Чна газетдин алатай нумрада хабар гайи­вал, 8-сентябрдиз чи уьлкведа сифте яз Россиядин халкьарин чIаларин югъ къейдна. Россиядин халкьарин садвилин­ йисуз арадал атанвай цIийи сувар Дагъус­тандин шаир Расул Гьамзатов ди­дедиз хьайи йикъахъ галаз алакъалу авуни уьл­кведин Президентди Дагъус­тан­диз, да­гъустанвийриз, шаксуз, екез гьуьрметзавайди къалурзава. Расул Гьам­­­затова, Дагъустандин халкьдин сад лагьай шаир СтIал Сулейманан яратми­шунриз еке къимет гуналди, ам хайи югъ Дагъларин уьлкведин шииратдин югъ яз тайинаруни хьиз. Гьа са вахтунда Дагъус­тандихъ кьетIенвал мадни ава: Россиядин мад гьи регионда Дагъларин уьлкведа кьван чIалар ава? ЦIийи суварин макьсадни милли чIалариз гьукуматдин дережада фикир гунихъ, Россиядин халкьар мадни тупламишунихъ, чIаларин жуьреба-жуьревал къалурунихъ,­ гьа са вахтунда­ акьалтзавай несилдиз дидед чIалар чир тахьунихъ галаз алакъалу месэлаяр гьиссна, серенжемар кьабулунихъ (ва икI мад) элкъуьрнава. ЧIехи несилдин гьар са векилдиз дидед чIал гьикI багьа ятIа, гьакI ам акьалтзавай несилдизни кIанарун чи кьилин буржийрикай тирди рикIелай ракъур тавунихъни...

Россиядин халкьарин чIаларин йикъан­ сергьятра аваз, республикадин меркезда, Дербентда, Хунзаха, Гунибда са жерге­ мярекатар кьиле фена. Дагъустандиз Моск­ва, Санкт-Петербург, Уфа, Ульяновск ва маса шегьеррай, СКФО-дин республикайрай яратмишунардай интеллигенциядин векилар ва яратмишунардай коллективар атанвай. Кьилин мярекатрикай яз, меркез­да «Зи хизан - Россия» лишандик кваз, чIехи уьл­кведин жуьреба-жуьре пипIерай, кьилди къа­чуртIа, Кеферпатан Осетия-Алания, Удмуртия, Башкирия, Чечня, Марий­ Эл, Чувашия республикайрай, Архангельскдин, Воронеждин, Астрахандин областрай, Ставрополдин крайдай атанвай яратмишу­нар­дай коллективри иштиракай парад ва гала-концерт (Дагъустандин культурадин­ минис­терстводи ва Республикадин халкьдин­ яратмишунрин кIвали тешкилнавай), Россиядин халкьарин чIаларалди шиирар кIелунин, «РикIел хуьнин ва умудлувилин дурнаяр» межлис, Шииратдин музейда, «Расул Гьамзатован дурнаяр» лишандик кваз дуьньядин жуьреба-жуьре пипIера дурнайриз бахшна, хкажнавай памятникрин шикилрин выставка ачухун (ана шаирдин руш Салигьат Гьамзатовадини иштиракна) ва маса мярекатар къейд авуниз лайихлубур хьана.

9-сентябрдиз заз Гунибда кьиле фейи Расул Гьамзатован «Лацу дурнайрин йи­къар»­ международный 40-фестивалда, «Зи хизан – Россия» Вирироссиядин форум-фестивалда иштиракдай, Расул Гьамзатов дидедиз хьайидалай инихъ 103 йис тамам хьуниз талукьарнавай выставкадиз тамашдай мумкинвални хьана.

Йикъан сятдин 12-даз чун Гунибдиз мярекатар кьиле физвай чкадал агакьна, Райцентрадал кардик квай культурадин дараматдай «Лацу дурнайрин» сес кьуд патаз чкIанвай. Адан вилик мугьманар къаршиламишиз, гзаф кьадар инсанар кIватI хьанвай. Ингье Дагъустандин меркездай дагъдин яргъал хуьруьз машинра аваз са шумуд сятинин рехъ атIанвай мугьманар – дагъустанвияр хьиз, Россиядин 40 региондай, гьа гьисабдай яз, Луганскдин ва Донецкдин­ республикайрай, Москвадай, Санкт-Петер­бург­дай, Астрахандай, Приморскдин крайдай (дуьнья­дин саки атIа кьил, Тихий океан­диз мукьва), атанвай векилар - шаирарни пи­сателар, журналистарни жавабдар маса къуллугъчияр – гунибвийри, райондин кьил Расул Гьуьсейновахъ галаз санал, милли парталар алай чIехибуруни школада кIелзавай аялри кьелни фу гваз, генани дуьз лагьайтIа, милли няметарни ширинлухар гваз шад гьалара къаршиламишна…

Мярекатдин иштиракчияр Р. Гьамзатован­ тIварунихъ галай Гъалибвилин паркуниз, 1986-йисан 6-августдиз «Лацу дурнайриз» бахшна, 27 метр алаз эцигай­ сифтегьан ме­мо­риалдал хкаж хьана. Анал 1340 рекъем атIанва, гьа и кьадар гунибвияр Ватандин ЧIехи дяведай хтанач. «Лацу дурнаяр» памятникдин кIаник, Эбеди цIун патав цуьквер эцигайдалай кьулухъ кIватI хьанвайбуру дявейра телеф хьайи ксарин экуь къаматар, са декьикьада­ кисна акъвазуналди, ри­кIел хкана. Тамам 40 йис идалай вилик и мемориал ачухдайла, Гуниб­диз «Дурнаяр» шиирдин­ соавтор Ян Френкель атайдини, кьакьан и синел са гуж-баладалди чIехи чIулав рояль хкажна­, Дагъларин уьлкведин кьа­­кьан аршдай ада мани тамамарайдини, и мярекатдикай трансляция вири Советрин Союзда­ къалурайди рикIел хкиз кIанзава. Исятда дурнайриз бахшнавай памятникрин кьадар 200-далай виниз алатнава. Ихьтин памятник Япониядани ава. Япониядин Хиросима шегьердал 1945-йисан 6-августдиз атомдин бомба вегьиникди азарлу хьайи рушаз бахш­на, Расул Гьамзатова вичин машгьур «Дурнаяр» шиир-реквием кхьейдини рикIел хкиз кIанзава.

Мемориалдин патав кьиле фейи митинг­дал райондин кьиле авай ксар, Дагъус­тан­дин писателрин союздин председатель Марина Агьмедова (Колюбакина), Рос­сия­дин писателрин Союздин правленидин секретариатдин жавабдар сек­ретарь Ни­колай Иванов, урусрин алай аямдин шаир, публицист, арт-критик, СВО-дин иштирак­чи Алексей Шолохов ва масабур рахана. Уьл­кведин халкьарин дуствиликай, Расул Гьамзатован яратмишунрикай, хайи чIаларикай инал башламишай рикIел хкунар, суьгьбетар, ихтилатар, Россиядин регионрай ва СНГ-дай атанвай мугьманризни – шаирризни писателриз гаф гуналди, Дагъустандин халкьарин чIаларалди манияр лугьуналди, шиирар кIелуналди, райондин культурадин маканда давам хъхьана. Чкадин фольклординни хореографиядин «Хазина» дестеди ва Астрахандин «Услада» ансамблди кIватI хьанвайбурун гуьгьуьлар шадарна, бязи манийрини цIарари лагьайтIа, – сефиларна.

Дугъриданни, хайи чIал чна дидедин некIедик кваз кужумзава. Ам чаз – адан къадир авайбуруз – дарман хьиз я.

Рагнеда  Рамалданова