузвай макъаладин арада, са шакни алачиз, тафават жеда. Генани керчекдиз лагьайтIа, конкурсдин материал са шумуд рекьяй тамамди, дигмиш хьанвайди жеда. Гьавиляй конкурсри, гьакъикъатдани, надир контент арадал гъуниз таъсирзава.

– РД-дин информациядин ва печатдин Агентстводи республикадин муниципалитетрин администрацийрихъ галаз­ терроризмдин профилактикадин гьа­­­къин­­дай кIвалах кьиле тухузвай. Ам кве­кай­ ибарат тир?

– Асул гьисабдай и кIвалахдин кьилин макьсад, чкайрал физ, районра, шегьерра терроризмдинни экстремизмдин профилактикадиз талукь яз тешкилзавай мярекатар СМИ-рин такьатра къейдзавай къайдайриз къимет гуникай, зайиф ва агалкьунар авай терефар винел акъудуникай, герек дуь­шуьш­ра методикадин рекьяй куьмек авуникай ибарат тир. Вични АТК-ди тестикьарнавай пландин бинедаллаз тешкилзавай.

Тайин са райондиз фидалди вилик чна, Агентстводин пешекарри, гьа муниципалитетдин сайт ахтармишзавай, ана, чкадин СМИ-рин такьатра, соцсетра терроризмдин профилактикадин, хатасузвилин месэлаяр ачухарзавай къайдаяр, дережаяр мукьуфдивди чирзавай. Гуьгъуьнлай муниципалитетда кьиле физвай гуьруьшдал веревирдзавай кIвалахдин гьакъиндай пис-хъсан терефрикай рахазвай, кIвалах вилик тухун патал гьихьтин серенжемар кьабулун герек ятIа лугьузвай.

Са гафуналди, им муниципалитетар ахтармишзава лагьай чIал тушир, акси яз, чи къаст профилактикадин кIвалах вилик тухунин карда куьмек гун тир.

– Вун терроризмдин идеологиядиз аксивал авунин месэлайрай макъалаяр кхьизвай журналистни я. Яни и темадай вахъ ви хсуси, тайин фикирар, меслятар, кьатIунар ава. Ви фикирдалди, жегьилар террористрин жергеяр къалинариз алахъзавайбурун къармахра гьат тавун патал вуч авун герек я? Дагъустанда и жигьетдай тухузвай кIвалахдиз вуна гьихьтин къимет гузва?

– Чи йикъара и жигьетдай асул хаталувал рекъемрин дуьньядиз куьч хьанва. Инсан, кIваляй экъечI тавуна, рикIе чIуру ниятар авайбурун есирда гьатунин, таъсирдик акатунин игьтималвал ава. Соцсетар, интернетдин жуьреба-жуьре платформаяр, сайтар себеб яз. Чпин къармахриз чIугваз алахъзавайбур и рекьяй устад пешекарар я, инсан вичиз гьич хабарни авачиз, абурун таъсирдик акатун мумкин я. Гьавиляй жегьилриз «мукъаят хьухь», «гьар нихъ галаз хьайитIани дуствал хуьмир», «шаклу инсанривай къерех хьухь» лугьуналди, месэла гьялиз жезвач. ГъвечIи чIавалай абурухъ галаз кIвалахна кIанзава, абуруз информационный хатасузвал, медиасавадлувал вуч ятIа чирун герек я.

Гзаф дуьшуьшра чпин къармахриз чIуг­вазвайбуру жегьилриз пул теклифзава, маса крар хиве кьазва, ихьтин жуьреда абур чпин чIалал гъиз алахъзава. Инсан желбзавай абурун ихьтин къайдайрикай жегьилдиз виликамаз чирвилер хьун лазим я. И мес­эла тек са хизандин хиве туна виже къведач, хизандихъ галаз мектебди, университетди, жемиятдин маса институтри санал кIвалахун чарасуз я. Нетижа арадал къведайвал.

Санлай къачурла, Дагъустанда ихтилат физвай месэладай къайдадик квай кIвалах тешкилнава, адал гьукумдин жуьреба-жуь­ре органар желбнава. Идалай гъейри, терроризмдиз аксивал авунин жигьетдай чи региондихъ тайин тежрибани ава. Терроризм гзаф хаталу, фендигар тIегъуьн я, гьавиляй адаз акси яз тухузвай профилактикадин кIвалах, алай аямдин технологийрин мумкинвилер фикирда кьуна, датIана тамамариз, вилик тухвана кIанда.

– Агентствода кIвалахзавай чIавуз вуна мукьвал-мукьвал мектебра, вузра жегьилрихъ галаз гуьруьшар тешкилзавай. Абурун фикирар, кьатIунар гьихьтинбур я? Виридалайни пара гьихьтин крариз итижзава?

– Жегьилрихъ галаз зун гьеле РД-дин милли сиясатдин ва динрин крарин рекьяй министерствода кIвалахай йисарилай сих алакъада ава. Ватанпересвилин тербия­дин, экстремизмдин профилактикадин, жуь­реба-жуьре миллетрин ва динрин векил­рин арада авай алакъайрин месэлайриз талукьарна, чна мектебра кIелзавайбурухъ, студентрихъ галаз гзаф кьадар гуьруьшар тухвана.

За кьатIайвал, чи йикъарин жегьилар гзаф активни я. ИкI тирди чна тешкилзавай гуьруьшрал абуру гузвай суалрай аквазва. Бязибуру веревирдзавай месэлайрин гьакъиндай гьатта кьил-кьилел алай теклифарни гузва. Кьилинди – акьалтзавай несилдин векилрихъ галаз абур хъсандиз гъавурда акьазвай абурун чIалалди рахана кIанда. Рекъемрин технологияр вилик фенвай девирда жегьилри итижзавай терефрин кьадарни пара я. Гьавиляй хизанда диде-бубайрин патай датIана абурал гуьзчивал авун герек я. Жаван, гьикьван чирвилер авайди, акьуллуди хьайитIани, жаван я, жуьреба-жуьре «гьавайрин» таъсирдик акатун мумкин я…

– Къурбан, вуна алай вахтунда гьина кIвалахзава? Терроризмдин профилактикадин месэлайрал машгъул хьун давамарзавани?

– Июлдин вацра зун винидихъ тIвар кьур Агентстводай экъечIна. Амма им зи пешекарвилин рехъ, и йисара зун машгъул хьайи месэлаяр акьалтIна лагьай чIал туш.

Захъ РД-дин милли сиясатдин ва динрин крарин рекьяй министерствода кIвалахдай ниятар ава. Исятда конкурсда иштиракзава. Терроризмдин, экстремизмдин профилактикадин месэлаяр заз итижлу, мукьва я. Гьавиляй заз жуван алакьунар, чирвилер и рекье серф ийиз кIанзава. Гьа са вахтунда за алай вахтунда республикада кьиле физвай «Команда Дагестана» проектдизни жуван документар вуганва.

(Макъала РД-дин информациядин ва печатдин Агентстводи агьалийрин, сифте нубатда жегьилрин арада  терро­ризмдиз акси дуьньякьатIунар арадал гъун патал кардик кутунвай проектдин сергьятра аваз гьазурнава).

Мегьамед  Ибрагьимов