(Эвел - 2024-йисан 34-нумрада, 2025-йисан 36-нумрада, 2026-йисан 1-4, 32-34-нумрайра)

Къурейшвийрин регьберри Ислам дин вучиз кьабулзавачир?..

Абу ТIалиба адаз жаваб гана: «Ваз куьмек ийиз чаз лап кIанзава, чна ви насигьатни кьабулна, чун ви гафарин чIалахъ жезва. Инал ви бубадин патай ви мукьва-кьилияр кIватI хьанва ва зун абурукай сад я, зун ваз кIанзавай кар тамамариз виридалай вилик гьазур я. Ваз эмир авунвай шей кьилиз акъуд ва, кьин хьурай Аллагьдал, гележегдани зун ви далу жеда ва за вун хуьда, амма зи чан ‘Абд ал-Мутталибан дин гадарунал рази жезвач!»

Идалай гуьгъуьниз Абу Лагьаба лагьана: «Кьин хьурай Аллагьдал, им нагьакьанвал я! Адан гъилер кьуна, ам акъвазара, а кар квелай вилик масабуру ийи­далди!» Абу ТIалиба адаз жаваб гана: «Кьин хьурай Аллагьдал, чал чан аламай кьван гагьди чна ам хуьда!»

Ас-Сафа кIунтIал

Абу ТIалиба вичин гаф тамамардайди ва, инсанриз абурун Раббидикай хабар гудайла, ада вич хуьдайди якъиндаказ чир хьайила, Пайгъамбар ﷺ ас-Сафа кIунтIал хкаж хьана ва кIевиз гьарайна: «Йа сабага-гьу!»1. Са арадилай адан патав къурейшвийрин вири сихилрин векилар кIватI хьана ва абуруз ада тавгьиддиз1, вичин илчивилин везифадихъ агъуниз ва Эхиримжи йикъахъ инанмиш хьуниз эвер гана. Ал-Бухариди ‘Ибн Аббаса и вакъиадикай лагьай гафарикай ихьтин хабар гузва: «И (26-сура, 214-аят, мана) “Ва игьтиятлувал авунин хабар це вуна (эй Пайгъамбар) жуван лап мукьва тухумдиз (талукь миресриз)!» аят ракъурайдалай кьулухъ Пайгъамбар ﷺ ас-Сафа кIунтIал хкаж хьана ва жуьреба-жуьре сихилрихъ элкъвена, абуруз эвер гуз башламишна: «Я бану Фигьр! Я бану ‘Ади!» ва абур кIватI хьана. КIваляй экъечIна, къвез тахьайбуру са инсан ра­къурзавай, ада ана вуч хьанватIа чир авун патал. Аниз Абу Лагьаб ва къурейшвиярни атанвай, Пайгъамбарди ﷺ хабар кьуна (мана): «Куьн зи чIалахъ жедани, эгер за квез ихьтин хабар гайитIа: атIа дереда квел гьужум ийиз гьазур хьанвай атлу кьушун кIватI хьанва?». Абуру жаваб гана: «Гьелбетда, эхь, вучиз лагьайтIа, чаз вун анжах керчек рахаз чида!» Ада лагьана (мана): «За квез куь вилик квай кIеви жазадикай игьтият хьуниз эвер гузва!». Абу Лагьаба адаз лагьана: «Гьа и къенин юкъуз вун терг хьурай! Им патал вуна чун кIватIнани?». Идалай гуьгъуьниз Аллагьди и аят ракъурна (111-сура, 1-аят, мана): «Къуй кьуруй (пуч хьуй) кьве гъилни Аби́-Лагьабан…». Муслима и кьисадин муькуь паюникай, Абу Гьурайради лагьай гафарал бинеламиш хьана, икI хабар гузва: «И аят (26-сура, 214-аят, мана) – «Ва игьтиятлувал авунин хабар це вуна (эй Пайгъамбар) жуван лап мукьва тухумдиз (талукь миресриз)!» ракъурайдалай кьулухъ Аллагьдин Расулди ﷺ вири къурейшвияр кIватIна ва, абурухъ элкъвена, лагьана (мана): «Я къурейшвияр! Куьне куьн (жегьеннемдин) цIукай хуьх! Я бану Ка‘б къебиладин инсанар! Куьне куьн цIукай хуьх! Я Мугьаммадан руш ФатIима, вуна вун цIу­кай хуьх! Кьин хьурай Аллагьдал, завай­ куьн Аллагьдин (ажугъдикай, жазади­кай) са шейи­налдини хуьз жедач, амма чун мукь­ва-кьилияр я ва за а мукьвавал хуьда!»­

И кIеви сесиналди лагьай фасагьат келимайралди Аллагьдин Расулди ﷺ вичин талукь мукьва-кьилияр икI гъавурда туна: къенин йикъалай ва гележегда вичин ва абурун арада авай алакъаяр анжах пайгъамбардин тапшуругъдихъ инанмиш хьунилай ва ам тестикьарунилай аслу жеда; абурун арада авай къебилавилин ва мукьвавилин алакъаяр (арабрин виликан адет яз) Аллагьдин патай атанвай игьтиятвал авунин хабарди къуват авачирди яз гьисабзава.

Гьакъикъат ачухдиз малумарун
ва мушрикьрин жаваб

И сесинин таъсирди Меккадин къере­хар гьеле зурзуник кумаз тунвайла, Ал­лагь-Таалади цIийи сир ачухна, гьана лугьузвай (15-сура, 94-аят, мана): «Ва ачухарна малумара (вуна, эй Пайгъамбар)­ ваз (Аллагьди) эмирнавай кар (Ис­лам­диз эверун), элкъуьгъ (вун) муш­рикь­рикай!» Идалай гуьгъуьниз Пай­­­гъамбарди ﷺ ширкдин уйдурмаяр дуьздал акъудна ва инсанар бутрин асул манадин гъавурда туна. Абуруз делилар, яни бутрин такьатсузвилин мисалар гъана, абурун гьакъикъат­дин къимет чирна. Абур и кардин гъавурда туна: бутриз ибадат ийизвай ва я вичинни (инсандин) Аллагьдин арада абур арачи яз кьазвай кас зурба ягъалмишвиле ава.

Меккадин агьалийриз мушрикьрин ва бутпересрин еке ягъалмишвиликай ачухдиз лугьузвай инсандин ван атайла, ажугъдин, нифретдин ва меземмет авунин гьиссерин лепе хкаж хьана. Вучиз лагьайтIа и кар абуруз чпин гьамиша адет хьанвай секинвал чIурзавай гугрум ва цIайлапан хьиз тир. Гуьгъуьнлай чпин бубайрилай атай адетрал ва ирсинал а касди эхир эцигунин къурху аваз, къурейшвияр хабарсуз (чпин рекьиз) хкаж хьайи асивилин бунт гужуналди терг авуниз гьазур жез башламишна.

Къурейшвияр и кар кьилиз акъуду­низ гьазур жез башламишна, вучиз лагьай­тIа, абуруз хъсандиз хабар авай, Аллагьдилай гъейри, маса са куьнихъни­ иллагьивал авачирди тестикь ийизвай пай­гъам­бардин­ везифади, Эхиримжи йикъахъ­ агъаз­вай­ иманди жув тамамвилелди Аллагьдиз муь­тIуьгъ хьун истемишзава. Идалай гуь­гъуь­низ хкягъунин ихтияр я чпиз талукь­ крара, я чпин девлетриз талукь месэлай­ра, амай вири маса шейэрикай рахун галачиз, абуруз амукьдач. Им акI лагьай чIал тир, чеб арабрин диндин регьберар­ яз амукь тавун, чпиз хуш тир амалар – ваъ, Аллагьдизни Адан Расулдиз кIанзавай крар кьиле тухун, чпелай агъуз авай вири инсанриз абуру гьамиша ийизвай зулумрал ва адалатсузвилерал эхир эцигун.

__________________________

1 Яни душман мукьва жезва, мукъаят хьухь.

2 Тавгьид – Единобожие

(КьатI ама)

ﷺ – Пайгъамбардиз (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) араб чIа­лалди салават гъунин гафар.

«Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ уьмуьрдин рехъ»

(«АС-СИРАТУ-АН-НАБАВИЙЙА») ктабдай.

Гьазурайди – диндин алим  Ямин гьажи Мегьамедов,

таржумачи – Тажидин Къазибегов. (Ктабдин материал куьруь авуна ва са бязи дегишвилер кухтуна гузва)