Эксиквал ава

Алай вахтунда дуьньядин базарда дизелдин кудайдан эксиквал тахминан 25 процент яз гьисаба кьазва. Идакай, вице-премьер Александр Новакан гафарал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди раижзава.

Адан гафаралди, и кар сифте нубатда Персидский заливдин уьлквейрай и метягь къецепатан базарриз акъудиз тахьунихъ галаз алакъалу я.

Новака къейдзавайвал, кудайди тек­лифунин кьадар эксик хьуни къиметра хейлин дегишвал арадал гъана: дизелдин кудайдан са баррелдин къимет тахминан 200 доллардал кьван хкаж хьана. Гьа са вахтунда нафтIадин са баррелдин къимет 100-120 доллардин сергьятра ава.

Новака рикIел гъизвайвал, Россияди виликдай дизелдин кудайди жуьре­ба-жуь­ре регионриз – Азиядиз, Африкадиз, Латиндин  Америкадиз ва маса чкайриз – ракъуруналди, дуьньядин экспортдин умуми гьисабдикай тахминан 10 процент таъминарзавай.

Къачунвайдакай раижзава

Россияда хизандин гьар йисан вып­лата зур миллиондилай гзаф бубайри къачунва. Идакай СФР-дин сайтда хабар гузва.

Кьилди къачуртIа, чешмеди къейдза­вайвал, хизандин выплата гайи сад лагьай йисуз ам къачур бубайрин кьадар­ 582 агъзур кас хьана. Яшайишдин фон­ду­ни пулдин такьатар алай йисан июн­дилай­ туькIуьриз эгечIнай. И серенжемдикай кьвед ва адалай артух аялриз тербия гузвай ва виликан йисуз чпивай НДФЛ кьунвай диде-бубайривай менфят къачуз жезвай.

ЦIийи пособидин гьакъиндай арзаяр кьабулун кьуд вацра давам хьана ва сентябрдиз акьалтIнай. Санлай къачурла, Яшайишдин фондуни 3,4 миллион­ аялдиз тербия гузвай, кIвалахзавай 1,5 миллион диде-бубадиз выплатаяр туькIуьрна. Юкьван гьисабдалди уьлкведа пособидин кьадар 30,5 агъзур манатдикай ибарат хьана.

Раижзавай къейдерин гъавурда акьаз­вайвал, диде-бубайрив, виликан йи­суз кьунвай налогдин 13 процентдикай 6 процент туна, амайди, вичикай ихтилат физвай серенжемдин сергьятра аваз, элкъуьрна вахкузва. И цIийи серенжемдикай диде-бубайривай кьведавайни (яни гьар садавай) менфят къачуз жезва.

Хабар гузвайвал, алукьдай йисуз хизандин гьар йисан выплата къачун патал диде-бубайривай арзаяр июндин вацралай гатIунна гуз жеда. Абур онлайн къайдада «Госкъуллугъар» порталда, гьакIни жув Яшайишдин фондунин отделенийриз, МФЦ-диз фена гуз жеда. Пособие туькIуьруни хизан яшайишдин маса рекьяй тайин кьезилвилер (льготы) ва «налогдин хкудунар» (налоговый вычет) къачудай ихтиярдикай магьрумзавач.

Артух жезва

Алатай йисав гекъигайла, йисан эвел кьилелай инихъ гьеле 2,8 процентдилай гзаф теплицайрай салан майваяр кIватIнава. Идакай РФ-дин хуьруьн майи­шатдин министерстводин телеграм-ка­налди раижзава.

Гьа гьисабдай яз:

– тахминан 672 агъзур тонн афнияр;

– тахминан 543 агъзур тонн помидорар.

Чешмеди гъизвай делилралди, и жигьетдай кIвенкIвечи чкайрал и регионар ала:

– Москвадин область;

– Липецкдин область;

– Ставрополдин край.

Ачух накьвадин салан майваяр кIватI хъувунин мярекатарни давам жезва. Аг­рарийри гьеле тахминан 4,3 миллион тонн афнияр, помидорар ва маса майваяр кIватI хъувунва.

ЦIивиндин пар

РЖД-дин ракьун рекьерай цIивин экспорт авунин кьадар кIуьд вацра 6,2 процентдин гзаф хьанва. Идакай «Интерфакс» изданиди раижзава.

ИкI, 2026-йисан январь-сентябрь варцара, алатай йисан и муддатдив гекъигайла, экспорт патал РЖД-дин рекьерай цIивиндин пар ягъунин кьадар 6,2 процентдин гзаф ва ам 141 миллион тонндикай ибарат хьанва.

Кьилди къачуртIа, портар галайвал 129,9 миллион тонн цIивин тухванва.

Гьа са вахтунда хабар гузвайвал, 2026-йисан январь-сентябрь варцара РЖД-дин рекьера вири санлай 246 миллион тонн цIивиндин пар янава (+2,2 процент).

ТIимил хьун мумкин я

2026-йисан нетижайралди, РФ-да электроэнергия ишлемишунин кьадар 0,5 процентдин тIимил хьун мумкин я. Идакай, «Системный оператор» тешкилатдин правленидин председатель Федор Опадчийдин гафарал асаслу яз, «Ин­терфакс» изданиди хабар гузва. Ада къейдзавайвал, эхиримжи нетижа гьавадин шартIарилай аслу жеда. 

Опадчийдин гафаралди, 2026-йисан эвел кьилелай инихъ электроэнергия ишлемишунин кьадар, алатай йисан и муддатдив гекъигайла, 0,5 процентдин агъуз аватзава.

Харжияр артухарнава

РФ-дин здравоохраненидин министр Михаил Мурашкоди раижзавайвал, Россиядин агьалияр дарманралди таъминарунин жигьетдай бюджетдин харжияр артухарнава, 2027-йисуз и кар патал алава ругуд миллиард манат ракъурда. Идакай «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Адан гафаралди, дарманралди таъ­ми­нарунин вири бюджет ва идалай вилик хьайи программаяр авайвал амукьда. И мурадар патал 2027-йисуз регионриз 113 миллиард манат ракъурун пландик кутунва.­

Виликдай Мурашкоди хабар гайивал,­ дарманар бюджетдин гьисабдай маса­ къачуни 2027-йисуз абуралди мадни гзаф кьадар пациентар таъминардай мум­кинвал гуда. Гьа гьисабдай яз, пулсуз дарманар чпик ВИЧ азар квай мадни 30 агъзур касди къачуда.

Къейд ийин хьи, виликдай РФ-дин кабминдин сайтда раижайвал, медицинадин федеральный тешкилатривай 6 йисалди яшара авай аялар дарманралди пулсуз таъминарунин жигьетдай гзаф аялар авай хизанриз куьмек гуз жеда. Ихтилат ЖНВЛП-дикай (жизненно необходимые и важнейшие лекарственные препараты)­ физва. Абурун арада духтурди рецепт­далди тайинарзавай антибиотикар, тIал атIудай ва ифин агъузардай такьатар ава.

Хабар гузвайвал, гзаф аялар авай хизанривай чпин 6 йисав агакь тавунвай аялар патал яшайишдин рекьяй тайин кьезилвилин рецепт ва ихьтин дарманар виликдай анжах региондин медицинадин тешкилатдай пулсуз къачуз жезвай. Гила абур федеральный поликлиникайрай къачудай мумкинвал жеда, эгер аял анихъ «галкIурнаваз» хьайитIа. И къарарди чпин аялриз медицинадин федеральный тешкилатра къуллугъзавай, гзаф аялар авай хизанар патал пулсуз дарманар къачунин кIвалах регьятарда.

Гьазурайди  – Муса  Агьмедов