(Эвел - 2024-йисан 34-нумрада, 2025-йисан 36-нумрада, 2026-йисан 1-4, 32-нумрайра)

Сад лагьай муддат.
Чинебан таблигъат тухун

Пуд йисуз кьиле фейи сир яз таблигъат тухун

Малум тирвал, Мекка арабрин диндин меркез тир. Ана Кябедин къуллугъчияр ва вири арабриз пак тир бутрал ва гъуцарин гуьмбетрал къаюмвал ийизвай ва абур хуьзвай инсанар яшамиш жезвай. Гьавиляй и шегьерда са гьихьтин ятIани дегишвилер тун, адавай яргъа тир маса чкайрив гекъигайла, лап четин месэла тир. Ихьтин карди дурумлувал ва кьетIивал тIалабзавай. Гьавиляй ана авай гьалари­ къалурзавай – Меккадин агьалийрик къа­лабулух кутун тавун патал эвелдай таблигъат чинеба кьиле тухун лазим тир.

Сад лагьай десте

Иниз килигна, тIебии кар ам хьана­ хьи, эвелни-эвел Аллагьдин Расулди ﷺ ­Ислам кьабулун вичин лап мукьва инсанриз теклифна, абурук адан хизан ва дус­тар акатзавай. Ада виче берекат аваз аквазвай ва адаз вич, вичизни ам хъсандиз чизвай гьар са касдиз Ислам кьабулуниз эвер гана. Адаз абуруз рикIин сидкьидай Аллагь ва хийирдин крар кIанзавайди чизвай, абурузни Пайгъамбардин ﷺ рикIин чIе­хивиликай ва керчеквиликай хабар авай. И инсанрикай адаз жаваб гайибур адан гьайбатлувилел ва керчеквилел гьич садрани шак тавурбур хьана. Ихьтин инсан­рин сифте кIватIал Исламдин тарихда «Сифтегьан кIвенкIве хьайи­бур»1 яз малум я. Абурукай сад лагьайди Пайгъамбардин ﷺ кайвани ва муъминрин диде Гьадиджа бинт Хувайлид, адалай Аллагь рази хьурай, тир. Ахпа Ислам ада азаднавай лукI Зайд бин Гьариса бин Шурагьбил ал-Калбиди2, адан ﷺ къаюмвилик квай ва гьа чIавуз гъвечIи гада тир имидин хва ‘Али бин Абу ТIалиба, адан кIеви дуст Абу Бакр ас-Сиддикъа, абурулай виридалай Аллагь рази хьурай, кьабулна. Абуру Ислам кьабулуниз эвер гайи сифте сеферда разивилин жаваб ­гана.

Гуьгъуьнлай Абу Бакрани, адалай Аллагь рази хьурай, активвилелди Ислам кьабулуниз эвер гана. Ам инсанриз хуш кас тир, адаз хъсан къилих ва лайихлу сифетар авай. Ам чирвилер авай, алвердал машгъул кас тир. Инсанри адахъ галаз дуствилин алакъаяр тайинардай ва абуруз а алакъаяр хуш тир. Ада вичин халкьдикай Ислам кьабулуниз вичи ихтибар ийизвай инсанриз эвер гузвай. Адан таблигъат себеб яз, Ислам кьабулайбур ‘Усман бин ‘Аффан ал-Умави, аз-Зубайр бин ал-‘Аввам ал-Асади, ‘Абд ар-Рагьман бин ‘Авф ва Са‘д бин Абу Вакъкъас (абур кьведни Зугьра тайифадай тир) ва ТIалгьа бин ‘Убейд Аллагь ат-Тайми хьана. И ксари амай инсанрилай вилик дин кьабулна ва абур «Сифтегьан кIвенкIве хьайибурук» акатзава.

Сифте яз мусурман хьайибурук гьакI­ни Билял бин Рабагь ал-Гьабашини акатзава, адан гуьгъуьналлаз Ислам кьабулайди бану ал-Гьарис бин фихр сихилдай тир Абу ‘Убейда ‘Амир бин ал-Джаррагь хьана, адаз Пайгъамбарди ﷺ «И уьмметдин вафалу кас» тIвар ганвай. Абур «Сифтегьан кIвенкIве хьайибур» я, абурулай виридалай Аллагь рази хьурай. Абурун арада къурейшивийрин вири къеби­лайрин векилар хьана. Ибн Гьишама­ ях­цIур касдин тIвар кьазва, амма абуру­кай са бязибур «Сифтегьан кIвенкIве хьайи­бурук» акатун тестикь хьун гьуьжет алай месэла я.

Ибн Исгьакъа кхьизва: «Гуьгъуьнлай Ислам гзаф итимрини дишегьлийри кьабулнай. Меккада и диндикай хабарар чкIа­на ва инсанар адакай рахаз эгечIна».

Вири и инсанри Ислам чинеба кьабулна. Аллагьдин Расул ﷺ абурухъ галаз чинеба гуьруьшмиш жезвай ва ада абур дуьз рекье твазвай. И кардин себеб ам тир хьи, эвелдай эвер гун гьар са касдихъ кьилди элкъвенвай ва чинеба (сир яз) кьиле физвай. Гуьгъуьнлай, Пай­гъамбардиз ﷺ «Алчудна кIев хьанвайди» сурадин сифте аятар ракъурайдалай кьулухъ, адаз са сир (откровение) муькуь­ сирдин гуьгъуьна аваз ракъурзавай. И чIав­уз адаз ракъурзавай сураяр ва аятар чпин куьруьвилелди тафаватлу жезвай, абурун дигай-дуьзгуьнвал авай секинвал, микьнатIисди хьиз вичел чIугвадай гьейран гьа аямдин сирлу ва юмшагъ гьаларихъ галаз кьазвай. Абура чанар михьунин къаст авай ва абур дуьньядин руква­далди русвагь авун гьикьван алчах кар ятIа тестикьарзавай. Адалай гъейри, гьа сурайра женнетдин ва жегьеннемдин шикилар тамамвилелди къалурзавай. Гьатта инсанриз­ абур чпин вилералди гьакъи­къатда аквазвайди хьиз тир ва абуру чеб инсанрин жемиятда авай гьаларилай михьиз, маса гьалара авайди хьиз гьисс ийиз­вай.

_______________________

1 Килиг: «Туба» сура, 100-аят.

2 Зайд бин Гьариса есирда гьатайла, адакай лукI хьана. Гьадиджа, адалай Аллагь рази хьурай, адан иеси тир. Гуьгъуьнлай ада вичин лукI Аллагьдин Расулдиз ﷺ пишкешна. Гуьгъуьнлай Зайдан буба ва ими ам азад ийиз Меккадиз атана ва ам вичин ватандиз, хизандинни мукьва-кьилийрин патав хутахиз кIан хьана. Амма Зайда и кар инкар авуна ва  Аллагьдин Расулдин ﷺ патав амукьун хъсан яз гьисабна. Ахпа арабрин адет тирвал, Аллагьдин Расулди ﷺ ам хвавиле кьабулна, гьавиляй адаз Зайд бин Мугьаммад лугьузвай. И тIвар адал Ислам къведалди аламукьна, гуьгъуьнлай Исламди хвавилиз кьабулун къадагъа авуна.

(КьатI ама)

ﷺ – Пайгъамбардиз (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) араб чIа­лалди салават гъунин гафар.

«Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ уьмуьрдин рехъ»

(«АС-СИРАТУ-АН-НАБАВИЙЙА») ктабдай.

Гьазурайди – диндин алим  Ямин гьажи Мегьамедов,

таржумачи – Тажидин Къазибегов. (Ктабдин материал куьруь авуна ва са бязи дегишвилер кухтуна гузва)