ЧIаларин сувар
8-сентябрдиз чи уьлкведа сифте яз Россиядин халкьарин чIаларин югъ къейдна. РФ-дин Президент Владимир Путинан указдалди тешкилнавай и сувар Дагъустандин халкьдин шаир Расул Гьамзатов хайи йикъахъ галаз алакъалу авунва.
Хайи чIалариз федеральный дережада аваз фикир гун, абуруз талукь кьилдин сувар тешкилун, са шакни алачиз, чIехи шадвилелди кьабулдай кар я. Амма милли чIаларал рахазвайбурун кьадар неинки са Дагъустанда, гьакI Россиядин маса регионрани къвердавай тIимил жезвай чIавуз и гьалар дибдай дегишдай кьетIен серенжемарни герек я. Чи республикада и месэла иллаки хцидаказ акъвазнава. Дагъустандин халкьарин милли чIалар алай вахтунда квахьунин хаталувилик ква. Са мисал гъин: 2002-йисуз кьиле тухвай переписдин делилралди, чи республикада яшамиш жезвай агьалийрин 91 процентдиз чпин хайи чIалар чизвай, 2010-йисуз абурун кьадар – 84, 2021-йисуз 66 процентдал кьван аватна. Им чак виридак къурху кутадай лишан я.
Гьич тахьайтIа, сифте нубатда мектебра дидед чIалан тарсариз чара авунвай сятерин кьадар артухарна кIанда…
ЧIаларин сувар Дагъустанда вини дережада аваз, тешкиллувилелди къейдна. Саки вири районра, шегьерра дагъви халкьарин чIалариз, сеняткарвилериз, адетриз, девлетлу медениятдиз талукьарнавай мярекатар кьиле фена. Кьилинбур Махачкъала шегьерда тешкилнавай. Тарихдин «Россия – зи тарих» паркуна «Халкьарин садвал – Россиядин къуват!» лишандик кваз РФ-дин регионрин гьукумдин органрин регьберрин чIехи конференция кьиле фена. Тешкилатчи РД-дин милли сиясатдин ва динрин крарин рекьяй министерство тир лишанлу вакъиа Россиядин халкьарин чIаларин йикъазни халкьарин садвилин йисаз талукьарнавай. Иштиракчийри государстводин милли сиясатдин стратегия кьилиз акъудунин, милли чIалар хуьнин карда алай аямдин технологийрикай менфят къачунин месэлаяр ва жемиятда адетдин конфессийри кьазвай чка веревирдна. Модератордин везифаяр РФ-дин Общественный палатадин миллетринни динрин арада алакъайрин, миграциядин рекьяй кардик квай комиссиядин председатель Владимир Зорина тамамарна.
Мярекат Дагъустандин Кьилин везифаяр вахтуналди
тамамарзавай Фёдор Щукина ачухна. «Лишанлу кар ам я хьи, къе чун халкьарин
садвиликай машгьур шаир Расул Гьамзатов хайи юкъуз рахазва. Ада вичин
уьмуьрдалди ва яратмишунралди хайи халкьдихъ, чIалахъ, медениятдихъ авай
кIанивал тестикьарна. Шаирдин эсерри чав гьа кIанивал кьатIуз тазва,
сада-садаз гьуьрмет ийиз чирзава…», – лагьана республикадин Кьили.
РФ-дин Президентдин Администрациядин Руководителдин заместитель Мегьамедсалам Мегьамедова, кIватI хьанвайбуруз сувар мубарак авуналди, Расул Гьамзатова лагьай келимайрин мана ачухарна: «Гьамзатов кIевелай инанмиш тир: Ватандихъ авай гьиссер, халис ватанпересвал ва милли дамах сад-садахъ галаз акъажунра хьун мумкин туш. Россиядин халкьаризни гьамиша анжах санал хьун хъсан жеда…».
СКФО-да Президентдин патай тамам ихтиярар ганвай Векилдин тIварцIихъай адан куьмекчи Евгений Ткачев рахана. Миллетрин крарин рекьяй федеральный агентстводин кьил Игорь Баринова вичин докладда государстводин милли сиясатдин асул терефар къейдна. РФ-дин Госдумадин миллетрин крарин рекьяй Комитетдин председатель Владимир Иванова вири халкьарин чIалар хуьдай шартIар яратмишун, жуьреба-жуьре миллетар сад-садахъ галаз алакъалу ийизвай урус чIал вилик тухун важиблу тирдакай лагьана.
Официальный паюнилай кьулухъ конференциядин кIвалах секцийра давам хьана. Абур РФ-дин Президентдин къенепатан сиясатдин управленидин кьилин меслятчи Сергей Бааха, РД-дин милли сиясатдин ва динрин крарин рекьяй министр Тамерлан Абуталимова, «Знание» обществодин генеральный директордин заместитель Георгий Будныйди, ДГУ-дин координационный центрадин кьил Мегьамед Мегьамедова, Россиядин халкьарин кIвалин директор Анна Полежаевади кьиле тухвана. А. Полежаевадин регьбервилик кваз кьиле фейи секциядал хайи чIалар хуьнин ва вилик тухунин карда алай аямдин технологийрикай менфят къачунин месэлаяр веревирдна. Секциядин кIвалахда «Яндекс» компаниядин векил Андрей Михеева, РД-дин рекъемрин рекьяй вилик финин, информациядин ва печатдин министрдин везифаяр вахтуналди тамамарзавай Юрий Гьамзатова, РД-дин Халкьдин Собранидин комитетдин председатель Фирудин Ражабова ва масабуру иштиракна.
8-сентябрдиз Дагъустанда «Лацу дурнайрин йикъар» фестивални гатIунна. Расул Гьамзатован яратмишунрихъ галаз алакъалу и фестиваль цIи 40-сеферда кьиле фена.
Гегьеншдиз РД-дин Кьилин Администрациядин телеграм-каналдай кIелиз жеда.
Агьмед Магьмудов