Дуьньядал ругуд агъзурдав агакьна алай чIаларикай сад лезги чIал я. Ам чаз ата-бубайрилай атанвай, са затIунивни гекъигиз тежедай аманат, халкьдин хазина я. «Ватан диде я», — лугьуда халкьди, вучиз лагьайтIа дидедилай багьа затI авач. Дидедихъ галаз ам рахазвай чIални багьа я. Зи дидедин чIал лезги чIал я. Ам диде хьиз назик, хъуьтуьл, ширин я. Ам заз дидеди лайлаяр ягъай, зи сивяй сифте келимаяр акъатай чIал я.
ЧIал амай кьван девирда халкьни амукьда, чIал квахьайтIа эдебият, халкь – миллет амукьдач, вучиз лагьайтIа чIалан «сандухда» тарих, культура, ацукьун-къарагъун, гьакIни миллетдиз анжах вичиз хас кьетIенвилер ава.
Къе заз хайи дидедин чIал гьикI ва ни гуьнгуьна тунайтIа рикIел хкиз кIанзава.
Ахьтинбурукай сад зи улу-буба Мегьамед Мегьамедович Гьажиев я. Ада вичин къанажагълу уьмуьр халкьдин образованидин, лезги чIал ва литература чирунин кардиз гана. Ада лезги халкь образованидин ишигълу рекьел акъудун вичин вилик эрзиман мурад яз эцигна. Халкьдин просвещенидиз къуллугъ авуналди, алимди лезги чIал ва литература чируниз гзаф вахт серфна.
1927-йис лезгийрин тарихда, гьакIни М.М. Гьажиеван уьмуьрда важиблу йис хьанва. Урус ва лезги чIалар чидай М.М. Гьажиева цIийи учебникар туькIуьрунин кIвалах гъиле кьуна. Жегьил алимди и жавабдар кIвалах еке ашкъидалди кьиле тухвана ва 1939-йисуз «Лезги чIалан грамматика», «Синтаксис» учебникни акъудна. М.М. Гьажиев сифте орфографиядин, сифте терминрин, сифте школьникар патал акъуднавай ва лезги чIалан словаррин авторни я. Адан 35 агъзур гафуникай ибарат урус чIаланни лезги чIалан словарди хайи чIалал рикI алай гьар са касдин столдал чка кьунва. Ам шаир ва таржумачи хьизни машгьур тир.
Гьар са касдин рикIел аял вахтар, хайи ерияр, кат-калтуг къугъвай куьчеяр рикIел аламукьда. Зун яшамиш жезвай куьче Мегьарамдхуьруьн цIийи куьчейрикай сад я. Ам М.М. Гьажиеван тIварцIихъ гала. За кIелзавай мектебни зи улу-бубадин тIварцIихъ гала.
2017-йисан декабрь зи рикIел хъсандиз алама. А вахтунда за 2-классда кIелзавай. Махачкъала шегьерда М.М. Гьажиева кIвалахай илимдинни ахтармишунрин институтдин филиалда адан 2020-йисан юбилейдиз талукьарнавай чIехи конференция кьиле фена. Анал, зурба алим рикIел хкуналди, гзаф алимар, шаирар, муаллимар ва мукьва-кьилияр рахана. Эхирдай за ва алимдин невейри адан шиирар кIелнай. Им зи уьмуьрда хьайи чIехи вакъиа тир.
Вахтар алатнава. За исятда 10-лагьай классда кIелзава. Гила зун мадни хъсандиз гъавурда акьазва: чна чи чIал, михьиз хвена, къвезвай несилрив агакьарун чи буржи я. За жуван улу-бубадин пак тIварцIел, хайи лезги чIалал дамахзава ва абур гьамишалугъ рикIе хуьда.
Мегьамедрасул Гьасанбегов,
10-классдин ученик
