На родном

«Къайи булах» мани

И нумрада чна гьуьрметлу кIелчийрин вилик композитор Фаикь Къардашева лезги халкьдин бажарагълу шаир, гьикаятчи, тарихчи, Лезгистандин эдебиятдани медениятда дерин гел турбурукай сад тир Забит Ризванован (1926-1992) чIалариз туькIуьрнавай «Къайи булах» мани гъизва. Гаф кватай чкадал лугьун лазим я хьи, лезги халкьди вичин эменни яз гьисабзавай и машгьур манидин къенепатан лайихлувилер пара екебур я.

Абурукай рахун паталди гегьенш макъала кхьин герек къведа. Амма им кьилдин кIвалах я. Инал лагьайтIа, чна веревирд ийизвай манидин гьавани чIалар, макьаматдин вири къанунрив кьадайвал, акьван сих алакъада ава хьи, на лугьуди абур, жуьреба-жуьре кIамарай авахьна, эхирдай сад жезвай вацIун кьве хел я. Бязи вахтара чун абур сад галачиз муькуьдавай уьмуьр гьализ тежедайдан фикирдални къвезва. Вири и крари композитор Фаикь Къардашевавай, Забит Ризванован гьар са цIарцIин гуьрчегвал гьиссна, эсердин дегьнейриз гьахьуналди, вичи лезги композиторри теснифнавай гуьзел эсеррин арада лайихлу чка мягькемдаказ кьур мани арадиз гъиз алакьна.

«Къайи булах» мани хайи халкьдин медениятдихъ галаз сих алакъа квадар тавуна, чпиз лезги манияр теснифиз ашкъи авай гьар са жегьил композитордиз аквадай мисал я. ТIвар кьунвай мани гьеле 1987-1988-йисара кхьенватIани, мехъеррални межлисрал адахъ авай машгьурвили къени вичин кам явашарнавач. Гена чаз алай аямдин лезги кьавалри и эбеди эсер, мад ва мад цIийи хъийиз (аранжировка), жуьреба-жуьре тедбиррал гьикI тамамарзаватIа вилералди аквазва. И карди чун гзаф затIарин гъавурда твазва. Гила автордикай вичикай кьве гаф лугьун.

Къардашев Фаикь Къардашан хва 1960-йисан 15-июндиз чеб кьетIен бажарагъдин сагьибар хьайи Лезги Няметанни Асеф Мегьманан ватан тир КцIар райондин ЭчIехуьре дидедиз хьана. 1977-йисуз КцIарин 3-нумрадин юкьван мектебда кIелайдалай кьулухъ Фаикьа Дербентдин макьаматдин училищедин чIагъандин синифда Аслан Назирован гъилик чирвилер къачузва. 1986-йисуз Фаикьа КцIарин медениятдин кIвалин жикъетдин1 кIватIалдин регьбервиле кIвалахиз гатIунзава. Ина кIвалахиз эгечIай са тIимил вахтунилай Ф. Къардашева «Къайи булах» кIватIал арадиз гъизва. Им 1987-йис тир. Гьа чIавалай къенин йикъалди ада а кIватIалдиз регьбервал гузва. Вич вишелай виниз манийрин автор тир Къардашеван эсеррикай чавай «Арзу» (гафар – Саид Кьуьчхуьрвидинбур), «СтIур» (гафар – Рагьман СтIурвидинбур), «Чан Зумруд» (гафар – халкьдинбур), «Перизада» (гафар – Къагьриман Якьубованбур), «ЭчIехуьр» (гафар Шафидин Герейханованбур), «Къизилгуьл» (гафар Ибадуллагь Межмуллаеванбур) ва гзаф масабурун тIварар кьаз жеда. 2000-2011-йисара Фаикь Къардашева КцIар шегьердин медениятдин кIвализ регьбервал гана. 2011-йисалай къенин йикъалди ам КцIарин Лезги драмадин гьукуматдин театрдин регьбер я. Къуй Сад Аллагьдин патай вичихъ яргъи уьмуьр, мадни еке агалкьунар хьурай!

______________________

1 Жикъет - хор.

Мурад Саидов

Къайи булах

Къайи булах, ви сел дигай мани я.

Къайи булах, гьуьрмет элдиз кIани я.

СтIалрикай ви чуьнгуьрдал сим хьурай,

Вун гадайрин, вун рушарин ким хьурай.

Тикрарбенд:

Вун булахрин султан яни? хан яни? хан яни?

Къайи булах, Къайи булах,

ашкъидикай манияр лагь.