Гатун юкьварилай Россияда автомобилистриз талукь са жерге важиблу дегишвилер къуватда­ гьатнава. Эгер куьне кредит ишлемишуналди­ машин маса къачун ва я ам къецепатан уьл­квей­рай гъун фикирда кьунватIа, документар туь­кIуь­рунин месэладиз кьетIен дикъет гун меслятзава.

Са тахсиркарвиляй – са жаза

1-июлдилай уьлкведин мулкунал рекьерин гьерекатдиз талукь са тахсиркарвиляй кьве жуьре жазаяр гунин къанун къуватдай вегьенва. Гила рекьера гьерекат авунин къайда чIурай водитель жермени ийиз, идахъ галаз сад хьиз водителвилин ихтиярдикайни магьрумиз жедач.

Месела, идалай вилик сифтедай шофер ПДД-дин къайда чIурунай жерме ийизвай, ахпа адан тахсиркарвилин нетижайрин заланвал тайинарайдалай кьулухъ адан аксина алава тир жаза ишлемишзавай дуьшуьшар жезвай. ЦIийи къайдадин бинедаллаз, эгер са тахсиркарвал себеб яз, са шумуд дело къарагъарзаватIа, адаз талукь тир вири материалар са къарар акъудунал гъидай ахтармишунин сергьятра аваз гъилелай авуна кIанда. Гьа са вахтунда, эгер жаза тайинарнаваз хьайитIа, ам кьилиз акъудун арадал атанвай дуьшуьшдин вири терефар тамамдаказ ахтармишуналди акъвазарда. Пешекарри гъавурда твазвайвал, цIийи законди тахсиркарар жавабдарвиликай азадзавач, ада гьа са тахсиркарвиляй касдиз кьве сеферда жаза гун акъвазарзава.

Инал къейд ийин хьи, 17-июлдиз пайда хьайи хабаррин бинедаллаз, ПДД чIурай вири дуьшуьш­рай жермеяр илитIунин ихтияр Госавтоинспекциядин хиве хтун теклифнава. Мад са теклиф Госдумадин «Адалатлу Россия – Гьахъвал патал» партиядин регьбер С.Мироновалай атанва: ада са йисан вахтунда ПДД чIурунай жавабдарвилиз чIугун тавур водителриз федеральный ва регионрин гьакъидихъ ачухзавай шегьрейрай пулсуздаказ фидай ихтияр гунин гьакъиндай арза рекье тунва. Ада гьисабзавайвал, ихьтин мумкинвили машинрин рулрихъ галайбур рекьера гьерекат авунин къайдаяр хуьнал гьевесламишун лазим я.

Багьа жеда

ГьакIни хабар гузвайвал, июлдин вацралай автомашиндиз технический рекьяй къуллугъ авунин, яни адан гьал ахтармишунин къиметар са кьадардин (1-2 процентдин) багьа хьанва ва и кар давам жезва.

«И кардин себебар гьа виликдай авайбур я. Сад ла­гьайди – рабочий къуватдин кьитвал. Кьвед лагьайди – машинрин парк къвердавай куьгьне хьун себеб яз, абуруз къвердавай гзаф къуллугъ авунин игьтияж. Пуд лагьай себеб гатун сезондихъ галаз алакъалу я: и вахтунда инсанар яргъал рекьериз ял ягъиз­ физва­, талукь яз, рекьера машинар чIур жезва, СТО-рал акьалтзавай пар гзаф жезва. Ида лагьайтIа, къуллугърин къиметар хкаж хьунал гъида», – гъавурда­ твазва «Автодом» компаниядин­ пешекарди. Ада гьи­сабзавайвал, СТО-дин къуллугъар тамамарунин къи­метар хкаж хьун 2026-йисан эхирдалди давам жеда.

«Автодом» ва «Интерлизинг» компанийри гьисабзавайвал, июлдин вацралай машинрин къиметарни виниз физ башламишнава. Абуру фикирзавайвал, агьалийрин гегьенш къатари ишлемишзавай жуьрейрин цIийи машинрин къиметар 2-5 процентдин хкаж жеда, са кьадар багьа машинрин ва абурун паярин – 8 процентдив агакьна. Ишлемишнавай машинар 5 процентдин багьа хьун мумкин я. Пешекарри гьисабзавайвал, гележегда асул гьисабдай электромашинрин ва гибридрин къиметар виниз фида – кудай шейинин къиметар хкаж хьунихъ галаз алакъалу яз, и гьерекат алай вахтунда кьиле физвайди аквазва.

Ихтияр цIийи хъувун

Бязи автомобилистар шофервилин шагьадатнама цӀийи хъувуниз мажбур жеда. Ихтилат вахт куьтягь жезвай ихтияррикай физва. Инал ихтилат ишлемишдай вахт чеб-чпелай давамарай ва гила ам эхирдив агакьзавай шагьадатнамайрикай физва.

Икьван чIавалди са шумуд йисуз къуватда аваз хьайи чеб-чпелай вахт давамарунин къайда гила къуватдай вегьенва. Гьаниз килигна, эгер машин гьалдай ихтияр гузвай шагьадатнама къуватда хьунин вахт 2023-йисан июлдиз куьтягь хьанвайтIа ва ам пуд йисан вахтуналди давамар хъувунвайтIа, документ 2026-йисан июлдиз дегишарун чарасуз я.

Автокредитар

Кредитар гузвай тешкилатри (банкари) автомашин маса къачун патал­ кредитдин пул къачузвай касдин дуллухдиз къимет гунин къайдаяр гила авайдалай кIеви ийизва. 

Эгер муьште­ридивай вичин къазанжияр гьакъи­къи­бур тирди официальный документдалди тестикьариз тахьайтIа, банкуни герек кьадар пулунин анжах 90 процент гьисаба кьада. Гьа са вахтунда банкари муьштериди къалурнавай къазанжийрин кьадар ам яшамиш жезвай регионда юкьван дережадинди яни, тушни ахтармишда. Гьаниз килигна, дуллух официальнидаказ тестикьар тавунмаз, автокредит къачун четин кар жеда. Къейд ийин, 2027-йисан 1-июлдилай тестикьар тавунвай къазанжияр мад гьисабдиз гьич къачудач.

Чархарал гуьзчивал артухарда

Июлдин вацралай Россиядин мулкунал акъуднавай метягь - автомашинрин чархарин шинаяр «Намуслу лишан» къурулушдин куьмекдалди ахтармишунин цIийи къайда кардик кутунва. 

 Кьилин макьсад – абур законсуздаказ акъудзавайбурухъ ва къалп метягьдихъ галаз женг чIугун. ИкI, гила маркировкадин къурулушдин оператордивай метягьдин гьакъиндай делилар ахтармишиз ва, лазим хьайитIа, производстводин майданрал физ жеда. Шинаяр акъудзавайбурун хиве кархана гьакъикъатдани авайди шикилралди ва видеоматериалралди (ам алай чкадин лишанарни къалурна) тестикьарун тунва.

Гьахъ-гьисабар тестикьарун

Июндин эхирдай Россиядин верховный судди къейд авурвал, Федеральный таможняйрин къуллугъди (ФТС), автомашинриз талукь яз таможнядихъ галаз алакъалу гьакъияр илитIдайла, делилар мукьуфдивди ахтармишун ва тестикьарун лазим я. Идалай виликдай авай къайда (субутардай делилар тамамбур тушир) дуьзди туширди яз гьисабнава.

Пешекарри гьисабзавайвал, эгер квез ишлемишнавай автомашин гъиляй къачудай фикир аватIа, куьне адан тарих виликамаз ва хъсандаказ чирайтIа хъсан я.

ОСАГО

Россиядин Банкуни, ОСАГО полис туькIуьрдайла, кьилди къачур къатарин агьалияр патал лазим тир документриз талукь дегишвилерин проект гьазурна­ва. ИкI, дегишвилер военный махсус серенжемдин иштиракчийрин уьмуьрдин юлдашриз талукь я – абур патал страховка, ирсдарвилин ихтиярар тестикьардалди, кьезил къайдада туькIуьрун фикирда кьунва.

Проектди гьакIни, полис къуватда гьатдалди, адакай отказ авур дуьшуьшра страховой премия элкъвена вахкунин къайдани къалурнава.

Эхирдай къейд ийин, ГИБДД-ди 1-июлдилай машинрин пенжеррал мичIи ийидай къат алкIурунай, рулдихъ галайла, телефон ишлемишунай ва къарши рекьиз экъечIунай цIийи жермеяр кардик кутунва лагьай ванер-сесер официальнидаказ инкарнава. И месэлайриз талукь яз РФ-дин КоАП-дин виликдай авай жермеяр къуватда ама. 

Жасмина Саидова