Вафалувилин кьин кьун
Зи рикIел алатай вахт, советрин девир хквезва. Армияда къуллугъ авун итимвилин, эркеквилин, уьтквемвилин лишан яз гьисабзавай. Армияда къуллугъ тавур жегьилдиз рушарин арадани гьуьрмет авайди тушир. Сусан суракьда авайбур кIвализ атайла, неинки рушан бубади, гьакI руша вичини хабар кьадай: «Куь гадади армияда къуллугънавайди яни?»
Эхь, Ватандиз къуллугъ авун гьар са эркекдин эвелимжи буржи я. Идан гъавурда гьар са диде-буба, абурун рухваярни хъсандиз авай. Армияда къуллугъ авуникай хкудда лугьудай ихтилатар ерли авайди тушир. За ва зи стхайрини Советрин Армияда къуллугъна, Ватандин вилик буржи намуслувилелди тамамарда лагьана, кьинни кьунай.
1974-йис тир. Чун Белиж поселокда яшамиш жезвай. Апрелдиз заз повестка атана. Дербент шегьердин военкоматдиз фена. Медицинадин комиссияди беден ахтармишна. Армиядиз рекье твадай югъни тайинарна - 5-май.
Дербентдай чун Махачкъаладиз гъана ва хуьруьн майишатдин техникумдин гьаятда акъвазарна. Ина военныйри чахъ галаз суьгьбетарна, чун чарасуз чир хьана кIанзавай месэлайрин гъавурда туна. Нянихъ ракьун рекьин вокзалдик тухвана, поездда акьадарна. Грозныйдиз агакьайла, авудна. Ина чна саки зур югъ акъудна. Нянихъ чи жергейрик чечен ва ингуш гадаярни акахь хъувуна. Абурун курткайрин, пенжекрин далуйрал «Сын Кавказа» гафар кхьенвай.
8-майдиз поездди чун Киевдиз гъана. Ина чун махсус частуниз тухвана. Гьамамдай экъечIайла, виридав аскердин партал алукIиз туна. Йиф ина акъудна, экуьнахъ чун автобусра акьадарна. 9-май! Киевдин куьчейрай физвай чаз суварин лишанар, дамахдивди алукIнавай шад инсанар аквазвай. Надинжвал квай гадайри автобусдин дакIаррай инсанриз салам гузва, сувар тебрикзава. Нисинихъ хьиз чун Васильков шегьердиз агакьна. Ина военный гарнизон авай. Анай чун къуллугъна кIанзавай ротадиз тухвана. 9-майдин суварни чна гьа ина кьиле тухвана.
Жегьил аскердин са вацран курсунай экъечIайла, чна военный кьин кьуна (присяга кьабулна), чун халисан къуллугъдив гатIунна. Кар ана ава хьи, 2023-йисан 13-июндиз РФ-дин Президентдин указдалди 21-ноябрь Военный кьин кьунин югъ яз тайинарна. Гьанлай инихъ чи уьлкведа и югъ къейдзава. Адан макьсад вуч я?
Закондин авторри къейдзавайвал, Военный кьин кьунин югъ Россиядин Федерациядин агьалияр ватанпересвилин руьгьдаллаз тербияламишунин, Ватан хуьзвайбурув гьуьрметдивди эгечIунин, тарихдин мисалралди Ватандиз рикIин сидкьидай, вафалувилелди къуллугъ авунин, аскерар пак везифайрив, буржидив намуслувилелди эгечIунин фикирдалди тайинарнава.
21-ноябрни тарихдин вакъиадихъ галаз алакъа авайди я. 1721-йисан 21-ноябрдиз Урусатдин император I Петрди гьукумдин жуьреба-жуьре къуллугъчийри кьин кьуниз талукь указ акъуднай.
Лугьун хьи, армияда къуллугъ авур садан рикIелайни кьин кьур югъ алатдач. Частунин майдандал жегьил аскерар жергеда акъвазнава. Генералар, командирар, аскерар, багърияр кIватI хьанва. Государстводин гимн ягъайдалай гуьгъуьниз частунин командирди тебрикдин гафар лугьузва. Ахпа са-са аскердиз эверзава. Яракь гъиле аваз, Государстводин ва частунин пайдахрин патав Ватандиз намуслувилелди, вафалувилелди къуллугъда лагьана кьин кьуни аскердин руьгь хкажзава. Ада вич Ватандин гражданин тирди, адан къаравулда акъвазнавайди гьиссзава.
Кьин куьруьди ва лап маналуди я. «За Россиядин Федерациядиз – жуван Ватандиз вафалувилелди къуллугъда лагьана кьин кьазва. Россиядин Федерациядин Конституциядин къейдерал паквилелди амалда, аскердин уставдин истемишунар, командиррин ва начальникрин тапшуругъар лазим тирвал тамамарда лагьана кьин кьазва. Аскервилин буржи лайихлувилелди кьилиз акъудда, Россиядин конституциядинди тир къурулуш, уьлкведин аслу туширвал, азадвал, чи халкь, Ватан лайихлувиледи хуьда лагьана кьин кьазва!».
Россиядин армиядиз фейи жегьилри-аскерри 1998-йисалай гьа и жуьредин кьин кьазва. Алай вахтунда уьлкведин армиядин жергейриз жегьилар тухузва. 10-октябрдилай военный жуьреба-жуьре округриз агъзурдав агакьна дагъустанви гадаяр ракъурнава. Жегьил аскердин курсунилай гуьгъуьниз абуру вирида Ватандиз паквилелди къуллугъда лагьана кьин кьада. И шад мярекатдал диде-бубайриз, багърийриз, дустаризни теклифзава. Кьин кьунин югъ частунин вири къурулуш патал сувар жезва.
Чи ватанэгьлияр чпи кьур кьинез вафалувилин мисалар кIамай кьван ава. Алай аямдин тарихда кьинез вафалу хьайи полициядин офицер Мегьамед Нурбагандов виридаз чешне яз къалурзава. 2016-йисан июлдиз террористрин гъиле гьатай ада вичихъ галаз кIвалахзавай юлдашриз МВД-дин органрай экъечIунин буйругъ гана кIанзавай. Амма Мегьамеда вичин кIвалахдин юлдашриз «КIвалаха, стхаяр!» лагьана эвер гана. Террористри адаз инсафнач. Телеф хьайидалай гуьгъуьниз Россиядин Президент Владимир Путинан указдалди адаз Игитвилин тIвар гана. Гьа идаз ухшар игитвал кIириви мешебеги Зейнудин Батмановани къалурна. Кьегьал, уьтквем рухвайри душмандин вилик кьил агъузнач, чпин кьинез, Ватандиз, халкьдиз вафалу хьана.
Исятда дяведин махсус серенжемда авайбуру и кар мадни уьтквемвилелди успатзава. Душмандиз ягъунар кьадайла, командиррин тапшуругъар тамамардайла, женгинин юлдашар къутармишдайла, абуруз куьмек гудайла, женгера гъалибвилер къазанмишдайла, чи офицерар, аскерар чпи кьур кьинез вафалу яз амукьзава. Абурун игитвилер гьукуматди чIехи шабагьралди, Игит лагьай тIвар гуналди къейдзава.
Ватандиз, халкьдиз, хизандиз вафалу жеда лагьана кьин кьун лап пак везифа я. Уьлкведа, военный вири окргугра и югъ сувар хьиз къейд авунихъ еке метлеб ава.
Нариман Ибрагьимов