Россиядин халкьарин садвилин йиc
Инсаниятдин гуьзел пай тир дишегьлийриз вафалувал, такабурлувал, дурумлувал ва викIегьвал, жуьрэтлувал ва назиквал хас я. Дишегьлийрихъ галаз алакъалу мад са кьетIенвал ава: кьисметди дишегьли акъуд тийидай чка авач. Вичикай ихтилат физвай Саният Нуриевна Рамазанова хьиз. Мегьрибан, чина берекатдин нур авай татарви дишегьлиди вичин кьисмет Хутаргъай тир лезги гада Сакаржадихъ галаз сад авуна. Вичиз вирида «Саният диде» лугьузвай ам Эминхуьре яшамиш жезва.
Саният Нуриевна 1939-йисан 1-сентябрдиз Семипалатинск шегьерда дидедиз хьана. Ина ада школа акьалтIарна, жегьил йисар кечирмишна.
– Такабурлу ва къадимлу лезги халкьдихъ кьисметдихъай катиз жедач лугьудай хъсан мисал ава, – башламишна ихтилат михьи лезги чIалалди Саният Нуриевнади. – Сакаржа заз чидай кас тушир. Советрин Армиядин жергейра адани зи стха Искендера са частуна къуллугъзавай. Армиядай зи стха Сакаржани галаз чи кIвализ хтана ва чун таниш хьана. 1957-йисуз мехъерарна, чна хизан кутуна. Аллагьди гьакI кхьенвай жеди. Зун зи кьисметдилай кьадар авачир кьван рази я. За жув бахтлу инсан яз гьисабзава.
– Дагъдин зулуна тамаринни багъларин юкьва кьакьан синел экIя хьанвай, михьи гуьзел тIебиат авай Хутаргърин хуьр заз гзаф бегенмиш хьанай, – рикIел хкизва яшар 87 йисав агакьзавай дишегьлиди. – Зун, татарви руш, Сакаржадин диде-бубади, мукьва-кьилийри, хуьруьнвийри еке гьуьрметдивди кьабулнай. Заз татарарни лезгияр гьуьрмет-хатур кIани, гьа са къилихрин, хесетрин инсанар яз акуна. Гилани за акI яз гьисабзава.
Хутаргъа Рамазановрин хизан яргъалди амукьнач, Сургут шегьердиз куьч хьана. Гуьгъуьнлай Рамазановар Алтайдин Рубцовка шегьердани яшамиш хьана.
Сакаржа Рамазанова яргъал йисара нафтIадин мяденра ва маса хилера водитель яз кIвалахна. Зегьметчи коллективра ада еке гьуьрмет къазанмишна. Адахъ гьукуматдин шабагьарни авай.
Саният Нуриевнади гзаф йисара Рубцовка шегьерда парталар цвадай фабрикада дерзичи яз зегьмет чIугуна.
– Рагьмет хьурай зи итимдиз. Ам къени къилихрин, зегьметдал рикI алай, яр-дуст, мугьман кIани инсан тир, – давамарзава ихтилат Саният дидеди. – Яргъал йисара санал яшамиш хьана чун, арада гьуьрмет-хатур, кIанивал аваз. Сада-садан кефи хун, векъидаказ рахун, сес хкажун чаз чир хьайиди туш. Чи веледарни чIехиди-гъвечIиди чидайбур, зегьметдал рикI алайбур, ахлакь, низам авайбур яз чIехи хьана. Зи фикирдалди, и кардиз чи хизанда хьайи хуш рафтарвили екез таъсирна.
Рамазановрин хва Тагьир 1960-йисуз Рубцовка шегьерда сифте аял яз дидедиз хьана. Ада автодорожный техникум, гуьгъуьнлай милициядин высший школа ва Россиядин МВД-дин регьбервал гудай кьилин пешекарар гьазурзавай Академия акьалтIарна. Ада 40 йисалай виниз Россиядин МВД-дин къурулушда, гьакI Сургут шегьердин ГОВД-дин начальниквиле, 10 йисуз Дагъустандин къенепатан крарин министрдин заместителвиле, эхиримжи са шумуд йисуз Москвада Россиядин МВД-дин Центральный аппаратда экстремизмдихъ ва терроризмдихъ галаз женг чIугвадай отделдин регьбервиле кIвалахна. Полициядин полковникдин чинда аваз запасдиз экъечIай Тагьир Рамазанован хурудал алай гзаф кьадар орденри, медалри ва знакри ам вичин хиве хьайи четин ва жавабдар везифайрив гьикI эгечIнатIа, абур гьикI кьилиз акъуднатIа, къалурзава.
Запасдиз экъечIайдалай кьулухъ полковникдиз хъсан къуллугърал теклифнайтIани, ам хуьре яшамиш жезва, хуьр, жемят, общество патал хийирдин, сувабдин кIвалахар ийизва.
– Зи хци эхиримжи йисара вичин бубайрин хайи хуьр тир Хутаргъар кIвачел ахкьалдарун патал баркаллу кIвалах гъиле кьунва, зани и кардин тереф кIевелай хуьзва, – давамарзава ихтилат Саният дидеди. – Ада вичин терефдаррихъ галаз санал Арагъ вацIалай Хутаргърин хуьруьз кьван рехъ дуьзарна, хъутIалар квай чкайриз хирхем вегьена, герек чкайрилай турбаяр кутуна, цIуд километрдилай виниз рехъ къайдадиз гъана. Са шумуд касди ана яшайишдин кIвалерни эхцигнава, и кар давамарни ийизва.
Саният Нуриевнадихъ ферли 5 велед – 2 гадани 3 руш ава. Кьвед лагьай гада Рамазана яргъал йисара къайдаяр хуьдай органра къуллугъна, са шумуд йисуз Эминхуьруьн администрациядин кьил яз кIвалахна. Алай вахтунда ам пенсияда ава.
Рушар ФатIиматахъ, Асиятахъ ва Зульфиядихъ чпин кIвал-югъ, хизанар хьанва, абуру чпин пешейрай зегьмет чIугвазва.
Низам, ахлакь авай веледри хьиз, цуьквер хьтин 10 хтулди ва 12 птулди Саният Нуриевнадиз рикIин шадвал, динжвал ва пакадин экуь гележегдихъ инанмишвал гузва.
Вахъ мягькем сагъламвал, хизанда хушбахтлувал, яргъал уьмуьр хьурай, гьуьрметлу Саният Нуриевна!
Хазран Кьасумов
