(Эвел - 2024-йисан 34-нумрада, 2025-йисан 36-нумрада, 2026-йисан 1-4-нумрайра)

Аллагьдихъ эвер гун башламишунин эмир ва адан тешкилат

Пайгъамбардиз ﷺ Аллагь-Та­а­лади ракъурнавай и гафаралди (74-сура,1-7-аятар, мана) «Эй, галчукна­вайди (галчукна жув кIевнавайди - эй, Пайгъамбар)! (1) Къарагъ, игьтиятвал авунин хабар це (инсанриз азабдикай, эгер абуру Аллагьдихъ иман тагъайтIа)! (2) Ва (анжах) Раббидиз ви чIехивал талукьара! (3) Ва жуван парталар михьи ая (чиркдикай)! (4) Ва «мурдар шейэрикай» (бутарикай, гъуцарикай, ширкдикай, гунагьрикай) (вун) яргъаз хьухь! (5) Ва багъишмир (вуна) (пишкеш) (адалай) гзаф къахчуз чалишмиш жез (чинал гьалчмир авур хъсанвал - гзафдай кьаз)! (6) Ва ви Рабби(-дин разивал) патал сабур ая (Адан эмиррал ва къадагъайрал)! (7)» са шумуд эмир ганвай. Сифте акурла, и эмирар асант тирбур хьиз аквазва, амма абурун мурад-метлеб важиблу макьсад­рихъ агакьун тир ва абур лап нетижалубур тир.

4. Авур хъсанвилиз артухан эвез гуьз­лемиш тавунин, кIан тахьунин макьсад ам я хьи, Пайгъамбарди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) вичин чалишмишвилер, амалар са зурба кардай гьисаб тавун; вичин сяйивал (усердие, ста­рательность) акъвазар тавуна, авур амалдин гуьгъуьнай маса амал авун, вичин гьа­къисагъвал югъ-къандавай ар­ту­харунин­ рекье са шейни гьайиф татун ва абур неин­ки рикIелай алудун, гьакIни Аллагь гьамиша патав гвайди гьисс ийиз, вичи-ви­чин чалишмишвилериз, амалриз къимет тагун я.

5. Винидихъ гъанвай эхиримжи аятди адаз (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) ихьтин кардикай хабар гузва: терс ксари вичиз аксивал авун, вичикай ягьанатар, вичел хъуьруьнар авун гуьзлемишун лазим я. А ксариз вич, вичин диндин юлдашар ва вичин патав тупламиш хьанвай вири муъминар телеф ийиз кIан жеда. Аллагь-Таалади адаз руьгьдин чIехивал къалурна ва сабур гана, вири и азиятар эхун эмирна. Хиве тунвай кар (миссия) адаз вичиз са вуч ятIани къазанмишун патал ваъ, а кар анжах вичин Ребби рази хьун патал ийизвайди чирун я. 

Аллагь лап Зурба я! Гьикьван и эмирар винелай дуьзена яз аквазва, амма гьикьван абура кутугайвилин гуьзелвал ва секинвал ава гьа са вахтунда гьикьван четин тир абур кьилиз акъудун.

И аятри Аллагьдихъ эвер гун гьихьтин паярикай тешкил жезватIа ва инсанрив вуч агакьдатIа къалурзава. Абура (аятра) авай къадагъайрикай яргъа хьунин эмирди алчах амалрин сагьибриз пис нетижа жедайди хабар гузва. Гьар са инсандиз хабар гузва: ада авур гьар са амалдин (хъсан ва я пис) суваб ва я жаза и дуьньяда адав агакь тавуртIани, шак алачиз, а крарай гьар садав вичиз лайихлуди (суваб ва я жаза) ахгакьардай Югъ алукьда. И йикъаз мадни Къияматдин югъ, Эвездин югъ, Дуван ийи­дай югъ лугьузва. И тIварари чаз, и дуьньяда жезвай уьмуьрдилай гъейри, маса уьмуьрни авайдакай хабар гузва.

Муькуь аятри Аллагьдин бендейривай Сад Аллагьдихъ инанмишвал гъун ис­темишзава, анжах Аллагь-Тааладик умуд кутуниз, жуван чандин ва маса инсанрин гьевесрин разивал къазанмишун­ патал чалишмиш тахьуниз ва тек са Ал­лагь-Тааладин разивал къачун патал сяй (усердие) авуниз эвер гузва.

АкI хьайила, Исламдин эвер гунин асул диб ихьтин паярикай тешкил жезва:

1. Сад Аллагь тестикьарун.

2. Къияматдин йикъахъ агъун.

3. Жуван чан михьун, адал негьвал гъизвай ва эдебсуз ерийрикай азад хьун я. Вучиз лагьайтIа, ихьтин ерийри пис нетижаяр арадал гъизва. Михьи хьанвай чанди лайихлувилер ва суваб амалар къазанмишда.

4. Вири крара анжах Аллагь-Тааладик умуд кутун.

5. Амма ибурулай вилик Мугьаммада ﷺ гваз атанвайдахъ иман гъун герек я, адан михьи регьбервал ва гьахъ насигьатар кьабулун лазим я.

Таблигъатдин девирар ва абурун

муддатар

Пайгъамбардин ﷺ Аллагьдихъ эвер гайи вахт кьве девирдиз пайиз жеда, абур чеб-чпелай тамамвилелди тафаватлу жезва.

1. Меккадин девир, и девир цIипуд йисуз кьван давам хьана.

2. Мединадин девир, им цIуд йисуз давам хьана.

Гьар са девир са шумуд муддатдикай тешкил хьанва, гьар са муддатдиз вичин кьетIенвилер ава. И кьетIенвилер себеб яз, абур сад-садалай тафаватлу жезва. Пайгъамбардин ﷺ тарих тамамвилелди ахтармишайла, а девиррин таблигъатар гьихьтин шартIара кьиле фенатIа, чаз ашкара жезва.

Меккадин девир пуд муддатдиз пайиз­ жеда.

1. Чинебан эвер гунин муддат пуд йисуз давам хьана.

2. Меккадин агьалийриз ачухдиз эвер гун пайгъамбарвилин везифа башламиш хьайи кьуд лагьай йисалай цIуд лагьай йисалди давам хьана.

3. Меккадин сергьятрилай къецепата кьиле фейи таблигъат ва анра яшамиш жезвай инсанрин арада Ислам чукIурун пайгъамбарвилин везифа башламишай цIуд лагьай йисан эхирдилай та Пайгъам­барди ﷺ гьижра авуна, Мединадиз куьч жедалди давам хьана.

(КьатI ама)

 ﷺ – Пайгъамбардиз (Аллагьдин салават ва салам хьурай вичиз) араб чIа­лалди салават гъунин гафар.

«Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ уьмуьрдин рехъ»

(«АС-СИРАТУ-АН-НАБАВИЙЙА») ктабдай.

Гьазурайди – диндин алим  Ямин гьажи Мегьамедов,

таржумачи – Тажидин Къазибегов. (Ктабдин материал куьруь авуна ва са бязи дегишвилер кухтуна гузва)