Сечкийрихъ сиясатдин жигьетдай гьикьван еке метлеб аватIа лугьунин чарасузвал авач. Россиядиз душманвалзавай «коллективный западдин» полити­кар, пропагандистар чи уьлкве­да, адан къенепата жезвай ва­къи­­айриз «микроскопдай» килигзавайди, «чIурувилер», тату­гайвилер жагъуриз алхъзавайди чир хьун герек я. Душманри чпин ниятар кIевирни ийизвач: СВО кьиле тухузвай четин­ вахтунда чи жемиятда ихтибар­сузвал, наразивилер тун, ам пайи-паяр авун – ингье абурун­ мурад. Дикъетлувал, жавабдар­вал, сабурлувал иллаки гзаф истемишзавай девир я им. Гзаф­ни-гзаф политикадал машгъул ксарин патай дикъетлувал. Гъиле гьукум авайбурун патай. Гьар юкъуз, пакамалай няналди, йифен геждалди телевизордин экрандилай агьалийрин кIвалера мугьман жезвайбурун патай. Гьелбетда, – чи виридан патай.

Лугьун герек я хьи, Мегьарамдхуьруьн районда, заз хабар­ авайвал, амай лезги районра хьиз, сечкийриз тешкиллувилелди, къал­макъал авачиз гьазур жезва. Гьахъ лагьайтIа, сесер гудай 3 югъ тайинарунилай наразивал ийиз­вай сечкичиярни тIимил туш. И къай­дадихъ вичин артуханвилерни ава эхир – сечкичийрихъ жезвай къулайвилер: сес гуз вун къе агакьначтIа, ваз кIани кандидатдиз, партиядиз, пака фена жуван­ сес це, пакани агакь тавуртIа, ваз муькуь югъ­ни ганва. Еке къулайвал, къайгъударвал тушни им?

Партийри чпин программаяр раижзава­. Депутатарвиле кандидатри сечкичийрихъ галаз гуьруьшар кьиле тухузва. Анрал гьукум критика ийизва. Агьалийрин дуланажагъ хъсанарун, уьлкве вири рекьерай вилик фин патал чпи парламентда ийидай кIвалахдикай, кьабулун чарасуз тир законрикай лугьузва. Оппозицияда авай партийри чпин критикада пенсийрин реформадин «къван къванцел» тазвач. Абуру пенсиядиз фидай яшар тIимиларун ва пенсиядин агъа кIанин кьадар 60 агъзур манатдилай тIимил тахьун истемишзава. Эхирки, сечкийрин кампанияда иштиракзавай вири партийрин программаяр хъсанбур, халкьдиз хуш жедайбур я. Эгер абуру, тупламиш хьана­, чи виридан мурадар, къуватар сад авуна­ кIва­лахайтIа, уьлкведин гележег хъсанди жеда. Чаз абурун гафарни крар чара тахьун, виридахъ общество вилик тухунин карда агалкьунар хьана кIанзава.

Амма лугьун герек я хьи, эхиримжи йисара аквазвайвал, сечкичийри партийрин программайриз, хиве кьунриз кьилин фикир гузвач. Инсанри лугьузва хьи, «гьар сеферда сесер гудалди, ваз къизилдин дагълар хиве кьазва, сечкийрилай гуьгъуьниз­ вири рикIелай ракъурзава. Гафар – яцIу, крар кьелечI жезва. Гьикьван икI хьурай»? Гьавиляй, «ахпани кьий пакани – чан гъиляй-гъилиз» лугьуз, гзаф сечкичийри сесер чпин вилериз аквазвай, менфятлу, хиве кьур тайин крар кьилиз акъудзавай тайин касдиз гузвайди я, партиядин программайриз – ваъ. Ахпа абурун сесер а кандидат авай партиядин хийирдиз элкъвезва. Месела, «Единая Россия» партияда авай лезгийри дамахзавай меценатар, сенатор Сулейман Керимов ва Дагъустандин Халкьдин Собранидин депутат Имам Яралиев ва я «Справедливая Россия» партияда авай РД-дин парламентдин депутат, лезги чIал, культура вилик тухунин карда мерд спонсор, меценат, вичин бине СтIал Сулейманан райондай тир Марат­ Алияров. Абур гьи партияда аваз хьайитIа, гьада гзаф сесер кIватI­да. Гьавиляй чи республикада сечкийра ЕР гъалиб хьунал, КПРФ-дихъ галаз СР-дизни парламентда чкаяр жедайдал завай шак гъиз жезвач. Гьи партия квелди машгьур ятIа, гьидахъ гьикьван гзаф-тIимил терефдарар аватIа, гьим халкьдин итижрин къайгъуда аватIа, сечкичийриз гьар садаз хъсандиз чизва.

«Единая Россия» чи уьлкведа виридалайни чIехи политпартия я. Адан тIварцIихъ галаз уьлкведин уьмуьрдин вири хилера­ еке агалкьунар, хийирлу крар ала­къа­лу ийиз­ва. «Сад тир Россиядин» жергейра тIвар-ван авай политикар, алимар, экономистар, дуьнья­да машгьур бизнесменар, саки вири губернаторар, гьукумат­дин членар, чIехи къуллугърал алай ксар, спортсменар, вири инсаниятдиз вичин тIвар чизвай, космосдиз фейи сад лагьай дишегьли Валентина Терешкова ва маса машгьур ксар ава.

Гьукумдин кьиле хьун, государство идара авунин карда иштирак авун патал политпартийрин арада бягьс, гьуьжетар, женг адетдин кар я. Демократвилин обществода маса рехъ авайди туш. Женгинин мурад сечкичийрин майилар, гуьгьуьлар жуван патаз гъун, краралди, гафаралди жув абуруз кIанарун я. Захъ галаз «женгина» авайбурулай зун квелди хъсан ятIа, зи артуханвал квекай ибарат ятIа, сечкичийриз къалурун. Амма и женгера къайда-къанунрал, этикадин, гьахълувилин принципрал амал авун чарасуз я.ТахьайтIа хци чуьруькар, къалмакъал акъатзава ва ви женг ваз аксидаз элкъведа. Яни ви алахъунри хийир ваз гузвач, ви конкурент, ваз акси, оппозицияда акъвазнавай кандидатдиз гузва.

Килиг садра гьикI жезватIа. 14-августдиз Самарадин областдин судди Госдумадин комитетдин председателдин заместитель, машгьур депутатрикай сад тир ватанперес, коммунист, тарихдин илимрин доктор Михаил Матвеев­ Госдумадин депутатвиле кандидатрин сиягьдай акъудна. Адак гуя сечкийрин гьакъиндай закон «чIурна» лагьана тахсир кутазвай. Месела, М. Матвеева вичин сайтда ва соцсетра, шикилрин авторривай ихтияр къачун тавуна, абуру янавай шикилар ганва. Лугьун хьи, Госдумадин депутат М. Матвеева вичин сечкичийрихъ галаз гуьруьш тухузвайла ягъай шикил вичин сайтдиз гудайла, фотографдивай ихтияр къачуна кIанзавайди тир (а шикилар ягъайбур депутатдин вичин куьмекчияр тир). Аквазвани, гьихьтин «тахсиркарвал» аву­натIа депутат, коммунист Матвеева? Вичин шикил ягъай вичин куьмекчидивай ихтияр къачунач.

Кандидатдин мадни чIехи «тахсир» ам хьана хьи, ада вичин сайтда Майкрософтдин шрифт ишлемишнава ва Россиядиз­ акси америкави миллиардер Билл Гейтсан авторвилин ихтияр чIур­зава, адаз зарар гузва. Коммунистди Америкадин миллиардердивай, пул гана, ихтияр къачу­на кIанзавайди тир. Ам мадни девлетлу жедайвал, а девлетар Россиядиз акси рекье твадайвал? Куьн хъуьрезвани, дустар?..

Амма гьахълувал гъалиб жеда. Гьамиша. Яргъал-мукьвал – гъалиб жеда. Госдумадин кардик квай депутат, илимрин доктор, коммунист Михаил Матве­ев сечкийрин сиягьдай акъудунин къарар къуватдай вегьена. 26-августдиз Нижний Новгород шегьерда Апелляционный суддин къарардалди. Гьахълувал арадал хкана. Интернетда хабар гузва хьи, са мандатдин сечкийрин округда коммунист М. Матвеевахъ галаз бягьсина единоросс А. Живай­кин ава. Акван 20-сентябрдиз сечкичийри вуч лугьудатIа.

Еке къалмакъал къарагъай маса ва­къиа. Саратовдай тир тIвар-ван авай блогер­, коммунист, КПРФ-дин обкомдин секретарь Николай Бондаренко полицияди кьуна, суддин вилик акъвазарна, экстремизмдиз талукь статьядай 1000 манат жерме авуна.

Политкорректность гьисаба такьуна, гьукум, чIехи къуллугърал алай чиновникар гьамиша хци критика ийизвай, абуруз ­«угърияр», «лутуяр» лугьузвай Н. Бондаренко малаик хьтин михьи кас туш. Эгер ­интернетда адакай гузвай хабарар дуьзбур ятIа. Лугьузва хьи, ам кикIи­дай чуьруькчи я. Амма интер­нет пад квачир сив хьиз рахадай затI хьтинди я: вуч кIан хьайитIани, кхьихь. Гьа са вахтунда Бондаренкодин гафарикай гзаф инсанриз хуш къвезвайди ва адан тереф гзафбуру хуьзвайди­ни рикIел хвена, веревирд авун герек я. И блогердихъ кьве миллиондилай гзаф подписчикар ава эхир.

Ихьтин ксарик тахсир кутадайла, инкар ийиз­ тежер, инанмишардай де­­лилар гъун чарасуз я. Аквазвайвал, сифте хьайи райсуддин къарар къуватда тур апелляция­дин, Саратовдин областдин суддин агалнавай заседанидал гъайи делилривай блогер вич ва адан терефдарар инанмишариз хьанач. Абуру кIевелай наразивалзава. Суддин къарар къуватда гьатна. Николай Бондаренкодиз, хкязавай кандидат яз, са йисан девирда сечкийра иштиракдай ихтияр авач. «Вассалам – шут тамам» лугьуда ихьтин чIавара, дустар.    

Чи ихтилатдин кьил-кьилел хкуналди, мад сеферда фикир желб хъийиз кIанзава: сечкийрихъ галаз алакъалу чIехи чуьруькди ва ада арадал гъизвай хци суалри, нара­зивилери общество кьве патал пайзава, мурадар чара ийизва, ихтибарсузвал гъизва. Къецепатан чи душманризни кIанзавайди гьа им я. И мукьвара и кар Россиядин Президент Владимир Путина мад сеферда ачухарнай.

Абдулафис  Исмаилов