(Эвел – 2026-йисан 37-38-нумрада)

Пайгъамбарар ракъурунин себеб ам я хьи, чи виридан гьакъикъи Рабби ва Иллагьи са Аллагь-Таала тирвиляй, Ада Вичин махлукьрин (халкьнавай затIарин) къайгъу чIугвазва: абурун уьмуьрдин вири крар идара ийизва, абуруз ризкьи гузва, хийирлу крар эмир ийиз, пис крар къа­дагъа ийизва, дуьз рехъ къалурзава­. Инсандиз хийирлу уьмуьр ва бахтлувал хьун патал адан бедендиз тIуьн герек тирвал, адакай тамам инсан хьун патал адан руьгьдиз иман герек я. Гьавиляй инсандиз вич тамамвилив ва бахтлувилив агакьун патал виридалайни герек кар Халикьдикай чирвал хьун я (Вичиз ибадат авуна кIанзавай, ягъалмиш ва бахтсуз тахьун патал ада къалурай дуьз рекьяй фин лазим тир). Вири и крар гьар са инсандивай дуьздаказ тежедайвиляй Раббидин камаллувили ва регьимлувили инсанриз­ абурукай чпикай тир, чпин чIалалди рахазвай пайгъамбарар ракъу­рун истемишзава. Абурув чпин Раббидин­ эмирар агакьардай, Адакай хабар, чирвал гудай, Адан патав мукьва жедай рехъ къалурдай ва и дуьньядинни Эхиратдин уьмуьрризни гьазурун лазим тир крарин­ жигьетдай баянар гудай. Гьавиляй Аллагь чи Рабби ва Иллагьи тирвилихъ иман гъунин лазим крарик пайгъамбаррихъ инанмишвал авунни ква. Абур инкар авун авамвал, Аллагьдиз дуьз ва лайихлу къимет тагун я ва и карди инсан динсуздаз элкъуьрзава.

(Аллагьди Къуръанда лагьанва) (6-сура, 91-аят, мана):

«Ва абуру (мушрикьри) Аллагьдиз Адан гьакъикъи къадир (чIехивал, дере­жа) ганач (абуруз Адан зурба дережа, къадир чир хьанач) абуру лагьай чIавуз: «Аллагьди инсанриз («вайгьдикай») са шейни (авудна) ракъурнавай туш…»»

Дугъриданни, Аллагьди Вичин дин Мугьаммад Пайгъамбардив (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) гваз ракъурнавай Ислам диндалди бегьемарнава, адакай эхир хатам (эхиримжи) пайгъамбар ва расул авуна! (Аллагьди Къуръанда лагьанва) (33-сура, 40-аят, мана):

«Муѓьаммад куь итимрикай садан­ бубани туш (хайи буба), амма ам Аллагьдин расул ва пайгъамбаррин «муь­гьуьр» я (хатам я, пайгъамбарар ракъурун адал акъваз хьанва)…»

Мугьаммад (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) пайгъамбар тирвилин делилар.

И кар тестикьарзавай делилар лап гзаф ава. Абурукай я:

– Адан гуьрчег уьмуьрдин рехъ.

– Ада гъанвай тамам ва зурба шариат,

– Адаз ракъурнавай виридалайни метлеблу ва дуьз ктаб – Къуръан...

Чал (инсанрал) ала важиблу (ферз) кар Пайгъамбардин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) гьакъиндай ва гьакIни гьар са мусурман патал важиблу я:

– Пайгъамбардихъ (Аллагьдин патай­ салават ва салам хьуй вичиз) агъун, адан эмирар ва къадагъаяр кьабулун, адан рекьиз табий хьун.

– Ам виридалайни гзаф кIан хьун. Гьадисда лагьанва (мана): «Квекай гьич садазни (тамам) иман жедач, та зун (Пай­гъамбар) квез виридалайни – вичин чандилайни, веледрилайни, мал-дев­лет­ди­лай­­ни ва вири инсанрилайни гзаф кIан жедалди».

– Адаз тамам гьуьрмет авун, чан алайлани, кьейидалай кьулухъни.

– Михьиз яргъа хьун Пайгъамбардиз­ (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) азият, зиян гуникай, адакай чIуру гафар, таб лугьуникай.

– Адаз салават ва салам гъун.

Пуд лагьай асул: Диндар амал авун.

Дуьз, диндар амал – им Аллагь рази жедай амал я ва адаз кьве шартI ава: 1) ам исламдин шариатда къалурнавай кар хьана кIанда; 2) ам михьи рикIелай анжах Аллагь патал авунвай кар хьун герек я. Гьавиляй диндар амалдихъ эгер и кьве шартI ва я абурукай сад тахьайтIа, а кардилай Аллагь рази жедач ва а кар Ада кьабулдач!

Диндар амал авунихъ еке метлеб­ ава. Абур Аллагьдихъ, Эхиримжи йи­къахъ­, Пайгъамбардихъ (Аллагьдин па­тай­ салават ва салам хьуй вичиз) иман гъунин бегьер я. Диндар крар гзаф жуьреяр ава ва абурук Аллагьди эмирнавай вири крар акатзава: ибадатар, диндин къанунрал асаслу яз ийизвай дуьньядин крар (мисал яз, алишвериш ва мсб...). Эгер мусурманди вири крар Аллагьдиз итIаатлувал яз (повиноваться), Адан шариатдиз муь­тIуьгъ хьана, Адан разивал къачуз авуртIа, абур вири диндар крар жезва. Диндар крарин вилик кьиле ибадатар ава ва а ибадатрин вилик кьиле Жабраил малаикдилай атанвай гьадисда къалурнавайбур ава: капI авун, закат гун, сив хуьн, гьаж авун. Ибур кьудни исламдин дестекрикай я ва абурун гьакъиндай къайгъусузвалдай, абур кьилиз акъуд тийидай ихтияр авач.

Ибадатри инсандин алакъаяр Раббидихъ галаз дуьз къайдада, низамда твазва, Халикьдин вилик адан (инсандин) гьа­къикъи лукIвал къалурзава. А ибадатар Аллагьдин вилик гьар са инсандин хиве­ авай ферз (важиблу кар) я. Гьелбетда, а ибадатар кьиле тухузвайбурун иман къвердавай мягькем ва артух жеда, абурал амал тийизвайбурун иман лагьайтIа, – зайиф.

КапI авунихъ авай метлеб

КапI бедендин ибадат я. Аллагьди мусурманриз йикъа вад капI авун ферзнава. Ам ийидай дуьз къайда Пайгъамбардин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) гьадисда къалурнава (мана)­: «Куьне за (Пайгъамбарди) капI авур тегьерда капI ая». Аллагь-Таалади капI «Ис­раъ ва Миъраждин йифиз»1, Пайгъам­барди (Аллагьдин патай салават ва са­лам­ хьуй вичиз) Мединадиз гьижра­ (куьчарун) ийидалди вилик, ферз авуна.

______________________

1 «Исраъ ва Миъраждин йиф» – Пайгъамбардин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) йифен сиягьат Меккадай Иерусалимдиз ва гьанай цавуз хкаж хьун.

(КьатI ама)

Диндин алим Ямин гьажи Луткунви